It Amelân

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
It Amelân
ItAmelân 76.jpg
Dunen en see op it Amelân.
flagge wapen
Flag of Ameland.svg Coat of arms of Ameland.svg
Wapen fan It Amelân
lokaasje
Map - NL - Municipality code 0060 (2009).svg
polityk
lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
provinsje Frisian flag.svg Fryslân
boargemaster Albert de Hoop (D66)
sifers en geografy
haadplak Ballum
grutste plak Hollum
ynwennertal 3.638 (2017)
befolkingstichtens 61,8 / km²
oerflak 268,50 km²
● wêrfan lân 58,83 km²
● wêrfan wetter 209,67 km²
tal doarpen 4
skiednis
oprjochte 1851
1814 – 1851 Coat of arms of Ameland.svg Gritenij It Amelân
oar
netnûmer 0519
postkoade 9161–9164
tiidsône UTC +1
simmertiid UTC +2
webside www.ameland.nl
Ameland-natuur-OpenTopo.jpg
Fearboat Oerd fan riederij Wagenborg

It Amelân (Ameland) is ien fan de fiif Westfryske eilannen. It is in gemeente mei 3.638 ynwenners (30 april 2017), dy't in oerflak fan 268,5 km² beslacht (wêrfan 209,67 km² wetter), en in kustline fan 55,2 km hat.

Plakken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It haadplak fan it eilân is Nes, en de oare plakken op it eilân binne: Ballum, Bueren en Hollum.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

1rightarrow.png De Wikipedy hat ek in side Skiednis fan it Amelân.

Krekt hoe lang at it Amelân al bewenne wurdt, is net wis. It begjin fan de skiedskriuwing oer it Amelân is lykwols de stifting fan it kleaster Foswert yn 889. Oant 1405 hearde it eilân by Ferwerderadiel. Nei 1405 stribben de hearren fan it Amelân, it geslacht Van Cammingha ta in ûnôfhinklike steat, wat it eilân oant 1795 west hat. Nei de Frânske tiid waard it Amelân in gritenij fan Fryslân en by de ynfiering fan de gemeentewet, yn 1851, in gemeente.

It eilân hat yn de rin fan de tiid ferskate doarpen ferlern, oan de see en oan it sân. Yn de 18e iuw drige de Slinke it eilân sels yn twaën te brekken, mar minsk en natoer hawwe dit net barre litten. Fan 1872 oant 1882 hat It Amelân fia de Amelânske Daam mei de wâl ferbûn west. Om't de see machtiger wie as de minsk, hat men de daam opjaan moatten, mar by leech wetter kin men der hieltiid noch parten fan lizzen sjen.

Fear[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oftocht fan de daam, hat de ferbining fan it Amelân mei de wal altyd in fear west. Dat fear giet fan Nes nei Holwert yn Dongeradiel. Oant likernõch 1940 hie West-Amelân in eigen fear, dat fan de Ballumer Bocht nei Swarte Harne gie.

Taal[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Op it Amelân wurdt Amelânsk sprutsen, ien fan de dialekten fan it Stedsk. Al is dit fan oarsprong in mingtaal tusken Frysk en Hollânsk, it Amelânsk stiet no sa fier fan it Frysk ôf dat de measte ynwenners gjin Frysk ferstean kinne.

Nijsgjirrich[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It Amelân is ek bekend fan de sêge fan Rikst fan it Oerd.

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

 
             Provinsje Fryslân
Flagge fan de Provinsje Fryslân
hjoeddeistige gemeenten
Achtkarspelen • It Amelân • It Bilt • Dantumadiel • Dongeradiel • Eaststellingwerf • Ferwerderadiel • Flylân • De Fryske Marren • Frjentsjerteradiel • Harns • It Hearrenfean • Kollumerlân • Littenseradiel • Ljouwert • Ljouwerteradiel • Menameradiel • Opsterlân • Skiermûntseach • Skylge • Smellingerlân • Súdwest-Fryslân • Tytsjerksteradiel • Weststellingwerf
takomstige gemeenten
Noardeast-Fryslân (fan 2019 ôf) • De Waadhoeke (fan 2018 ôf)
eardere gemeenten
Aenjewier (1851–1934) • Baarderadiel (1851–1984) • Barradiel (1851–1984) • Boalsert (1455–2011) • Boarnsterhim (1984–2014) • Doanjewerstâl (1851–1984) • Dokkum (1298–1984) • Drylts (1268–1984) • East-Dongeradiel (1851–1984) • Frjentsjer (1374–1984) • (âld) Frjentsjerteradiel (1851–1984) • Gaasterlân (1851–1984) • Gaasterlân-Sleat (1984–2014) • Haskerlân (1851–1984) • Hylpen (1372–1984) • Himmelumer Aldefurd (1851–1984) • Hinnaarderadiel (1851–1984) • Idaerderadiel (1851–1984) • Lemsterlân (1851–2014) • Nijefurd (1984–2011) • Raerderhim (1851–1984) • Skarsterlân (1984–2014) • Skoatterlân (1851–1934) • Sleat (1426–1984) • Snits (1292–2011) • Starum (1061–1984) • Utingeradiel (1851–1984) • Warkum (1399–1984) • West-Dongeradiel (1851–1984) • (âld) Wymbritseradiel (1851–1984) • (nij) Wymbritseradiel (1984–2011) • Wûnseradiel (1851–1984)
 
Fryske eilannen
Waddeneilanden.PNG
German Bight.jpg

Westfryske eilannen:
Noarderheaks - Teksel - Flylân - de Richel - it Gryn - Skylge - It Amelân - de Kalkman - Rif - Skiermûntseach - Simenssân - Rottumerplaat - Rottumereach - Suderdúntsjes
Eastfryske eilannen:
Boarkum - Kachelotplate - Lütje Hörn - Memmert - Júst - Nordeneach - Baltrum - Langereach - Spikereach - Wangereach - Minsener Each - Mellum
Noardfryske eilannen:
Helgolân - Jongnammensân - Knyp - Japsân - Sudereachsân - Noardereachsân - Noardstrân - de Halligen - Pälweerm - Oomram - Feer - Uthörn - Söl - Koardesân - Jordsân - Romeach - Mandeach - Faaneach - Langli
Ferdwûn: Bant - Bosk - Buise