Semityske talen

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje

De Semityske talen foarmje in noardeastlike subfamily fan de Afro-Aziatyske talen. De meast foarkommende Semityske talen binne Arabysk, Amhaarsk en Hebriuwsk. Ek it Malteesk is diels in Semityske taal. De namme Semitysk is ôflaat fan de Bibelske figuer, ien fan de soannen fan Noach.

Oersjocht fan talen binnen de taalfamily[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

East-Semityske talen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Akkadysk -- útstoarn
  • Eblaïtysk -- útstoarn, wurdt ek wol rekkene ta de Noardwest-Semityske talen.

Sintraal-Semityske talen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Fragmint út in 12e iuwske Koran yn it Arabysk

Noardwest-Semityske talen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Arabyske talen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Súd-Semityske talen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Westlik[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Eastlik[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Skaaimerken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Al dizze talen hawwe patroanen mei inoar mien fan wurden dy't bestean út trije bylûden, mei lûdferoarings, foarheaksels en efterheaksels om se te bûgen. Bygelyks, yn it Hebriuwsk:

gdl betsjut "grut" gjin wurdklasse of wurd, inkeld in stam
gadol betsjut "grut" en is in manlik eigenskipswurd
gdola betsjut "grut" (froulik eigenskipswurd)
giddel betsjut "hy waakste" (oergonklik tiidwurd)
gadal betsjut "hy waakste" (lykhâldend tiidwurd)
higdil betsjut "hy fergrutte" (oergonklik tiidwurd)
magdelet betsjut "fergrutter" (lens)
spr is de stam foar "telle" of "fertelle"
sefer betsjut "boek" (befet ferhalen dy't ferteld wurde) (' f ' en ' p ' wurde yn it Hebriuwsk troch deselde letter werjûn)
sofer betsjut "skriuwer" (Masoretyske skriuwers fertelle fersen) of "hy telt"
mispar betsjut "getal".

In protte stammen wurde dield troch mear as ien Semityske taal. Bygelyks, de stam ktb, in stam dy't "skriuwe" betsjut, bestiet sawol yn it Hebriuwsk as yn it Arabysk ("hy skreau" wurdt katav yn it Hebriuwsk en kataba yn Klassyk Arabysk) (ek hjir: ' v ' en ' b ' wurde troch deselde teller werjûn yn it Hebriuwsk. Bygelyks mazel tov en mazzal tob).

De folgjende list lit in oantal wurden sjen mei deselde betsjutting yn Semityske talen.

Akkadysk Arameesk Arabysk Hebriuwsk Fryske oersetting
zikaru dikrā ḏakar zåḵår manlik
maliku malkā malik mĕlĕḵ kening
imêru ḥamarā ḥimār ḥămōr ezel
erṣetu ʔarʿā ʔarḍ ʔĕrĕṣ lân, ierde

Oare Afro-Aziatyske talen litte deselde patroanen sjen, mar meastepart mei stammen besteande út amperoan twa bylûden. Yn bygelyks it Kabylysk betsjut afeg "flean!", wylst affug "flecht" betsjut, en yufeg "hy fleach".

Ferskate skaaimerken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Guon stammen farieare tusken de ferskate Semityske talen. De stam b-y-ḍ betsjut bygelyks sawol "wyt" as "aai" yn it Arabysk, wylst it yn it Hebriuwsk allinne "aai" betsjut. De stam l-b-n betsjut "molke" yn it Arabysk, mar "wyt" yn it Hebriuwsk.
  • Fanselssprekkend is der soms gjin relaasje tusken de stammen. Bygelyks, "kennis"' wurdt yn it Hebriuwsk presintearre mei de stam y-d-ʿ mar yn it Arabysk mei de stammen ʿ-r-f en ʿ-l-m.
  • De âld-semityske klank [p] bleau behâlden yn de noardlike groep, yn de súdlike groep evoluearre dizze ta [f].
  • Yn de Noard-Semityske talen wurden sûne meartallen brûkt, dat wol sizze dat de struktuer fan it wurd behâlden bliuwt, en dat it meartal foarme wurdt troch it tafoegjen fan in efterheaksel. Yn de Súd-Semityske talen lykwols oerhearskje de brûtsen meartalsfoarmen. Hjirby feroaret de ynterne lûdstruktuer fan it wurd wol by it foarmjen fan in meartal, dêrom wurdt der gjin efterheaksel mear oan taheakke.
  • De [w] yn it Súd-Semitysk is yn it Noard-Semitysk in [y]. Bg.: "jonge": [walad] (Arabysk) en [yeled] (Hebriuwsk).