De Jouwer

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
De Jouwer
Flagge fan De Jouwer Wapen fan De Jouwer
Flagge Wapen
Lokaasje fan De Jouwer
Gemeente De Fryske Marren
Ynwennertal (2017) 14.576
Webstee
himrik fan De Jouwer

De Jouwer is in grut doarp yn it sintrale suden fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. It is it haadplak fan 'e gemeente De Fryske Marren. Foarôfgeande oan 'e gemeentlike weryndieling fan 2014 wie it it haadplak fan Skarsterlân, en foar de weryndieling fan 1984 wie it it haadplak fan Haskerlân. De Jouwer is formeel in flekke, in plak dat eartiids mear rjochten hie as in sljochtwei doarp (mei bygelyks in merkrjocht), mar dat gjin stedsrjochten hie. Op 1 jannewaris 2017 hie De Jouwer 14.576 ynwenners. In ynwenner fan De Jouwer wurdt in Jouster neamd. De bynamme is Jouster keallepoat.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Jouwer leit foar in part op in sânrêch en op in âlde wetterkearing (ein fan de Midsiuwen) dy't fan it Tolhûs nei Haskerhoarne rûn, op de krún fan dy dyk waard de lettere Midstrjitte oanlein. Boppedat lei de Jouwer op in krusing fan wetter njonken it eardere doarp Westermar. Om 1400 hinne waarden in soad kanalen groeven troch Hamburchfarders. Dy sochten in plak op skreiershoek, dat troch kanalen en lûkhynders te berikken wie, omdat dizze plakken relatyf feilich wiene foar de freze Noarmannen. Doe is ek de Kolk groeven; fan de Kolk ôf waard in farwei Hurdspytsje nei It Hearrenfean groeven.

Yn de krisisjierren fan de jierren 30 fan de tweintichste iuw wie der in soad warberens op De Jouwer. De turf, dy't ûnder oare fan it troch turfgraven ûntstiene Nannewiid besuden Aldehaske kaam, waard ferfierd op preammen en waard op De jouwer oerladen yn skûtsjes. Dit oerladen barde op it plak dêr't no tsjerke "de Oerdracht" stiet.

Guon strjitnammen (lykas "Eeltsjebaes, Aukebaes en Hettebaes") ferwize noch nei de hellingen dêr't eartiids nije skûtsjes en preammen boud waarden, mar ek in soad reparaasjes dien waarden. Foar de Twadde Wrâldoarloch lei De Jouwer oan in grut tramwei-netwurk. Dêrtroch wie De Jouwer ferbûn mei Snits, De Lemmer en It Hearrenfean. De Stationsstrjitte is in strjitnamme út dy tiid. In nijsgjirrich detail is, dat der foar de oanlis fan dit spoar earst wegen oanlein wurde moasten. De Tramwei ferwiist der noch nei. Yn de tiid dêrfoar gie alle ferfier oer wetter.

De Jouwer is yn de Midsiuwen ûntstien as útbuorren fan it tsjerkedoarp Westermar, dêr't allinnich de toer op it krekt sa neamde âlde tsjerkhôf noch oan tinken docht. De Jouwer ûntstie neist it eardere doarp Westermar. It plak is fanâlds gjin stêd, mar ek wer te grut om in doarp neamde wurde te kinnen. Nei Ald-Fryske tradysje wurdt sa'n plak in vlecke neamd. Oer de oarsprong fan de namme De Jouwer binne ferskate teoryen. Fakentiden wurdt tocht dat it fan de nôtsoarte hjouwer komt.[1][2] In oare teory is lykwols de namme fan it wurd ghebhara komt, dat Germaansk foar wetter is. De lêste is wierskynliker, fanwege de wetterrike omkriten fan De Jouwer. Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke De Jouwer diel út fan de eardere gemeente Haskerlân, dêr't it it haadplak fan wie.

De Flecke

Eastlik fan De Jouwer lizze de Haulsterbosken. Yn 1466 krige De Jouwer merkrjocht en yn 1492 kaam dêr it rjocht om in jiermerk te hâlden by. Sa ûntstie de Jouster Merke, in ferneamde jiermerk dy't noch alle jierren de fjirde tongersdei fan septimber hâlden wurdt.

It winkeltsje fan Egbert Douwes.

Keapjlu en ambachtslju kamen nei de merk, en trochdat in part fan harren har yn de Jouwer nei wenjen sette woeks De Jouwer. Ien fan de Jouster keaplju wie Egbert Douwes, dy't yn 1753 in winkeltsje yn kofje, tabak, tee en koloniaal guod iepene, wat útwoeks ta Douwe Egberts. De oanwêzigens fan ambachtslju late ta de ûntwikkeling fan yndustry, lykas klokmakkerij en skipsbou, wat wer mear spesjalisearre ambachtslju oanluts, lykas koperslaggers. Hjirút kaam om 1900 hinne wer in bloeitiid fan it goud- en sulversmeien.
Yn 1900 waard Penninga's mole boud.

Eveneminten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Joustermerk[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn 1466 krige De Jouwer merkrjocht en yn 1492 kaam dêr it rjocht om in jiermerk te hâlden by. Sa ûntstie de Jouster Merke, in ferneamde jiermerk dy't noch alle jierren de fjirde tongersdei fan septimber hâlden wurdt.

Keapjlu en ambachtslju kamen nei de merk, en trochdat in part fan harren har yn de Jouwer nei wenjen sette woeks De Jouwer. Ien fan de Jouster keaplju wie Egbert Douwes, dy't yn 1753 in winkeltsje yn kofje, tabak, tee en koloniaal guod iepene, wat útwoeks ta Douwe Egberts. De oanwêzigens fan ambachtslju late ta de ûntwikkeling fan yndustry, lykas klokmakkerij en skipsbou, wat wer mear spesjalisearre ambachtslju oanluts, lykas koperslaggers. Hjirút kaam om 1900 hinne wer in bloeitiid fan it goud- en sulversmeien.

Ballonfeesten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Opstigen ballonnen op de Nutsbaan

Fierder is De Jouwer ferneamd om har Fryske Ballonfeesten en it grutte tal loftballonbedriuwen. De Jouwer wurdt dan ek wolris 'Balloon City' neamd.

De Fryske Ballonfeesten wurde al fan 1985 ôf hâlden. Der stige elke dei sa'n 35 hiteluchtballonnen op fan de Nutsbaan op De Jouwer. Alle jierren binne der in protte toeristen om it evenemint te besjen. Neist it omheech gean fan de ballonnen binne der ek altyd optredens fan artysten.

Boerebrulloft[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn park Heremastate op De Jouwer wurdt sûnt 1954 in tradysjonele boerebrulloft neispile, lykas dat troch de hegerein om 1850 dien waard. It bart op de woansdei as de ballonfeesten begjinne.

Hurddraverij en ringriden[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De woansdei as de ballonfeesten begjinne wurdt hurddraafd op hynders sûnder seal, en middeis is der ringriden.

Romantyske merk[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn augustus wurdt de Romantyske merk holden. De Jouwer lit him dan ien dei omdope yn in echte Mont Martre Merk. Mear as 250 diskes tsjoene de Midstrjitte om ta in prachtige en gesellige merk. De keunst- en sammelmerk biedet in soad nostalgyske produkten út mem en beppe har tiid. De merk hat al in lange tradysje yn Fryslân en is nei mear as fyftich jier útgroeid ta in echt Frysk barren.

Ferskaat[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Alle simmers wurdt yn de lêste wike fan de basisskoallen, de Jeugd Fakânsje Dagen organisearre. Op dizze berneboartersdagen komme alle dagen hast 750 bern ôf. It waard yn 2011 foar de tweintichste kear organsiearre.
  • Yn de maonne jannewaris wurdt sûnt 1986 de Nijjiersrevu fan De Jouwer opfierd.
  • It Jouster Kuierke is in histoaryske rûnlieding mei gids.

Geografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

plan Wyldehoarne

Wenwiken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Op De Jouwer binne 9 wenwiken (fan âld nei nij).

Strjitten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De histoaryske Midstrjitte foarmet it hert fan de Jouwer. Dizze winkelstrjitte is fan 2001-2004 alhiel fernijd en kin wer besjen lije. Oan dizze Midstrjitte stiet ek de Jouster Toer. Oan de ein fan de Midstrjitte is it park mei dêryn it gemeentehûs. It gemeentehûs is fêstige yn de Herema State.

Sjoch ek
strjitten fan De Jouwer

Parken en natoergebieten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Brêge oer de grutte fiver fan Heremastate.

Yndustryterreinen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Op De Jouwer binne fiif yndustryterreinen. Fan âld nei nij binne dat Tolhúswei, Douwe Egberts, Sewei, Wâldfinnen en De Ekers.

Monuminten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Tsjerkegebouwen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Untwikkeling ynwennertal[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Befolkingsgroei

De befolkingsoantal is sûnt de jierren 1950 fertrijefâldige. Yn de tsien jier fan 1993 oant 2003 binne der dan ek mear as 1000 ynwenners by komd. Dit is foar Fryske begripen in hiel soad. It sakjen fan de oantallen nei 2003 komt troch it sluten fan it asylsikerssintrum.

Sporttferienings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Ferneamde Jousters[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Ferskaat[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • By De Jouwer oan de A7 by natoergebiet De Twigen komt it grutste iperen-arboretum fan Europa. Yn de 20e iuw stoar hast 90% fan de iperenbeammen. Yn it nije park komme mear as 40 ferskillende soarten ipen te stean.
  • De Jouwer hat syn eigen skûtsje yn de SKS-kompetysje. Skipper op de Oeral Thús is sûnt 2018 Rinus de Jong.
  • Fan 1982-2007 waard op De Jouwer it WK solexracen hâlden dat in soad toeristen luts.
  • De Jouwer hat twa mûnen, Penninga's mole en De Griene Mole.
  • De Jouster Wettertoer wurdt sûnt 1990 bewenne.

Iepenbier Ferfier[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oant de jierren tritich fan de tweintichste iuw lei De Jouwer oan it spoar en koe men mei de tram nei Snits, De Lemmer en It Hearrenfean ride.

Skipswerf De Jong

Alle linen wurde riden troch Arriva.

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. "tresoar.nl," Friesland, Jacob van Deventer, 1545-1559, facsimile Kaartnr. KvF 51d ter, Tresoar
  2. "tresour.nl," Friesland, Groningen en Drenthe, kaartnr. 13367, Tresoar