Libanon

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
الجمهوريّة البنانيّة
Al Jumhuriyah al Lubnaniyah
Flagge fan Libanon Wapen fan Libanon
Flagge Wapen
Lokaasje fan Libanon
Offisjele taal Arabysk
Haadstêd Beiroet
Steatsfoarm Republyk
Gebiet
% wetter
10.452 km²
1,6­%
Ynwenners (2005) 3.826.018
Munt Libaneeske pûn (LBP)
Tiidsône UTC +2
Nasjonale feestdei 22 novimber
Lânkoade LBN
Ynternet .lb[*]
Tillefoan +961

Libanon is in lân yn it Heine Easten. De haadstêd is Beiroet en de presidint fan de republyk is sûnt 1998 Émile Lahoud.

Libanons' lizzing op it krúspunt fan it Middelânske Seegebiet en it Arabyske efterlân hat soarge foar in rike skiednis en in kulturele identiteit dat him ûnderskiedt troch religieuze en etnyske ferskeidenheid.

Geografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Libanon wurdt begrinzge troch:

Libanon is in bercheftich lân dêr't it geberchte mei de selde namme Libanon yn leit. De namme Libanon (ek "Loubnan" of "Lebnan") komt fan it Arameeske wurd laban dat 'wyt' betsjut, in ferwiizing nei de besnijde piken fan Libanon. De eastgrins mei Syrje wurdt markearre troch de Anty-Libanon, in oar berchtme. Tusken dizze twa berchtmes yn rint de brede Bekafallei.

Fanwege de hege bergen is der gjin tekoart oan wetter. De wichtichste rivieren binne de Litany en de Orontes (of Asy). De heechste berch is de Qurnat as Sawdā’ dy't 3088 meter heech is.

Al sûnt de tiid fan de Foenysjers is Libanon in wichtige leveransier fan hout. De Libanonseder is noch altyd it symboal fan it lân en opnommen yn de Libaneeske flagge.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

1rightarrow.png De Wikipedy hat ek in side Skiednis fan Libanon.

Nei de ein fan it Ottomaanske Ryk stie Libanon fan 1920 ôf ûnder Frânsk protektoraat oant 1944 doe't it selstannich waard. Sûnt 1958 wurdt it lân teistere troch ynternasjonale krises en ynlânske konflikten dy't ferbân holden mei de spannen sitaasje yn it Midden-Easten.

Demografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Libanon hat sa'n 4 miljoen ynwenners (stân 2008, skatte). Dêrfan is 95 % Arabyske, 4 % Armeenske en 1 % fan oare ôfstamming. Oer it lân ferspraad libje Koerdyske en 408.438 troch de UNRWA registreare Palastynske en ek Yrakse flechtlingen.

Yn de earste jierren nei de boargerkriich ferlieten sa as men oannimt mear as in miljoen minsken it lân - en om't offisjiele tallen net beskikber binne, giet it hjir om skattings.

Bertesifer 2005 (skatte): 1,8 % Stjertesifer 2005 (skatte): 0,6 % Bernestjertesifer 2005 (skatte) 0,2 % Alfabetisearingshichte folwoeksenen (> 15 jier) 2003 (skatte): 87,4

Religy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn Libanon wurde yn totaal santsjin ferskate leauwensmienskippen offisjeel erkend en meitsje de moslims mei ûngefear 60% de grutste religy út. It kristendom is de twadde grutste religy mei goed 39% fan de befolking.

Moslims[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De moslims binne ferdield oer soennieten, sjiïeten, isma'iliten en alawieten. De soennieten wenne ferspraat oer it lân mar yn it noard-westen en it sintrum foarme sy grutte groepen. Sy meitsje om-ende-by 20% fan de befolking út. Sy fielje har besibbe my de Arabieren yn de omlizzende lannen. . De sjiïeten wenje foaral yn it suden en it noard-easten fan Libanon benammen yn de Beekafallei. Der wurdt fan útgien dat sy yn dizze tiid 28% fan de befolking útmeitsje. De sjiïeten hawwe hichte bannen mei harren leauwensmaten yn Iran en binne ek ynternasjonaal bekend troch harren Hezbollah partij. De alawieten foarmje in minderheid. Sy wenje ferspraat oer it lân koenen sûnt de Syryske oerhearsking (jierren 1980) in rol fan betsjutting spylje, dêr't ek de eardere Syryske presidint Hafiz al-Assad en syn opfolger Bashar al-Assad ta harren leauwensmienskip hearre.

Druzen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De druzen binne ûntstien as in ôfsplitsing fan it sjiïsme mar beskôgen harren langer as moslims. Sy meitsje om-ende-by 6% fan de befolking út. Sy wenje benammen yn it Midden-Libaneeske Choufgeberchte. Inkele wichtige familys binne klans fan Jumblatt en Yazbak. De lêste desennia spylje sy troch harren Progressive Sosjalistyske Partij in rol fan betsjutting yn de polityk.

Kristenen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Meastepart fan de kristenen heart ta de Maronityske Tsjerke. Dizze Maroniten meitjse sawat 23 à 25% fan de befolking út. Dat oantal wie foarhinne folle heger, troch emigraasje hawwe in soad kristlike Libanezen har de lêste sechstich jier te wenjen set yn it bûtenlân. As gefoch dêrfan is it oantal Kristenen neffens it oantal moslims stadich ôfnommen.

De Eastersk-Orthodokse Tsjerke yn Libanon dy´t ûnder it Patriarchaat fan Antiochje falt, is yn oantal de twadde grutste kristlike groepering en meitsje 10% fan de befolking út. Sy wurde folge troch de Melkityske katoliken dêr`t 4% fan de befolking ta hearret.

De kristlike mienskip yn Libanon bestiet fierder út: Armeensk orthodoksen, Armeensk katolieken, Syrysk Ortodoksen, Syrysk katolieken, Nestorianen, Galdeesk-Katoliken, Kopten, Roomsk-katoliken en Protestanten. Eksakte sifers oer it oantal leauwenden fan dizze tsjerkemienskippen binne net bekend.

De kristenen wenje foaral yn it sintrale westlike diel fan it lân om Beiroet hinne, Zahlé en Bchareh yn it Libanongeberchte.