Romaanske talen

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
De Romaanske talen wrâldwiid

De Romaanske talen foarmje de Súd-Jeropeeske tûke fan de Yndo-Jeropeeske taalfamylje. Tsjintwurdich wurde dizze talen troch emigraasje en kolonisaasje lykwols ek sprutsen yn in protte oare parten fan de wrâld, benammen Latynsk-Amearika.

Oarsprong en ûntwikkeling[bewurkje seksje | edit source]

De Romaanske talen binne de ienige noch libjende tûke fan de Italyske talen en stamje allegearre ôf fan it Latyn, de taal fan de Romeinen, dy't troch de Romeinske ekspânsje ferspriede rekke oer in grut part fan Jeropa en dat yn it westlike diel fan it Romeinske Ryk de algemiene fiertaal waard.

Hjirby moat de kanttekening makke wurde dat de Romaanske talen net streekrjocht fan it bekende Klassike Latyn ôfstamme mar fan it Fulgêr Latyn (Folkslatyn), de sprutsen foarm fan it Latyn út de âldheid. It Fulgêr Latyn foarme gjin ienheid en moat beskôge wurde as in grutte groep dialekten. Yn de rin fan de tiid waarden de ferskillen tusken dizze dialekten hieltyd grutter en it ûnderlinge fersteanberens hieltyd lytser, sadat fan om-ende-by 800 ôf sprake is fan aparte talen. De ferskillen tusken de Romaanske talen en it Latyn wurde foar in part taskreaun oan de ynfloed fan substraattalen, de talen fan troch Romeinen ûnderwurpen folken.

Taal- en kultuurgebiet yn Jeropa[bewurkje seksje | edit source]

Romaansk taalgebiet yn Jeropa.

It Romaansk taal- en kultuergebiet yn Jeropa hat him konsintrearre rûn de westlike Middellânske See (Frankryk, Itaalje, Portegal en Spanje). Mar ek yn lannen as Belgje, Lúksemboarch, Roemeenje, Moldaavje en Switserlân wurde Romaanske talen sprutsen. Dizze gebieten wienen fanâlds ek Romeinsk. Utsein Roemeenje en Moldaavje is de oerhearskende godstsjinst yn dizze lannen it Roomsk-katolike leauwen.

Italo-Westlike talen: Westlik[bewurkje seksje | edit source]

Gallo-Iberysk[bewurkje seksje | edit source]

Gallo-Romaansk[bewurkje seksje | edit source]

  • Gallo-Rhaetysk

Romaansk-Ibearysk[bewurkje seksje | edit source]

  • West-Ibearysk

Pyreneeske-Mozarabyske groep[bewurkje seksje | edit source]

Pyrenese[bewurkje seksje | edit source]

Mozarabysk[bewurkje seksje | edit source]

Italo-Westlike Talen: Italo-Dalmatysk[bewurkje seksje | edit source]

Italo-Westlike Talen: Sudlike[bewurkje seksje | edit source]

Korsikaansk[bewurkje seksje | edit source]

Sardynsk[bewurkje seksje | edit source]

Eastlik Romaanske talen: Eastlik[bewurkje seksje | edit source]

Fergeliking[bewurkje seksje | edit source]

LATYN[1] FRANS ITALIAANS KATALAANSk PORTEGEESK ROEMEENSK SPAANSK FRYSK
aquam eau acqua aigua agua apă agua wetter
bonum bon buono bon bom bun bueno goed
decem dix dieci deu dez zece[2] diez tsien
ego je io jo eu eu yo ik
homo homme uomo home homem om hombre man
horam heure ora hora hora oră hora oere
solem soleil sole sol sol soare sol sinne

Noaten[bewurkje seksje | edit source]

  1. Fan de Latyske wurden, útsein ego, is de akkusativus jûn, omdat hjirfan de Romaanske foarmen ôflaat binne.
  2. Eartiids (foar de Twadde Wrâldkriich noch) "dece" ipv zece