Weidum

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Weidum
Flagge fan Weidum Wapen fan Weidum
Flagge Wapen
Lokaasje fan Weidum
Gemeente Ljouwert
Ynwennertal (2004) 260
Webstee Webstee Weidum
de buorren fan Weidum

Weidum is in doarp yn de gemeente Ljouwert. It doarp hat likernôch 620 ynwenners (2004). Weidum lei sûnt 1984 yn de nij foarme gemeente Littenseradiel, op 1 jannewaris 2018 waard dy gemeente opdield en kaam Weidum yn de gemeente Ljouwert te lizzen.

It doarp stie oarspronklik op in terp, wêrfan't it grutste part ôfgroeven is. Op wat der noch fan oer is stiet in 13e-iuwske tsjerke mei in toer fan dowestien út de 11e iuw.

By Weidum stean ek de Amerikaanske wynmotor 1 en 2.

It wapen fan Weidum[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De trepgevels steane foar de edele states fan Weidum: Dekema, Hania, Walta, Papma en Wobbema. De Noardstjer stiet foar it rjochthûs yn Weidum. De rút it it wapen Walta stiet foar de rjochtspraak. - ek Ingus: symboal fan de fruchtbere Memme Ierde.

Eardere States[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Borniastate[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Borniastate lei súd fan de tsjerke, neist de Papingastate. It earste hûs stie der al foar 1763, doe't it werboud waard. Yn 1768 wenne hjir de riedshear Hamerster en yn 1818 mr. Bernhardus Buma. Yn 1864 is it hûs foar ôfbraak ferkocht en fjouwer jier letter lei it plat. Op it stee wenne yn 1977 Auke Schotanus, wylst der flakby it rêsthûs "Nij Dekema" stiet. De state stie oan de ein fan de hjoeddeiske Kuperssteech.

Dekemastate[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Alear hie Weidum in úthôf fan it Augustiner kleaster Lúntsjerk. Dizze úthof is lykas de Augustiners ferrûn. De Dekema's hawwe doe in besit fan de Augustiner Koarhearen oernommen. Dit hat der foar soarge dat de measte Dekema's ek grytman fan Baarderadiel wienen. Guon hawwe foar de eare betanke. De Dekema's hearden ta de Skieringers. Lykas de measte Skieringers hawwe se meiwurke oan it bewâld fan de Saksers en Karel V.
De meast bekende Dekema is Piter Dekema west.
Nei it útstjerren fan de Dekema's is Dekemastate yn hannen fan ferskate famyljes west. Nei 1815 kaam it yn hannen fan de Fan Beyma's. Dy hawwe der in protte oan dien om Dekemastate net te fersleaukje te litten. Op 'en doer wie soks net mear te foarkommen. Yn wynhoas op 2 maart 1895 hat in ein oan de state makke.
Dekemastate, dat ek wol it Mûntsehûs neamd waard, lei op de hoeke fan de Dekemawei en de Hege Dyk. Dêr't Dekemastate lei, is no de Weidumer iisbaan. It rêsthûs fan Weidum hat de namme 'Nij Dekema' krige.

Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Weidum diel út fan de gemeente Baarderadiel.

Haniastate[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Haniastate waard om 1200 boud en grinze oan de Dekemastate en lei der fuort súdlik fan, tusken de hjoeddeiske huzen Hegedyk 1 en 3.

Om 1200 woenne hjir Viglius (Wigle) Hania, dy't yn 1199 de tsjerke fan Weidum boude mei help fan de konversen fan it kleaster Lúntsjerk. Om 1400 wenne hjir Gaele Hania, de boezemfreon fan Sytse Dekema. Nei 1640 waard de state meastentiids ferhierd. Yn 1977 stie in pleats op it âlde stee.

Papingastins[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

1rightarrow.png De Wikipedy hat ek in side Papingastins (Weidum).

Pappingastins of Papingastate stie besuden de tsjerke, njonken Borniastate. As it hûs yn de 16e iuw foar it earst neamd wurdt, wenje hjir de Ropta’s. Yn 1570 liet Rinsk van Ropta, dy't troud wie mei Hartman fan Haersma, oan de de Weidumer tsjerke 12.000 stenen nei, dy't levere wurde moasten troch har tichelwurk yn Winsum. Ek de earme widdo's waard net ferjitten, it hûs dat se yn de tsjerkebuert fan in Yme Foppes kocht hie, wie foar harren ornearre. Om 1700 waard it eptige hûs ôfbrutsen en ferfongen troch in pleats. Oan de ein fan de Lytsebuorren oan de súdwestkant fan de tsjerke begjint de oprydleane nei Papingastate (út it doarp wei sjoen de linker pleats).

Waltastate[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Waltastate stie skean foar Dekemastate oer. It boujier is ûnbekend, op it stee stie yn de 20e iuw in pleats.

Mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Weidum hat in eigen doarpshûs oan de Bornialeane. It pjutteboartersplak hjit It Pjuttekampke. In bekend festival yn Weidum is Roek-Rock dat yn it doarpshûs hâlden waard. Weidum hat in aktyf ferieningslibben, benammen op it mêd fan toaniel, muzyk en sport. In grut evenemint is de jierlikse froulju's PC. Hjir wurdt útmakke wat it bêste froulju's trijtal is.

Ferienings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Harmonie - korps út 1898 mei malletband en majorettegroep.
  • Sjongerij Weidum
  • Nije Kriich - keatsen
  • De Roekelûkers, feriening fan spilers op in lûkoargel
  • Oefening & Vermaak, toaniel
  • Aktiviteitekommisje Roekst Do
  • De Aktiviteitekommisje Doarpshûs
  • Begraffenisferiening 'De laatste eer'
  • Biljert- en kaartclub
  • K.V.V. - gymnastykferiening
  • Iisklup Weidum
  • Knutselclub
  • Krystbalkommisje
  • It pleatselijk Nut
  • Sinterklaze feriening
  • Sjongerij Weidum
  • Stichting Folksfermaak Weidum
  • Tsjerkeried
  • Follybalferiening Weidum e.o.
  • Frijsinnich Herfoarme Frouljusferiening
  • Wurkgroep Grien

Befolking[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Berne yn Weidum[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Strjitten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Monumint foar H.H. Schotanus à Steringa Idzerda
  • Bornialeane - Borniastate stie oan de súdkant fan de tsjerke, neist Papingastate oan ’e ein fan de hjoeddedeiske Kûperssteech op dêr’t no it platte stik lân fan Fokke Looijenga is tusken Bouma en Papingastata. Heechstwierskynlik is it earste hûs boud yn 1634/35. Borniastate wie, nei’t it hûs efkes foar 1763 opnij boud wie, krekt as Dekemastate, in sieraad foar it dorp. Yn 1864 is it hûs foar ôfbraak ferkocht en fjouwer jier letter waard it mei de grûn gelyk makke.
  • Bumaleane - nei de famylje Buma. Opfallend is it grutte tal leden fan dat laach, dat wurksum wie yn it iepenbier bestjoer, by justysje en by de kriichsmacht. Harren grêven binne werom te finen op it famyljetsjerkhôf yn Weidum dat yn ’e winter fan 1825-1826 oanlein is. Nei it ferstjerren fan mr Wiardus Willem Buma in 1873 ûntstie de nei him neamde stúdzybeurs, it Bumalien, dat hjoeddedei noch bestiet. De pacht fan de pleats Domnazathe (Buma-lien) yn Weidum hie njonken de pacht foar it Bumalien ek de soarch foar it ûnderhâld fan it famyljehôf. De strjite Bumaleane is oanlein yn ± 1984.
  • De Strûken - Op ‘e Strûken hawwe earder wol 10 wenhuzen stien, dy’t no (hast) allegearre ôfbrutsen binne.
  • Dekemawei - De Dekemawei is ferneamd nei it laach Dekema dat fan ± 1200 ôf fan ynfloed west hat yn Weidum sûnt ealman Frâns Dekema de stins en it bestjoer oer Weidum oernaam fan it Lúntsjerkster Kleaster, dêr’t Weidum in úthôf fan wie. Dekemastate lei op ‘e hoeke fan de Dekemawei en de Hegedyk, dêr't no de iisbaan is. Fan âlds wie der allinne in binnenpaad mei in heechhout oer de Swette nei Wurdum, dêr’t je te foet lâns koene. Yn 1789 stie Dekemastate te keap en yn de beskriuwing wurdt de Dekemawei neamd: Voorts aan den Noordkant een mooije plantagie en singel aan de Weijdumer opvaart, strekkende sig Oostwaarts uijt nae het Weijdumerhout, sooverre tot dit hornleger behoorende, Dekemalaan genaamd. In dy tiid moatst men mei hynder en koetske fan Weidum nei Wurdum gâns omride oer Boksum! Doe’t yn 1837 de dyk ferhurde waard ta púndyk en ûntsletten nei de Rykswei, waarden de mooglikheden al grutter. De dyk waard/wurdt ek wol Weidumerdyk neamd. Om’t de kastlein yndertiid wol hurddraverijen útskreau foar gewoane boerehynders ( ‘hynders ûnder de man’) waard de dyk earder ek wol Hurddraversdyk neamd. Op it stik lân yn de hoeke Dekamawei-Wielsterdyk hold men doedestiids altyd de merke. J. van der Tol, âld-ûnderwizer yn Weidum, skreau yn syn stikjes oer Weidum yn 1934: Sa’n hirddraversbaen as to Weidum foun men nearne. Fen it tolhûs (red: no Looijenga) oant de brêge fan Algera (red: no Weidumerhout) laei in dûbele dyk, ta wegen neist elkoar, fan in seadden richel fen mekoar skaet: dat wier de Dekamawei.
  • Grutte Buorren - Op âlde kaarten is te sjen dat oan de kant fan de terp dêr’t de Greate Buorren leit, it earste boud waard). De Greate Buorren wie it langst en it wichtichst. Foar 1908 stie oan de Greate Buorren it gritenijhûs. De Lytse Buorren wie letter as de Greate Buorren oanlein.
  • Hanialeane - ferneamd nei de Haniastate dy’t stie oan de eastkant fan de Hegedyk dêr’t it Sânpaed útkomt op de Hegedyk. Yn 1200 wenne dêr al in Verglius Hania, mar nei 1640 wennen der gjin Hania’s mear. De Hanialeane is nei de oarloch beboud. Foar dy tiid wiene der hast allegearre folkstúntsjes en koe men allinne oer de Skildyk en it Sânpaed Weidum ynkomme.
  • Havenspaad - Op it plak fan it Havenspaed wie eartiids in haven. Dêr leine de frachtskippen (û.o. dy fan Tamminga). Doe’t der letter in suvelfabryk wie brochten se bûter nei Ljouwert en namen se turf mei werom. Yn de santiger jierren fan de 20e iuw is de haven ticht smiten.
  • Hegedyk - de âlde (heger lizzende) Middelseedyk.
  • Idzerdaleane - nei de bekende yngenieur en radiopionier Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda ( 26 septimber 1885 - ? novimber 1944) dy’t, as soan fan húsdokter Henricus Steringa, yn Weidum berne is. Op 6 novimber 1919 om 20.00 oere fersoarge hy de earste radio-útstjoering yn Nederlân foar in algemien publyk. Dat wie boppedat de earste stjoerder op ‘e wrâld mei oankundiging foarôf en regelmjittige útstjoerings. Oan 11 septimber 1924 ta wist hy syn stjoerder mei de ropletters PCGG (Pracht Concerten Gratis Gegeven) yn ‘e loft te hâlden. Troch jildgebrek kaam der in ein oan dy pionierstiid. Wylst naam de Hifertsomske NSF (Nederlânske Seintastellen Fabryk), mei stipe fan Philips, dy’t twa útstjoermêsten by Huizen beskikber stelde, de publike omroptaak oer. Idzerda boude noch wol in stjoerder foar it KNMI. Yn de perioade fan de Twadde Wrâldoarloch hold hy him dwaande mei fersetswurk. Ein 1944 is hy troch de Dútsers deasketten. It oantinken op ‘e hoeke fan de Idzerdaleane is foar syn radiowurk.
  • Kinsck van Roptawei - Kinsck van Ropta ( 150815 july 1581) fan Roptastate te Mitselwier wenne sûnt har houlik mei Sjoerd Andla (16 maaie 1541) op Papingastate. Om´t Kinsck in 1512 har âlden ferlern hie en efterbleau as weesbern en om´t sy sels gjin bern hie, wie se begien mei it lot fan de wezen. Yn 1541 stichte it pear Andla-Van Ropta in weeshûs (it twadde yn Fryslân) op Tjallingastate by Westernijtsjerk (Ferwerderadiel). Kinsck van Ropta liet oan de Weidumer tsjerke 12.000 stiennen nei fan har tichelwurk yn Winsum om in skoalle te bouwen. Ek de earme widdowen waarden net fergetten, want it hûs dat sy yn de tjerkebuorren ( no de Kûperssteech) kocht wie foar harren ornearre. Kinsck van Ropta is, lykas har earste en twadde man, begroeven yn de tsjerke van Weidum. It weeshûsfûns bestiet noch.
  • Kûperssteech -
  • Lytse Buorren - Op âlde kaarten is te sjen dat oan de kant fan de terp dêr’t de Greate Buorren leit, it earste boud waard). De Grutte Buorren wie it langst en it wichtichst. Foar 1908 stie oan de Greate Buorren it gritenijhûs. De Lytse Buorren wie letter as de Grutte Buorren oanlein.
  • Sânpaed -Eartiids wie it Sânpaed yndied in sânpaad. Om 1910 hinne waard it ferhurde mei strjitstiennen. It Sânpaed rûn eartiids ôf in heechhout rjochttroch nei it westen ta, mear op ‘e pleats fan Swierstra oan. Yn 1940 is dat sa feroare dat er rjocht foar de Grutte Buorren útkaam mei in fêste brêge, allinne foar fytsers. Yn de jierren santich is de haven tichtsmiten. De brêge koe doe ferfalle en de strjitte waard rjochtlutsen nei de Grutte Buorren.
  • Skildyk - wie eartiids in skilpaadsje. Wannear’t it ferhurde is, is net bekend. De Skildyk wie earst de ienichste tagongswei foar auto’s nei de buorren: de brêge oer de haven wie te smel en Hanialeane bestie noch net.
  • Wielsterdyk - In wiel is in wetterkolk of in troch in dyktrochbraak ûntstiene wetterpoel of lytse mar. Men tinkt oan in dyktrochbraak op it plak fan it Wiel: in kear is der in nortonput slein is by it súvelfabryk (in pear jier foar de sluting). Yn it fabrykskrantsje it Fabrieksluid stie fermeld dat oan de opbou fan de útkommende modder te sjen wie dat der in trochbraak west hie. Oannommen wurdt dat de dyk oait trochbrutsen is en dat dêrnei de dyk ferlein waard. Op sommige kaartsjes soest sjen kinne dat de dyk net rjochttroch rint.

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes: