Joast Hiddes Halbertsma

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Joast Hiddes Halbertsma

Joast Hiddes Halbertsma, offisjeel Justus Hiddes Halbertsma, (Grou, 23 oktober 1789 - Dimter, 27 febrewaris 1869) wie in dûmny, leksikograaf, skriuwer en man fan de taalwittenskip.

Libben[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Joast wie ien fan de trije Bruorren Halbertsma dy't meiïnoar it folksboek Rimen en Teltsjes skreaunen. As bakkerssoan folge hy de Latynske skoalle yn Ljouwert fan 1800-1806, krige dêr les fan rektor Valentinus Slothouwer en studearre dêrnei oant 1813 teology yn Amsterdam. Hy krige dêr û.o. les fan professor Rinse Koopmans en wurdt yn 1814 minniste dûmny yn Boalsert.
Hy boasket mei Johanna Boekema, in dûmnysdochter út Warkum.
Yn 1821 wurdt er beroppen yn Dimter, dêr't er oant syn dea wenjen bliuwt. Yn syn húslik libben hat Halbertsma gâns leed ûnderfûn: trije fan syn fiif soannen oerlibje him net en hy is 22 jier widner.

Joast Hiddes stie ek yn it bûtenlân bekend as taalwittenskipper. Hy wie befreone mei dichters en gelearden Willem Bilderdijk en Jacob Grimm. By de oplibbing fan it Frysk as skriuw- en lêstaal yn de 19e iuw spile hy net swak by. Hy hie benammen each foar de folkstaal. De fantasy en satire leinen him tige. Motiven út syn wurk helle hy út de bûtenlânske literatuer. It yn 1822 ferskynde mei help fan Eeltsje "De lapekoer fan Gabe Skroar" dy't letter útdijde ta de Rimen en Teltsjes.
Yn 1823 wie hy de siel fan de Gysbert Japicxbetinking yn Boalsert. Dat wurdt wol sjoen as it begjin fan de Fryske Beweging. Yn opdracht fan prins Louis Lucien Bonaparte út Londen set er it Evangeelje fan Mattéus yn it Frysk oer.

Joast Hiddes wie de earste dy't war die om in wittenskiplik Frysk wurdboek gear te stallen, mei it Latyn as ferklearjende taal. Hy kaam net fierder as de letter F, mar nei syn dea makken minsken as Waling Dykstra syn wurk dien. It wurdboekmateriaal fan Joast Hiddes Halbertsma en Waling Dykstra wie de grûnslach foar oare Fryske wurdboeken, dy't letter gearstald binne troch de Fryske Akademy.

Anekdoaten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oer Joast binne in tal anekdoaten bekend dy't him tekenje as in rûch, eigensinnich en non-konformistysk man. Efter syn pastorij yn Dimter hie hy in hinneloop. By it fuorjen fan de hinnen naam Joast steefêst in skeppe mei, groef in gat yn in sânbult, struide dêr it foer yn en smiet it gat wer ticht. Dan liet er de hinnen los en begûn it spektakel. De bisten klauden krekt salang dat se har foer fûn hiene. Dominy plichte dan te sizzen: "In minske moat arbeidzje foar syn brea, ek de hinnen moatte har foer net samar foar it opppikken fine. Labor sanat!".

Wurken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Rimen en Teltsjes, mei gedichten, folksferhalen, Nutspreekjes, dialogen en kommentaar by it wurk fan syn broer Eeltsje
  • Hulde oan Gysbert Japiks, 2 dielen, 1824-1826
  • Friesche spelling en Proeve van vergelijking tusschen de boven ontworpene spelling en die van Gysbert Japicx, 1834
  • Letterkundige Naoogst I, 1840 96-298
  • It Evangeelje fen Matthewes oersetten yn it Lânfrysk (bibeloersetting 1857)
  • Het Heksershol (Ned. oersetting Theun de Vries)
  • Biografyen oer Salverda en R. Posthumus
  • Kent Gij Halbertsma van Deventer? (blomlêzing net-printe wurk.)
  • Lexicon Frisicum, A-Feer, 1872 wurdboek

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]