Ljouwert (gemeente)

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Ljouwert
Leeuwarden - panoramio - L-BBE (28).jpg
De binnenstêd fan Ljouwert.
flagge wapen
Flagge fan Ljouwert.png Coat of arms of Leeuwarden.svg
Wapen fan Ljouwert
lokaasje
Ljouwert-Gemeente (2018).png
polityk
lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
provinsje Frisian flag.svg Fryslân
boargemaster Ferd Crone (PvdA)
sifers en geografy
haadplak Ljouwert
grutste plak Ljouwert
ynwennertal 122.301 (2017)
befolkingstichtens 484,6 / km²
oerflak 252,38 km²
tal stêden 1
tal doarpen 35
ferkearsieren A31, A32, N355, N357, N359
skiednis
oprjochte 1435; weroprj.: 1943, 2014,
   2018
oant 1851 Coat of arms of Leeuwarden.svg Gemeente Ljouwert
Baarderadeel wapen.svg Gritenij Baarderadiel
Idaarderadeel wapen.svg Gritenij Idaerderadiel
Coat of arms of Leeuwarderdeel.svg Gritenij Ljouwerteradiel
Rauwerderhem wapen.svg Gritenij Raerderhim (diel)

1851 – 1984 Flagge fan Ljouwert.png Gem. Ljouwert
Flagge fan Baarderadiel.PNG Gem. Baarderadiel
Flagge fan Idaerderadiel.PNG Gem. Idaerderadiel
Flagge fan Ljouwerteradiel.png Gem. Ljouwerteradiel
Flagge fan Raerderhim.PNG Gem. Raerderhim (diel)

1984 – 2014 Flagge fan Ljouwert.png Gem. Ljouwert
Flagge fan Boarnsterhim.png Gem. Boarnsterhim (diel)
Flagge fan Littenseradiel.png Gem. Littenseradiel (diel)
Flagge fan Ljouwerteradiel.png Gem. Ljouwerteradiel

2014 – 2018 Flagge fan Ljouwert.png Gem. Ljouwert
Flagge fan Littenseradiel.png Gem. Littenseradiel (diel)
Flagge fan Ljouwerteradiel.png Gem. Ljouwerteradiel
oar
netnûmer 058, 0566, 0517, 0518
postkoade 8831-8835, 8900–9089
tiidsône UTC +1
simmertiid UTC +2
webside www.leeuwarden.nl
1rightarrow.png Dizze side giet oer de gemeente Ljouwert. Foar de stêd, sjoch: Ljouwert (stêd).

Ljouwert (Nederlânsk en offisjeel:Leeuwarden; Stedsk: Liwwadden) is in gemeente yn 'e midden fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. Oarspronklik wie dizze gemeente folle lytser as dat er no is, mei't der troch de jierren hinne ferskate kearen útwreide is, te witten mei dielen fan 'e buorgemeenten Ljouwerteradiel, Boarnsterhim en Littenseradiel. Yn 2018 gie Ljouwerteradiel sels hielendal yn Ljouwert op. De gemeente Ljouwert hie sadwaande op 1 jannewaris 2018 in befolking fan 122.301 minsken,[1] en besloech in oerflak fan 252,4 km², wêrfan mear as 16 km² wetter.

De gemeente Ljouwert yn 1866.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Ljouwert is ûntstien út trije terpen op de râne fan de Middelsee, en krige yn 1435 stedsrjochten (en dêrmei in eigen bestjoer), wat sjoen wurde kin as it begjin fan 'e gemeente Ljouwert. Yn de 16e iuw krige de stêd it hiele Middeltrimdiel fan Ljouwerteradiel ta gebiet. Om't de Dútske besetter in rasjonele bestjoersstruktuer easke, waard ûnder de Twadde Wrâldoarloch, op 29 desimber 1943, by in gemeentlike weryndieling ek it Sudertrimdiel fan Ljouwerteradiel part fan de gemeente Ljouwert, dat de doarpen Goutum, Himpens, Huzum, Swichum, Tearns, Wytgaard en Wurdum omfieme. Tagelyk waarden yn it noarden dêropta de doarpen Lekkum en Miedum (ek fan Ljouwerteradiel) tafoege. By de grutte gemeentlike weryndieling fan 1984 krige Ljouwert it rekreaasjegebiet De Griene Stjer derby, dat oant dy tiid ta Tytsjerksteradiel heard hie.

Topografyske gemeentekaart Ljouwert

Op 1 jannewaris 2014 waard de gemeente Ljouwert útwreide mei it grutste part fan 'e op dy dei ophefte gemeente Boarnsterhim, mei de doarpen Eagum, Friens, Grou, Idaerd, Jirnsum, Reduzum, Warstiens, Warten en Wergea. Fjouwer jier letter, op 1 jannewaris 2018, folge in fierdere útwreiding mei de hiele gemeente Ljouwerteradiel en de noardeastlike helte fan Littenseradiel. Sadwaande kamen doe ek de doarpen Alde Leie, Britsum, Feinsum, Hijum, Jelsum, Koarnjum en Stiens (fan Ljouwerteradiel) en Baard, Bears, Easterlittens, Hilaard, Húns, Jellum, Jorwert, Leons, Mantgum en Weidum (fan Littenseradiel) ûnder de gemeente Ljouwert te fallen. Formeel, d.w.s. foar de wet, waard de gemeente Ljouwert by de gemeentlike weryndielings fan 1943, 2014 en 2018 opheft en wer op 'e nij oprjochte.

Geografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De gemeente Ljouwert leit likernôch yn 'e midden fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân, op 'e skieding tusken Klaai en Wâlden. Yn it noarden grinzget de gemeente oan Ferwerderadiel (fan 2019 ôf oan Noardeast-Fryslân), yn it noardwesten en westen oan De Waadhoeke, yn it súdwesten oan Súdwest-Fryslân, yn it uterste suden oan De Fryske Marren, yn it súdeasten oan It Hearrenfean en Smellingerlân, en yn it easten oan Tytsjerksteradiel. Foar 2018 grinzge Ljouwert yn it noarden oan Ljouwerteradiel, yn it noardwesten oan Menameradiel en yn it westen oan Littenseradiel. Foar 2014 grinzge Ljouwert yn it suden oan Boarnsterhim. Foar 1984 grinzge Ljouwert yn it súdwesten oan Baarderadiel en yn it suden oan Idaerderadiel.

Sûnt de tafoeging fan in diel fan it eardere Boarnsterhim, yn 2014, hie de gemeente Ljouwert in totaal oerflak fan 166,99 km², wêrfan 151,70 km² lân en 15,29 km² wetter. By de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 2018 krige Ljouwert dêr noch 41,46 km² fan Ljouwerteradiel en 43,93 km²[2] fan Littenseradiel by, sadat it totaal doe útkaam op 252,38 km².

Plakken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It haadplak fan de gemeente Ljouwert is de stêd Ljouwert. Fierders omfiemet de gemeente 35 doarpen. Dat binne: Alde Leie, Baard, Bears, Britsum, Eagum, Easterlittens, Feinsum, Friens, Goutum, Grou, Idaerd, Hijum, Hilaard, Himpens, Húns, Jellum, Jelsum, Jirnsum, Jorwert, Koarnjum, Lekkum, Leons, Mantgum, Miedum, Reduzum, Snakkerbuorren, Stiens, Swichum, Tearns, Warstiens, Warten, Weidum, Wergea, Wytgaard en Wurdum. Neist dizze offisjele kearnen lizze yn de gemeente Ljouwert ek de buorskippen: Fjouwerhûs, Fûns, Hesens, De Him, Hoek, Hoptille, Noardein, Rewert, Skillaard, Skrins, Tsjaard, Tsjeintgum, Wammert, Wielstersyl en Wieuwens (of Sprong). Fierders leit ek in part fan de buorskip Bartlehiem yn de gemeente.

Plaknammen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It plaknammebelied fan 'e Gemeente Ljouwert is in grutte tizeboel, om't de oarspronklike Gemeente Ljouwert, dy't altyd Nederlânsktalige plaknammen holden hie, (dielen fan) trije gemeenten opslokt hat (Boarnsterhim, Ljouwerteradiel en Littenseradiel) dy't oergien wiene ta it ferfryskjen fan 'e plaknammen. Yn juny 2018 waard bekend makke dat de nije Gemeente Ljouwert gjin ienheid yn dat belied oanbringe soe, wat bygelyks kind hie troch de plaknammen fan 'e doarpen yn Ald-Ljouwert te ferfryskjen. Ynstee dêrfan waard besletten dat de sitewaasje oeral bleau sa't er op dat stuit wie.[3]

  • Foar de doarpen yn 'e âlde Gemeente Ljouwert betsjutte dat offisjeel Nederlânsktalige plaknammen op kombuorden dêr't de Nederlânske namme boppe en de Fryske namme ûnder stiet: "Hempens" - "Himpens" - "Gemeente Leeuwarden".
  • Foar de doarpen yn it âlde noarden fan Boarnsterhim en yn it âlde noardeasten fan Littenseradiel betsjutte dat offisjeel Frysktalige plaknammen op kombuorden dêr't inkeld de Fryske namme op fermeld stiet: "Wergea" - "Gemeente Leeuwarden" of: "Easterlittens" - "Gemeente Leeuwarden".
  • Foar de doarpen yn it âlde Ljouwerteradiel betsjutte dat offisjeel Frysktalige plaknammen op kombuorden dêr't de Fryske namme boppe en de Nederlânske namme ûnder stiet: "Koarnjum" - "Cornjum" - "Gemeente Leeuwarden".

Dat earst fernijd waard dat der "Gemeente Ljouwert" (yn it Frysk) op 'e kombuorden yn it âlde Ljouwerteradiel en it âlde noardeasten fan Littenseradiel komme soe te stean, berêste op in flater yn 'e gemeentlike Taalnota Frysk.[4]

Demografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Neffens gegevens datearjend fan 30 april 2017 hie de gemeente Ljouwert doe in befolking fan 108.768 persoanen, wat soarge foar in befolkingstichtens fan 651,3 minsken de km². Fan it grûngebiet dat op 1 jannewaris 2018 by de gemeente foege waard, hie Ljouwerteradiel 10.089 ynwenners,[5] wylst de tsien doarpen dy't fan Littenseradiel kamen mei-inoar 3.444 ynwenners hiene.[6] It totale ynwennertal fan Ljouwert kaam sadwaande nei de gemeentlike weryndieling út op 122.301 persoan. Dêrmei sakke de befolkingstichtens nei 484,6 minsken de km².

Untwikkeling ynwennertal[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Gemeente Ljouwert tusken 2014 en 2018, foár de anneksaasje fan Ljouwerteradiel en noardeastlik Littenseradiel.

Polityk[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De gemeenterie fan Ljouwert bestiet út 39 sitten. Om't Ljouwerteradiel en it noardeastlike part fan Littenseradiel by de gemeente foege waarden, fûnen der op 22 novimber 2017 (tuskentiidske) weryndielingsferkiezings foar de gemeenterie fan Ljouwert plak. De útslach fan dy ferkiezings wie sa:[7]

partij stimmen % riedssitten
PvdA 10.369 26,1% 11
PAL/GL 4.592 11,6% 5
CDA 4.247 10,7% 5
VVD 3.891 9,8% 4
D66 3.675 9,3% 4
GBL 2.560 6,5% 2
FNP 2.348 5,9% 2
KristenUny 2.229 5,6% 2
List058 1.796 4,5% 2
50Plus 1.837 4,1% 1
PvdD 1.573 4,0% 1
oare partijen 749 1,9%
totaal 39.812 *40,5% 39

*) opkomstpersintaazje

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. Boarne: foar it âlde Ljouwert en Ljouwerteradiel: CBS; foar it bykommende diel fan Littenseradiel: Weryndielingsûntwerp Gemeenten Franekeradeel, Het Bildt, Leeuwarden, Littenseradiel, Menameradiel en Súdwest-Fryslân (definitive ferzje), oktober 2015, webside Gemeente Littenseradiel.
  2. Weryndielingsûntwerp Gemeenten Franekeradeel, Het Bildt, Leeuwarden, Littenseradiel, Menameradiel en Súdwest-Fryslân (definitive ferzje), oktober 2015, webside Gemeente Littenseradiel.
  3. Boers, Erwin, Leeuwarden Verslikt Zich in Dorpsborden, yn: de Ljouwerter Krante, 16 juny 2018, s. 18.
  4. Boers, Erwin, Gemeente Ljouwert op Borden? Nee, Toch Niet, yn: de Ljouwerter Krante, 22 juny 2018, s. 2.
  5. Boarne: CBS.
  6. Weryndielingsûntwerp Gemeenten Franekeradeel, Het Bildt, Leeuwarden, Littenseradiel, Menameradiel en Súdwest-Fryslân (definitive ferzje), oktober 2015, webside Gemeente Littenseradiel.
  7. Boarne: Ljouwerter Krante, 23 novimber 2017, s. 3.

 
             Provinsje Fryslân
Flagge fan de Provinsje Fryslân
hjoeddeistige gemeenten
Achtkarspelen • Dantumadiel • De Fryske Marren • De Waadhoeke • Dongeradiel • Eaststellingwerf • Ferwerderadiel • Flylân • Harns • It Amelân • It Hearrenfean • Kollumerlân • Ljouwert • Opsterlân • Skiermûntseach • Skylge • Smellingerlân • Súdwest-Fryslân • Tytsjerksteradiel • Weststellingwerf
takomstige gemeenten
Noardeast-Fryslân (fan 2019 ôf)
eardere gemeenten
Aenjewier (1851–1934) • Baarderadiel (1851–1984) • Barradiel (1851–1984) • It Bilt (1851–2018) • Boalsert (1455–2011) • Boarnsterhim (1984–2014) • Doanjewerstâl (1851–1984) • Dokkum (1298–1984) • Drylts (1268–1984) • East-Dongeradiel (1851–1984) • Frjentsjer (1374–1984) • (âld) Frjentsjerteradiel (1851–1984) • (nij) Frjentsjerteradiel (1984–2018) • Gaasterlân (1851–1984) • Gaasterlân-Sleat (1984–2014) • Haskerlân (1851–1984) • Hylpen (1372–1984) • Himmelumer Aldefurd (1851–1984) • Hinnaarderadiel (1851–1984) • Idaerderadiel (1851–1984) • Lemsterlân (1851–2014) • Littenseradiel (1984–2018) • Ljouwerteradiel (1851–2018) • Menameradiel (1851–2018) • Nijefurd (1984–2011) • Raerderhim (1851–1984) • Skarsterlân (1984–2014) • Skoatterlân (1851–1934) • Sleat (1426–1984) • Snits (1292–2011) • Starum (1061–1984) • Utingeradiel (1851–1984) • Warkum (1399–1984) • West-Dongeradiel (1851–1984) • (âld) Wymbritseradiel (1851–1984) • (nij) Wymbritseradiel (1984–2011) • Wûnseradiel (1851–1984)