Springe nei ynhâld

Ryptsjerk

Ut Wikipedy
Ryptsjerk
Emblemen
               
Bestjoer
Lânflagge fan Nederlân Nederlân
Provinsje Fryslân
Gemeente Tytsjerksteradiel
Sifers
Ynwennertal770 (1 jannewaris 2025)[1]
Oerflak8,03 km², wêrfan
- lân: 7,15 km²
- wetter 0,52 km²
Befolkingsticht.109 ynw./km²
Oar
TiidsôneUTC +1
SimmertiidUTC +2
Koördinaten53° 13' N 5° 54' E
Doarpsgebiet fan Ryptsjerk (grien) yn de gemeente Tytsjerksteradiel
Doarpsgebiet fan Ryptsjerk (grien) yn de gemeente Tytsjerksteradiel
Offisjele webside
Ryptsjerk op de side fan Trynwâlden
Kaart
Ryptsjerk (Fryslân)
Ryptsjerk

Ryptsjerk is in doarp yn 'e gemeente Tytsjerksteradiel. Ryptsjerk leit tusken de Gytsjerk en de N355. Mei de doarpen Gytsjerk, Aldtsjerk, Oentsjerk, Readtsjerk en Mûnein leit it op 'e sânrich Trynwâlden. By it doarp leit it rekreaasjegebiet de Grutte Wielen.

Ryptsjerk hat 770 (1 jannewaris 2025)[2] ynwenners.

De Leiker (1986)

De namme Ryptsjerk is ôflaat fan 'Riperkerka', tsjerke op in ripe, in sânrich. It efterheaksel "ryp" of "ripe" komt wol yn mear plaknammen foar. Dy sânrich is in restant fan 'e iistiid, dy't sawat 200.000 jier lyn yn Fryslân hearske. Op dy sânrich leit de hjoeddeiske Easterdyk, de âldste wei fan it doarp.

Yn 'e 14e iuw wurdt foar it earst melding makke fan Riperkerka, in delsetting fan fiskers, turfmakkers en reidsnijers. Wierskynlik waard der doe ek al tige yntinsyf buorke. Yn 'e rin fan 'e jierren waarden de Binnendyk en de Westerdyk oanlein, parallel rinnend mei de Easterdyk en ûnderling ferbûn troch de Ypeysingel en de Breedyk, wêrtroch't it doarp min ofte mear syn hjoeddeiske foarm krige. Doe't de mins learde om it wetter te behearskjen, luts it doarp mear boeren oan en dat brocht lytsskalige wurkgelegenheid op. Dochs bleau der noch lange tiid reidkultuer en turfoanmeitsjen. It byld "de Leiker" ferwiist nei it opbaggeljen fan 'e "klyn", de grûnstof foar turf. De lêste binnenfisker is yn 1988 ferstoarn.

Ljouwert leit net fier fan Ryptsjerk. Sângrûn is boskich en dêrom kamen in soad bestjoerlike pommeranten yn simmerferbliuwen yn 'e Trynwâlden, Ryptsjerk en Tytsjerk te wenjen. Yn Ryptsjerk stienen trije aadlike huzen:

De tsjerke yn 2021
Sjoch: Protestantske tsjerke fan Ryptsjerk foar it haadartikel oer dit ûnderwerp.

Ien fan 'e markantste gebouwen fan it doarp is de protestantske tsjerke, dy't om 1750 hinne boud is. In âlder tsjerkje moat stien hawwe by it eardere slúske, dêr't de Easterdyk útkomt op de Slachtedyk. Yn 'e toer hinget in tige moaie liedklok, getten yn 1546. Twa foarstellingen op 'e sydkant byldzje Simson út yn gefjocht mei de liuw, en Delila dy't in spear draacht. Wol hast wis binne se bedoeld as symboalen, wizend op 'e gefaren foar de yn selibaat libjende roomske geastliken. De sterke Simson fersloech de liuw, mar wie tsjin in ferliedlike frou net opwoeksen. Hoewol't de klok yn 1943 troch de Dútske besetter roofd waard, is de 598 kilo swiere kolos geef weromkommen fan in opslachplak yn Giteren.

Ryptsjerksterpolder mei Ypeymûne
Sjoch: Ypeymûne foar it haadartikel oer dit ûnderwerp.

De Ypeymûne is in poldermûne west fan Ryptsjerk. It is in reiddutsen houten achtkante muonts mei stiennen fjildmuorren.

Wylst doarpen as Tytsjerk, Hurdegaryp en Gytsjerk/Oentsjerk sûnt de jierren 1950 foars útwreiden, bleau Ryptsjerk wat nijbou oanbelanget efter. Sûnt de jierren 1970 hat der oan de westlike kant fan 'e Binnendyk in beskieden groei west. Hjoed-de-dei foarmje de "allochtoanen" in wichtige oanfolling op it autochtoane diel, dat frijwat honkfêst is.

It doarpshûs fan Ryptsjerk hjit De Einekoer. De doarpskrante 'Doarpslibben Ryptsjerk' is ek online te besjen. Der is in feriening fan doarpsbelang.

  • PKN Ryptsjerk.
  • Kristlike basisskoalle Alpha
Einekuorren oan de Ryptsjerker feart
Ferkearsboerd 'Tink om ús einen' oan de IJpeysingel
Haven
  • De feriening "Doarpsein" is in feriening dêr't it hiele doarp lid fan is. De feriening waard yn 'e earme tiid fan 'e jierren 1930 stifte, doe't de eineaaien faak opiten waarden en de einen sels ek noch wol ris yn 'e panne telâne kamen. Om tefoarren te kommen dat de doarpseinen útroege waarden, waard in feriening stifte, dy't noed draacht foar de einen. Alle jierren wurde der in grut tal einekuorren yn 'e sletten en op 'e wylgebeammen set en winterdeis wurde de einen byfuorre. Sûnt de stifting is de kontribúsje fêststeld op 15 sint en dêrnei nea wer feroare. Allinne yn 2021 waard fanwegen de koronapandemy gjin kontribúsje ophelle en yn stee dêrfan krigen alle ynwenners in ansichtkaart fan it bestjoer.
  • Fuotbalferiening Ryptsjerk
  • Feriening Fûgelwacht Ryptsjerk
  • Toanielferiening Wy doarre wer

Befolkingsferrin

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Jier19541959196419691973200620212025
Ynwenners954934862778687835785770

Bekende ynwenners

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Provinsjale wei

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

By it doarp lâns rinne de N355 en de N361.

By Ryptsjerk lâns rinne de folgjende buslinen:

De buslinen wurde fersoarge troch Qbuzz.

Ryptsjerk hat in haven oan de Ryptsjerkster Feart.

Binnendyk, Breedyk, De Opslach, De Tunen, Easterdyk, Heermawei, IJpeijsingel, Nijlânswei, Reidikker, Ryksstrjitwei, Slachtedyk, Tsjerkelânsreed, Westerdyk.

Keppeling om utens

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
Tytsjerksteradiel
Doarpen en útbuorrens:
Aldtsjerk • Burgum • Earnewâld • Eastermar • Feanwâldsterwâl (foar in part) • Garyp • Gytsjerk • Hurdegaryp • Jistrum • Mûnein • Noardburgum • Oentsjerk • Ryptsjerk • Sumar • Suwâld • Tytsjerk • Wyns
Buorskippen:
Bartlehiem (foar in part) • De Joere • Gytsjerksterhoeke • It Heechsân • Iniaheide • Kûkherne (foar in part) • Lytse Geast • Noardermar • Quatrebras • Sigerswâld • Skûlenboarch • Sumarreheide • Tergrêft • It Wytfean • Sânhuzen • Swarteweisein
· · Berjocht bewurkje
Boarnen, noaten en/as referinsjes: