Kollum

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Kollum
Flagge fan Kollum Wapen fan Kollum
Flagge Wapen
Lokaasje fan Kollum
Gemeente Kollumerlân
Ynwennertal (2007) 5650
Webstee Webstee Kollumersweach

Kollum is it haadplak fan de gemeente Kollumerlân. It is in flekke mei in lytsstêdlik karakter en in ynwennertal fan likernôch 5.650 ynwenners.

Kollum is yn de betide midsieuwen ûntstien op de râne fan in sânplato. It leit yn de Fryske Wâlden. Deze wâldstreek rint fan Drachten oant Dokkum. It hie doe fia de Dwarsryd in iepen ferbining mei see dy't letter troch bediking ferlern gien is.

Mei't Kollum op in krusing fan wegen lei, koe it him yn de 17e en 18e ieu dochs ûntwikkelje ta in sintrumplak, mei lytsstêdske alluere, dêr't de hannel en skipfeart bloeiden. De oanlis fan de Strobosser Trekfeart yn it midden fan de 17e ieu hat dêr ta bydroegen.

Monumintesoarch omskriuwt it haadplak fan Kollumerlân as in weidoarp. De haadwei, de Foarstrjitte, is de trochgeande wei yn it sintrum fan Kollum. De Foarstrjitte krúset de Sylsterryd. Dizze krússtruktuer is yn de Midsieuwen ûntstien en hat him yn de rin fan de skiednis bestidige. Kollum hat in beskerme doarpsgesicht.

De hannel en skipfeart soargen der foar dat him yn Kollum in soarte fan stedsfrysk ûntwikkele, it Kollumersk.

As flekke beskikte Kollum eartiids oer in rjochthûs.

de tsjerke fan Kollum
It eardere rjochtshûs yn Kollum oan de ein fan de 19e ieu, doe't der in herberch yn siet
Sint Maartenstsjerke

Lizzing[bewurkje seksje | edit source]

Ten suden fan it doarp leit it typyske kûlisselânskip fan de Fryske Wâlden. Yn dizze rjochting wurdt Kollum begrinze troch de Strobosser Trekfeart. In kanaal dat rint fan it Prinses Margrietkanaal by Strobos nei Dokkum. Lâns dit kanaal rint de trekwei, of N911. Wat fierder nei it suden leit it doarp Bûtenpost met de spoar- en weiferbining nei Ljouwert en Grins.

It kûlisselânskip rint ek fierder yn westlike rjochting. Hjir lizze de doarpkes Kollumersweach, Feankleaster en Aldwâld, nammen dy't alle trije te krijen hawwe mei de wâldstreek. Tusken Kollum en Aldwâld leit de Lauwersmarwei, de provinsjale wei N358 tusken Bûtenpost en Dokkumer Nije Silen. Dizze wei krollet mei in bôge noardlik om Kollum hinne. Ten noarden fan it doarp lizze krekt de grutte keale greiden fan de klaaigrûnen. Dielen fan dizze gebieten binne ynpolderde see-earmen en wurde de Tochmalannen neamd. Yn it noardeasten grinzet it himrik fan it doarp oan de râne fan de Lauwersmar. Nei it easten ta wurdt Kollum omseame troch fruchtbere greiden mei fierderop de doarpkes Kollumerpomp en Boerum.

Skiednis[bewurkje seksje | edit source]

It âlde gemeentehûs fan Kollum, oan de Foarstrjitte
Eardere States om Kollum hinne

De skiednis fan Kollum giet werom op ± 750 nei Kr. It doarp bestie mar út in lytse delsetting, Colheim, letter ek wol de Kollumerterp, neamd. Troch de natoerlike lizzing fan Colheim oan in brede natoerlike stroom (de Dwersryd) dy't yn ferbining stie mei de Lauwerssee, wie Kollum geskikt as haven foar de útfier fan bûter, tsiis en benammen nôt. Tusken de 11e en 13e ieu waarden de landerijen ten noarden fan Kollum yndike en waarden de omlizzende (fean)grûnen ten suden fan it doarp yn kultuer brocht. Hjirtroch krige Kollum steesoan mear in sintrumfunksje yn de omkriten. Troch de bou fan in rjochthûs waard de flekke ek haadplak fan de gemeente Kollumerlân.

Yn de 16e ieu wie Kollum, neist de stêden, in wichtich hannelssintrum wurden. Dy funksje waard noch fuortsterke troch de stifting fan in waachgebou, wêrtroch't ûnder mear in grut diel fan de Dokkumer tsiishannel nei Kollum oerbrocht waard. De 17e en 18e ieu wienen foar Kollum tiden fan groei en bloei troch hannel en skipfeart. Midden 17e ieu kaam op kosten fan de stêd Dokkum de Strobosser Trekfeart ta stân, wêrtroch't Kollum oer de koarte Kollumer Trekfeart in goede ferbining krige mei it suden. Der rûn in Hessewei lâns Kollum, noch altyd werkenber yn in strjitnamme.

Dat rjochtshûs wie op 3 en 4 febrewaris 1797 it toaniel fan it saneamde Kollumer Oproer, doe't in smite minsken ûnder oanfiering fan Jan Binnes en Salomon Levy dêr Abele Reitses út hannen fan it gesach befrijden. It oproer waard feroarsake troch in tanimmend ferset tsjin de boargerbewapening, ynsteld troch de Frânske oerhearskers, om bestand te wêzen tsjin de Prinsgesinden. De arrestaasje en finzennimming yn it Kollumer rjochthûs fan de oranjegesinde Abele Reitzes, soarge foar safolle opskodding yn de regio, dat in smite minsken ûnder oanfiering fan Jan Binnes en Salomon Levy dêr Abele Reitses út hannen fan it gesach befrijden. Op de wei nei it rjochthûs waarden grutte fernielings oanrjochte. Troch mei grut machtsfertoan dit oproer yn de kym te smoaren en 168 minsken te arrestearjen, wisten de patriotten de boel del te bêdzjen.

Stadichoan is Kollum benammen oan de Foarstrjitte en inkele sydstrjitten útwreide, yn de 19e ieu kaam der yn it suden ten westen fan de trekwei bebouwing by. Yn de 20e ieu en benammen nei de Twadde Wrâldoarloch is Kollum sterk útwreide. Earst yn it súdwesten en ek oan de eastlike side fan de trekfeart, letter oan de noardeastlike side en op't lêst oan de westlike (wenningbou) en de eastlike kant (bedriuwsterrein) fan it doarp.

It besjen wurdich[bewurkje seksje | edit source]

Omdat Kollum yn it ferline altyd in sintraal plak yn de omkriten hân hat, wie der by de ûndernimmers fan it doarp in relatyf reedlike wolfeart. Seker ôfsetten tsjin it feit dat Kollum yn ien fan de earmste regio's fan it lân lei. Oan de haadstrjitte, de Foarstrjitte is dit it beste werom te sjen oan de gevels, wêrby't typyske Hollânske gevels as de trepgevel, listgevel en de klokgevel de huzen siere. Mei inoar hat Kollum 31 monuminten, wêrûnder de beide hjirûnder neamde tsjerken, it âlde postkantoar en it âlde riedhûs.

Alde riedhûs[bewurkje seksje | edit source]

It âlde gemeentehûs wie yn it begjin fan de 19e ieu boud yn empirestyl as wenhûs fan de hear Eskes. Yn 1895 waard it oankocht troch it gemeentebestjoer. Yn 2003 ferhuze it gemeentebestjoer nei it Westenstein, yn earder tiden ek yn it besit fan in lid fan de famylje Eskes.

Herfoarme Tsjerke[bewurkje seksje | edit source]

De Maartenstsjerke yn Kollum
Skildering fan Sint Kristoffel yn de Maartenstsjerke fan Kollum
Koer fan de Maartenstsjerke fan Kollum
herfoarme griff. tsjerke De Kandler

It besjen wurdich yn Kollum binne de Herfoarme Maartenstsjerke en de Grifformearde tsjerke. De Maartenstsjerke is in goatyske tsjerken mei dielen út de trettjinde en fyftjinde ieu en opnij ûntdekte muorreskilderingen.

Grifformearde Tsjerke[bewurkje seksje | edit source]

De Grifformearde Tsjerke út 1925 is in ûntwerp fan arsjitekt Egbert Reitsma. Reitsma makke diel út fan it Grinzer keunstnersrûnte De Ploech. De modern eagjende souderskilderingen binne fan George Martens, ek lid fan De Ploech. Sûnt 2007 wurdt de grifformearde tsjerke de Oostertsjerke neamd. De ynwenners fan Kollum koenen har yn in enkête útlitte oer de namme fan de tsjerke. De nije namme is diels ûntliend oan it feit dat de tsjerke oan de Oostenburgstrjitte stiet.

Mienskip[bewurkje seksje | edit source]

Foarsjennings[bewurkje seksje | edit source]

It doarp hat in soad foarsjennings. Neist in goed ferstjintwurdige middenstân ferfolt kultureel sintrum De Colle in grutte rol. Der binne trije basisskoallen en twa skoallen foar fuortset ûnderwiis. Der is in poldermûne, in binnen- en bûtenbad, tennisbanen, in jachthaven, streekmuseum (Aldheidskeamer Mr. Andreae). Yn it doarp wurdt ek de streekkrante, het Nijsblêd fan Noard-East Fryslân útjûn, ek wol de Kollumer krante neamd of gekjeiend it Kollumer âld-wiif.

Kollum hat ek syn namme oan in tsiis jûn, de Kollumer tsiis. Dizze tsiis, makke troch Frico wurdt fan rauwe molke makke en is in stikje pittiger. Alle jierren waarden yn de wike foar Keninginnedei de Kollumer Tsiisdagen organisearre. Trochdat it organisaasjekommitee hjirfoar opgien is yn de stifting Aktiviteiten Platfoarm Kollum, is de namme feroare yn Kollumer Kat-dagen. Ien fan de aktiviteiten op dizze dagen is in sponsorloop, de saneamde Kollumerkatloop.

Bekende Kollumers[bewurkje seksje | edit source]

Ferienings[bewurkje seksje | edit source]

  • Pleatslik Belang Kollum
  • Kulturele Feriening Freonerûnte Kollum
  • Fuotbalferiening Kollum
  • Triumphera -follybal
  • Wettersportferiening Kollum
  • KTC - Kollumer Tennis Club
  • Tamboer, -Lyra,-Majorettekorps Kollum
  • Badmintonclub Kollum

Ynwenners[bewurkje seksje | edit source]

Oantal ynwenners troch de jierren hinne op 1 jannewaris.

1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
5.664 5.676 1 5.752 5.789 5.613 ^ 5.621 5.654 5.654

^ Dit sakjen komt troch de sluting fan it AZC

Strjitnammen[bewurkje seksje | edit source]

Alle Strjitten fan Kollum.

Sjoch ek[bewurkje seksje | edit source]

Commons Commons: Kollum – foto, fideo en harktriemmen

Boarnen, noaten en referinsjes[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en/as referinsjes: