Springe nei ynhâld

Noardwâlde (Weststellingwerf)

Ut Wikipedy
(Trochferwiisd fan Noardwâlde (Fryslân))
Noardwâlde
Polityk
Lân Nederlân
Provinsje Fryslân
Gemeente Weststellingwerf
Sifers
Ynwennertal 3.625 (1 jannewaris 2023)[1]
Oerflak 12,42 km², wêrfan:
- lân: 12,34 km²
- wetter: 0,08 km²
Befolkingsticht. 295 ynw. / km²
Oar
Postkoade 8391
Tiidsône UTC +1
Simmertiid UTC +2
Koördinaten 52° 53' N 6° 8' E
Lokaasje Noardwâlde (grien) yn de gemeente Weststellingwerf
Lokaasje Noardwâlde (grien) yn de gemeente Weststellingwerf
Kaart
Noardwâlde (Fryslân)
Noardwâlde

Noardwâlde (Stellingwerfsk: Noordwoolde; offisjeel Noordwolde) is in doarp yn de gemeente Weststellingwerf.

Noardwâlde hat fia de N353 nei it suden ferbining mei Wilhelminaoard en Havelte en nei it noarden mei Aldeberkeap. Oer de Noardwâlder Feart hat it ferbining mei de Linde. It doarp leit net fier benoarden it trije-provinsjepunt fan Fryslân, Drinte en Oerisel. By Noardwâlde hearre ek de buorskippen Lombok, Mûnebuorren, Bûtenbuorren, Sânhuzen en it Reade Doarp.

Noardwâlde hat 3.625 (1 jannewaris 2023)[2] ynwenners.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Noardwâlde hie al yn de 12e iuw, mooglik sels de 11e iuw, in tsjerke. Dat wie in sealtsjerkje, dy't op in oar plak as de hjoeddeiske doarpstsjerke stie. De resten dêrfan binne yn 1920 ûndersocht en doe binne ek pealgatten fûn, mar it is net wis dat der ek noch in houten foargonger west hat. Oan wa't dy tsjerke foar de reformaasje wijd wie is net bekend.[3]

Noardwâlde is grut wurden troch de feanterij, dy't oan it begjin fan de 17e iuw útein sette. Nei't de feanterij healwei de 18e iuw ôfrûn, hat der ein 19e iuw, begjin 20e iuw in bloeiende reidflechtyndustry west. Yn 1866 stifte dûmny E. de Haan naai-en breidskoallen foar famkes en in matten- en klompmakkersskoalle foar jonges. Dat duorre net sa lang, de grûnstof wylgetien moast meast rinnende fierwei helle wurde.

Rotanyndustry[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De rotanyndustry hat Noardwâlde lanlike bekendheid jûn. Dy yndustry ûntstie by tafal om 1825 hinne doe't in Dútske feanter in skoftke yn it doarp tahold. Dy man koe kuorkes fan yn 'e natuer groeiende wylgetienen flechtsje en hy learde dat ek in pear ynwenners. Al gau learden ek oaren kuorkes te meitsjen en yn 1860 wienen der al sa'n twahûndert húshâldings yn dy hûsyndustry dwaande.

Partij rotanstuollen út Noardwâlde op stasjon Pepergea, 1905

Letter yn de 19e iuw krige dûmny Hindrik Edema van der Tuuk it idee om reiten stuollen te meitsjen. Hy die dat idee op yn Amsterdam, doe't er foar in winkel stie dêr't út Dútslân ymportearre stuollen ferkocht waarden. De materialen dêrfoar wienen by Noardwâlde foarhannen; ek wurkkrêften wienen der by de rûs en sa kamen lytse bedriuwkes fan 'e grûn.

Mei de ymport fan rotan út Nederlânsk-Ynje waard Noardwâlde it sintrum fan rotanyndustry. Oan 'e ein fan de 19e iuw waarden der yn en om Noardwâlde sa'n 200.000 stuollen it jier makke, dy't foar it meastepart mei it spoar oer Stasjon Pepergea útfierd waarden.

Yn 1918 iepene keninginne Wilhelmina de Ryks Reidflechtskoalle, dêr't it fak leard wurde koe. Troch it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch koe rotan net mear ynfierd wurde en nei de oarloch rekke de yndustry yn it neigean. Fan de yndustry is allinnich it Nasjonaal Flechtmuseum noch oer. De produksje fan rotanstuollen fynt hjoed-de-dei yn Yndoneesje plak.

Joadske mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Joadsk begraafplak

Foarhinne hat der in joadske mienskip yn Noardwâlde wenne.[4] De earste joaden kamen yn 1750 yn it doarp. It tal joaden woeks letter oant in hichtepunt fan 66 yn 1809. Yn de desennia dêrnei waard it tal Joaden jimmeroan lytser, wêrnei't de mienskip harren by dy fan It Hearrenfean foege.

De joadske mienskip moat al foar 1786 in synagoge hân hawwe. Ek wie der in joadsk begraafplak, dêr't hjoed-de-dei noch mar trije grêfstiennen steane. It begraafplak wurdt sûnt 2003 ûnderhâlden troch it Nederlânsk-Israelitysk Tsjerkegenoatskip.

Halifax[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn 'e nacht fan 29 op 30 juny 1942 fleagen 251 fleantugen oer IJmuiden, de Iselmar, Drinte en Noard-Oerisel nei Dútslân om dêr Bremen te bombardearjen. Mar it wie in heldere nacht en mei it noarderljocht wie it foar de Dútske nachtjagers fan 'e fleanbasis Ljouwert ienfâldich om dy bommesmiters op te spoaren. In fjouwermotorske Handley Page Halifax soe Bremen nea berikke en syn flecht einige nei in ûntploffing oan de Dwersfeartwei yn Noardwâlde.

Grêven fan de omkommen bemanning

Nei alle gedachten waard de bommesmiter yn de omjouwing fan Frederiksoard troffen. Fleanend oer Vledder en Boyl moast it tastel in needlanning meitsje en dêrom waarden der trije tûzenpûners yn in iepen fjlid njonken de Easterstreek smiten. Ek yn 'e greide súdeast fan it doarp (by de iisbaan) waarden noch in soad brânbommen delsmiten, dy't oars by de lanning in grut gefaar wiene. Op in lytse ôfstân fan de Dwersfeartwei eksplodearre it tastel lykwols dochs noch. De hiele bemanning fan acht persoanen kaam om it libben. Hja kamen op it hôf fan de Nederlânsk Herfoarme tsjerke yn Noardwâlde oan de Haadstrjitte-East.

In soad Noardwâldsters brochten de omkommen bemanning de lêste eare ta, ek al wie dat net nei't sin fan de besetter. De nammen fan de bemanningsleden fan de delstoarte Kanadeeske Halifax steane net fermelde op de tinkstien oan de Dwersfeartwei. Harren nammen steane op in monumint op it begraafplak by de herfoarme tsjerke.[5]

Mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

'Het Vlechtwerk' is it myltyfunksjonele sintrum fan Noardwâlde. It doarp hie oant jannewaris 2023 in eigen doarpskrante, dêr't fanwegen brek oan mankracht in ein oan kaam. 'De Eendracht' is de namme fan it pleatslik belang.

Tsjerken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Wikipedy hat ek in side Protestantske tsjerke fan Noardwâlde (Weststellingwerf).
De Wikipedy hat ek in side Fuortsette Grifformearde tsjerke (Noardwâlde).

Skoalle[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Ferienings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Befolkingsferrin[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Jier 1840 1954 1959 1964 1969 1974 2007
Ynwenners 1792 4276 4248 4210 4000 3983 3845
Jier 2015 2020
Ynwenners 3704 3565

Berne[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Museum[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Nasjonaal Flechtmuseum

Ferskaat[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Yn 2005 kaam der in nije muzykkoepel op it Manauplein. Oan de muzykkoepel is in plakette fan de spylman fan de heide, akkordeonist Bertus Lacher, oanbrocht.
  • De Dobbe is in iepenloftswimbad. By Spûkedaam is in plasse, dêr't simmerdeis ek swommen wurdt.
  • Mole Wynlust is iepen foar publyk.
  • It doarpsargyf fan Noardwâlde hat plak yn in romte fan it Nasjonaal Flechtmuseum.

Strjitten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Alle strjitten yn Noardwâlde

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. https://opendata.cbs.nl/statline
  2. https://opendata.cbs.nl/statline
  3. Corpus Roemeling
  4. Noordwolde, Joods Historisch Musem (sjoen op 16 novimber 2010)
  5. Drenthe in de oorlog, oproppen 7 july 2023

Weststellingwerf
Doarpen en útbuorrens:
AldeholtpeaAldeholtwâldeAldetrineAldlemmerBlesdikeDe BlesseBoylEasterstreekFinkegeaDe HoeveDe LangelilleMunnikebuorrenNijeholtpeaNijeholtwâldeNijetrineNijlemmer • NoardwâldePepergeaSânhuzenSkerpenseelSlikenboarchSonnegeaSpangeaSteggerdaTeridzertWolvegea
Buorskippen:
BoekelteDe GrêftRysberkampenSkoattersyl (foar in part)
wizigje