Kollum

Ut Wikipedy
Kollum
Map NL Kollumerlân Kollum.png
Flagge Wapen
Flag of Kollum.svg Kollum dorpswapen.svg
Sifers
Ynwennertal 5.723 (2021) [1]
Oerflak 15,78 km², wêrfan:
lân: 15,23 km²
wetter: 0,55 km²
Polityk
Lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
Provinsje Frisian flag.svg Fryslân
Gemeente Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg Noardeast-Fryslân
Oar
Tiidsône UTC +1
Simmertiid UTC +2
Koördinaten 53° 16' N 6° 09' E
Webside Webstee fan Kollum

Kollum (Frysk en Kollumersk) is in doarp yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Oant de gemeentlike weryndieling fan 2019 wie Kollum it haadplak fan de gemeente Kollumerlân.

Troch û.o. it graven fan de Strobosser Trekfeart yn de midden fan de 17e iuw kaam Kollum op in krusing fan wegen te lizzen en koe it doarp him yn de 17e en 18e iuw ûntwikkelje ta in flekke mei it karakter fan in lytse stêd. De hannel en skipfeart soargen der foar dat him yn Kollum in soarte fan stedfrysk ûntwikkele, it Kollumersk.

Kollum is yn de betide midsiuwen ûntstien op de râne fan in sânplato. It plak leit yn de Fryske Wâlden. Dizze wâldstreek rint fan Drachten oant Dokkum. It hie eartids middels de Dwarsryd in iepen ferbining mei see, dy't letter troch bediking ferlern gien is.

Monumintesoarch omskriuwt Kollum as in weidoarp. De haadwei, de Foarstrjitte, is de trochgeande wei yn it sintrum fan Kollum. De Foarstrjitte kruset de Sylsterryd. Dy krússtruktuer is yn de midsiuwen ûntstien en hat him yn de rin fan de skiednis bestindige. Kollum hat in beskerme doarpsgesicht.

As flekke beskikte Kollum eartiids oer in rjochthûs.

Lizzing[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Súdlik fan it doarp leit it typyske kûlisselânskip fan de Fryske Wâlden. Dy kant út wurdt Kollum begrinze troch de Strobosser Trekfeart, in kanaal dat rint fan it Prinses Margrietkanaal by Strobos nei Dokkum. Bylâns dit kanaal rint de Trekwei, of N911. Wat fierder nei it suden leit it doarp Bûtenpost mei de spoar- en weiferbining nei Ljouwert en Grins. It kûlisselânskip rint ek fierder yn westlike rjochting. Dêr lizze de doarpen Kollumersweach, Feankleaster en Aldwâld, nammen dy't alle trije te krijen hawwe mei de wâldstreek. Tusken Kollum en Aldwâld leit de Lauwersmarwei, de provinsjale wei N358 tusken Bûtenpost en Dokkumer Nije Silen. Dy wei rint mei in bôge noardlik om Kollum hinne.

Krekt noardlik fan it doarp wurdt it lânskip behearske troch de grutte keale greiden fan de klaaigrûnen. Dielen fan dat gebiet binne ynpolderde see-earmen en wurde de Tochmalannen neamd. Yn it noardeasten grinzet de himrik fan it doarp oan de râne fan de Lauwersmar. Nei it easten ta wurdt Kollum omseame troch fruchtbere greiden mei fierderop de doarpkes Kollumerpomp en Boerum.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Eardere States om Kollum hinne

De skiednis fan Kollum giet werom op ± 750 nei Kr. It doarp bestie mar út in lytse delsetting, Colheim, letter ek wol de Kollumerterp, neamd. Troch de lizzing fan Colheim oan in brede natoerlike stream (de Dwersryd), dy't yn ferbining stie mei de Lauwerssee, wie Kollum geskikt as haven foar de útfier fan bûter, tsiis en benammen nôt. Tusken de 11e en 13e iuw waard it lân benoarden Kollum yndike en waarden de omlizzende (fean)grûnen súdlik fan it doarp yn kultuer brocht. Sadwaande krige Kollum steesoan mear in sintrumfunksje yn de omkriten. Troch de bou fan in rjochthûs waard de flekke ek haadplak fan de gemeente Kollumerlân.

Yn de 16e iuw wie Kollum, neist de stêden, in wichtich hannelssintrum wurden. Dy funksje waard noch fuortsterke troch de stifting fan in waachgebou, wêrtroch't ûnder mear in grut diel fan de Dokkumer tsiishannel nei Kollum ferhûze. De 17e en 18e iuw wiene foar Kollum tiden fan groei en bloei troch hannel en skipfeart. Midden 17e iuw kaam op kosten fan de stêd Dokkum de Strobosser Trekfeart ta stân, sadat Kollum oer de koarte Kollumer Trekfeart in goede ferbining krige mei it suden. Der rûn in Hessewei lâns Kollum, noch altyd werkenber yn in strjitnamme.

It eardere rjochtshûs yn Kollum oan de ein fan de 19e iuw, doe't der in herberch yn siet

Dat rjochthûs wie op 3 en 4 febrewaris 1797 it toaniel fan it saneamde Kollumer Oproer, doe't in smite minsken ûnder oanfiering fan Jan Binnes en Salomon Levy dêr Abele Reitses út hannen fan it gesach befrijden. It oproer waard feroarsake troch in tanimmend ferset tsjin de boargerbewapening, ynsteld troch de Frânske oerhearskers om har te warjen tsjin de Prinsgesinden. De arrestaasje en finzennimming yn it Kollumer rjochthûs fan de oranjegesinde Abele Reitzes soarge foar safolle opskodding yn de regio, dat in smite minsken ûnder oanfiering fan Jan Binnes en Salomon Levy dêr him út hannen fan it gesach befrijden. Op de wei nei it rjochthûs waarden grutte fernielings oanrjochte. Troch mei grut machtsfertoan dit oproer yn de kym te smoaren en 168 minsken te arrestearjen, wisten de patriotten de boel del te bêdzjen.

Stadichoan is Kollum benammen oan de Foarstrjitte en inkele sydstrjitten útwreide, yn de 19e iuw kaam der yn it suden, westlik fan de trekwei, bebouwing by. Yn de 20e iuw en benammen nei de Twadde Wrâldoarloch is Kollum sterk útwreide. Earst yn it súdwesten en ek oan de eastlike side fan de trekfeart, letter oan de noardeastlike side en op 't lêst oan de westlike (wenningbou) en de eastlike kant (bedriuwsterrein) fan it doarp.

It besjen wurdich[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It Sytzamahûs (âlde gemeentehûs fan Kollum) oan de Foarstrjitte

Omdat Kollum yn it ferline altyd in sintraal plak yn de omkriten west hat, wie der by de ûndernimmers fan it doarp in relatyf reedlike wolfeart. Seker ôfsetten tsjin it feit dat Kollum yn ien fan de earmste regio's fan Fryslân lei. Oan de haadstrjitte, de Foarstrjitte is dat te sjen oan de typysk Hollânske gevels as de trepgevel, listgevel en de klokgevel. Meiïnoar hat Kollum 31 monuminten, ûnder mear de beide hjirûnder neamde tsjerken, it âlde postkantoar en it âlde riedhûs.

Alde riedhûs[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It âlde gemeentehûs wie yn it begjin fan de 19e iuw boud yn empirestyl as wenhûs fan de hear Eskes. Yn 1895 waard it oankocht troch it gemeentebestjoer. Yn 2003 ferhuze it gemeentebestjoer nei it Westenstein, yn earder tiden ek yn it besit fan in lid fan de famylje Eskes.

Martentsjerke[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Martenstsjerke

It besjen wurdich yn Kollum is de Martenstsjerke, in goatyske tsjerke mei boudielen út de trettjinde en fyftjinde iuw en op'e nij ûntdutsen muorreskilderingen út de roomske tiid. De Martenstsjerke is de eardere herfoarme tsjerke en ien fan de tsjerken fan de PKN-gemeente.

Eastertsjerke[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

1rightarrow.png De Wikipedy hat ek in side Oosterkerk (Kollum).

De Eastertsjerke út 1925 waard as grifformearde tsjerke boud en is in ûntwerp fan arsjitekt Egbert Reitsma. Reitsma makke diel út fan it Grinzer keunstnersrûnte De Ploeg. De modern eagjende souderskilderingen binne fan George Martens, ek lid fan De Ploeg. Sûnt 2007 wurdt de tsjerke de Eastertsjerke neamd. De ynwenners fan Kollum koenen har yn in enkête útlitte oer de namme fan de tsjerke. De nije namme is diels ûntliend oan it feit dat de tsjerke oan de Oostenburgstrjitte stiet.

Mûne[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

1rightarrow.png De Wikipedy hat ek in side Tochmalân (wynmole).

Noardlik fan it doarp stiet oan de strjitte Tochmalân de poldermûne mei deselde namme út 1893.

Musea[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Foarsjennings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Foarstrjitte
Wester- en Easterdjipswâl

It doarp hat in soad foarsjennings mei njonken in goed ferstjintwurdige middenstân it kulturele sintrum 'De Colle'. Der binne trije basisskoallen en twa skoallen foar fuortset ûnderwiis. Der is in binnen- en bûtenbad, tennisbanen, in jachthaven. Yn it doarp wurdt ek de streekkrante, it Nijsblêd fan Noard-East Fryslân útjûn, ek wol de Kollumer Krante neamd of gekjeiend it 'Kollumer âld-wiif'.

Skoallen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Kristlike Skoalle Mienskip Lauwers Kolleezje
  • Iepenbiere Middelbere Skoalle !mpulse Kollum
  • Iepenbiere basisskoalle Prof. Casimir
  • Kristlike basisskoalle Prins Bernhard
  • Kristlike basisskoalle Keninginne Juliana

Tsjerken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Eastertsjerke

Kollum hat noch twa tsjerken, dy't alle twa by de PKN oansletten binne:

  • Martenstsjerke
  • Eastertsjerke

De Kandelaar, in tredde tsjerke fan de PKN, dy't brûkt waard troch de Herfoarme Gemeente op Grifformearde Grûnslach, hat yn 2021 de doarren sletten.[2]

Eveneminten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Alle jierren waarden yn de wike foar Keninginnedei de Kollumer Tsiisdagen organisearre. Kollum hat ek syn namme oan in tsiis jûn, de Kollumer tsiis. Troch't dat organisaasjekommitee opgien is yn de Stifting Aktiviteiten Platfoarm Kollum is de namme feroare yn Kollumer Kat-dagen. Ien fan de aktiviteiten op dy dagen is in sponsorloop, de saneamde Kollumerkatloop.

Nij Oostenburg
Eyso de Wendtstrjitte

Ferienings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Pleatslik Belang Kollum
  • EHBO feriening Kollum
  • Kulturele Feriening Freonerûnte Kollum
  • Fûgelwacht Kollum e.o.
  • Fuotbalferiening Kollum
  • Triumphera -follybal
  • Wettersportferiening Kollum
  • KTC - Kollumer Tennis Club
  • Tamboer, -Lyra,-Majorettekorps Kollum
  • Badmintonclub Kollum

Bekende Kollumers[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Pleats oan de Willem Loréwei

Befolkingsûntwikkeling[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oantal ynwenners troch de jierren hinne op 1 jannewaris.

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2012 2013 2014 2021
5.664 5.676 5.692 5.752 5.789 5.613 * 5.621 5.654 5.654 5.525 5.477 5.521 5.723
  • Delgong yn dat jier fanwegen de sluting fan it AZC

Strjitnammen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Alle Strjitten fan Kollum.

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

 
Plakken yn de gemeente Noardeast-Fryslân
Flagge fan de gemeente Noardeast-Fryslân
Stêd: Dokkum

Doarpen en útbuorrens: AldwâldBurdaardBlijeBoarnwertBoerumBrantgumEalsumEanjumEasternijtsjerkEastrumFeankleasterFerwertFoudgumGinnumHallumHantumHantumerútbuorrenHantumhuzenHegebeintumHolwertIeIngwierrumJannumJislumJouswierKollumKollumersweachLichtaardLytsewâldDe Lytse JouwerLjussensMarrumMitselwierMoarreModdergatMuntsjesylNesNijewierPeazensDe PompRaardReitsumDe SkânsSweagerboskTernaardDe TriemeWaaksensWânswertWarfstermûneWestergeastWetsensWierum

Buorskippen: Ald TerpAldwâldmersylBartlehiem (foar in part) • BeintemahûsBetterwurdBoarnwerterhoekeBoarnwerthuzenBoatebuorrenBollingwierBrânbuorrenBûnte HûnDe DellenDykshoarneDokkumer Nije SilenEasterbeintumFarebuorrenFiifhuzen (Hallum)Fiifhuzen (Ternaard)FiskbuorrenFjildbuorrenGrut MidhuzenHallumerhoekeHanenburchHantumerhoekeHealweiHústernoardIesumasylJewierKeatlingwierDe KegenKletterbuorrenKollumer AldsylDe KolkKrabbuorrenLeechlânDe LeechteLyts MidhuzenLytse LeardLytse WierMûnebuorrenNijlânIt ParadyskeDe ReidswâlDe RypSânbultenSânhuzenSibrandahûsDe SkânsSkernehuzen't SkoarStienharstIt StienfekStiemTeardTeyebuorrenTergrêft (foar in part) • Ter LuneDe TibbenTilbuorrenTiltsjebuorrenTrijeboerehuzenWeardebuorrenWesterbuorrenWesternijtsjerkWieDe WygeastDe Wurden