Brantgum

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Brantgum
Flagge fan Brantgum Wapen fan Brantgum
Flagge Wapen
Lokaasje fan Brantgum
Gemeente Dongeradiel
Ynwennertal (2004)
Webstee Webstee fan Brantgum
tsjerke

Brantgum is in doarp yn de gemeente Dongeradiel (de eardere gemeente West-Dongeradiel). Fanâlds hearde Brantgum ta de Holwerter seis. Brantgum hat sa'n 250 ynwenners. Neffens argeologyske fynsten moat ek Brantgum sa om it begjin fan de jiertelling ûntstien wêze. Troch de oanlis fan de wei fan Holwert nei Dokkum is it doarp yn twa parten ferdield.
Ien ferklearring fan de namme is: 'hiem fan Brant'. Oaren tinke dat de namme ôflaat is fan in famyljenamme, Brantinga of Brandinga.

Brantgum wurdt yn 1450 neamd yn de trou-akte fan Aede Keijmpes Jongema Teytsma en Harka Eijsingha; in Liwa Homma's soan bringt 12 âlde skylden "rente uit Brantgum' yn. Yn 1491 wie it doarp belutsen by in bûn dat de stêd Grins sleat mei in grut tal kleasters en haadlingen yn Eastergoa ûnder lieding fan abt Jehannes fan Dokkum en Menne Jaerla út Wetsens. Yn 1539 wie Brantgum belutsen by in proses tsjin it kleaster Klaarkamp oer it ûnderhâld fan de hege brêge oer de Dokkumer Ie. It gie om in bedrach fan 250 goudgûnen en Aebe Sjucksma út Waaksens wie ien fan de riedsleden fan de easkers.

Yn 1700 wienen hast alle Brantgumer boeren pachters. Eigners wienen bûten it doarp wenjende aadlike grutgrûnbesitters lykas Aylva, Harinxma en Camstra. Allinnich Rinse Jans en de bruorren Jacob en Lieuwe Lieuwes wiene eigner fan harren pleats. Sy wienen besitter fan it grutte Monsmasate en dat soe de fierdere tiid sa bliuwe. Nei de Frânske tiid feroare de tastân folslein. De rol fan de adel wat grûnbesit oanbelange wie sa goed as dien. Yn 1818 hienen noch mar fjouwer pleatsen in aadlike eigener. Nije nammen as Memerda, Terpstra en Hannema dûkten op.
It doarp hie tusken 1750 - 1800 trochsneed in lytse 40 wenningen.

De tsjerke[bewurkje seksje | edit source]

De tsjerke wie wijd oan Sint Catharina; it sil yn de 12e ieu boud wêze. By de restauraasje yn 1973 binne der spoaren fan dowestien fûn. It oansjen fan de tsjerke fan no is ûntstien nei de restauraasje fan 1876/77. Doe is ek de toer boud.

De staten[bewurkje seksje | edit source]

Brantgum troch Ids Wiersma

Brantgum hat ferskate staten hân. De staten mei de nammen fan Amminga, Teytsma en Jaringa binne ferdwûn.
Om 1700 hinne wienen alle boeren op ien nei hierboer. De Harinxma's en de van Aylva's hienen it doe foar it sizzen.

De skoalle[bewurkje seksje | edit source]

Brantgum hie al betiid in skoalle. Ien fan de prysters wie ek skoalmaster. Hy hie foar it ûnderhâld fan de skoalle lân. Dat skoallân hat, ûnder behear fan de tsjerkfâden, oant yn de 19de ieu bestien. Nei 1580 bleauwen de skoalmasters. Wat opfalt is dat de skoalmasters hiel lang net by de offisjele tsjerke hearden. Yn 1889 boude de gemeente in nije skoalle en de bân tusken tsjerke en skoalle waard ferbrutsen. In skoft ferlyn hat Brantgum in nije skoalle krige. Ids Pjutten is it pjutteboartersplak fan it doarp.

De bibleteek[bewurkje seksje | edit source]

Yn 1867 stifte ds. Rinse Posthumus (sjoch ek Waaksens) in bibleteek. De kosten wienen, om't der gjin Nutsdepartemint wie, foar de tsjerkfâden fan Brantgum en Waaksens. By it 25-jierrich bestean hie de bibleteek 2500 boeken yn 'e útlien.

It byldsje fan Gosse Dam

Ids Wiersma[bewurkje seksje | edit source]

Brantgum is ek it berteplak fan Ids Wiersma, dy't dêr 21 juny 1878 berne waard. Yn it doarp waard in strjitte nei Ids Wiersma neamd en der kaam in stânbyldsje fan him fan Gosse Dam. Men is dwaande om in fêst betinkingsplak foar Ids Wiersma yn te rjochtsjen en syn neilitten wurk in goed plak te jaan.

Doarpswapen[bewurkje seksje | edit source]

'Yn sulver in rjochterskeanbalke, linksboppe mei in leelje en rjochtsûnder in seisspeakich rêd, alles fan keel, de balke beladen mei in pinsiel fan goud met de stâle nei ûnderen ta rjochte'. De balke is ôflaat fan it wapen fan Westdongeradiel en ferwiist ek nei de wei dy't it doarp midstwa snijt. It pinsiel is in oantinken oan de skilder Ids Wiersma. It rêd is it symboal fan de hillige Catharina, de eardere patroanhillige. De leelje komt út it wapen fan de famylje Rinnerda.

Mienskip[bewurkje seksje | edit source]

Oan de Roasterwei stiet mienskipshûs De Terpring. Sûnt Simmer 2000 wurde der geregeldwei iepenloftspullen opfierd. Foar de bern is der alle jierren in Tintekamp.

Iepenloftspullen[bewurkje seksje | edit source]

Sûnt Simmer 2000 wurde der faker iepenloftspullen hâlden. Yn 2007 wûn de ploech twa Gouden Gurbes, ien foar de bêste oanklaaiing en foar de Publykspriis.

  • 2011 - Cupido (Baukje fan Hijum)
  • 2007 - Swart mar leaflik, (Baukje fan Hijum)
  • 2004 - Relikwy fan de mieden (S.Joostema)
  • 2000 - De Trochgong fan Jierren (Baukje fan Hijum)

Ynwennertal[bewurkje seksje | edit source]

Ferienings[bewurkje seksje | edit source]

  • Feriening Doarpsbelangen Brantgum Foudgum Waaksens
  • Biljertferiening
  • Alles oan de hang - keatsen
  • Frouljusferiening

Strjitten[bewurkje seksje | edit source]

De Jister, Dokkumerwei, Fjildbuert, Fjildbuertsterwei, Ids Wiersmastrjitte, Lytse Buert, Koopmanswei, Miedwei, Ringwei, Roasterwei, Stimhûsstrjitte, Strjitwei.

Sjoch ek[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en referinsjes[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en/as referinsjes: