Eddie Murphy

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Eddie Murphy
Filmklapper.png akteur
Eddie Murphy yn 2010.
Eddie Murphy yn 2010.
persoanlike bysûnderheden
echte namme Edward Regan Murphy
nasjonaliteit Flag of the United States.svg Amerikaansk
berne 3 april 1961
berteplak New York (New York)
etnisiteit Flag of the UNIA.svg Afro-Amerikaansk
jierren aktyf 1980 – no
prizen Golden Globe 2006
offisjele webside
gjint

Eddie Murphy (folút: Edward Regan Murphy; New York (New York), 3 april 1961), is in Amerikaansk akteur, komyk, regisseur, senarioskriuwer, filmprodusint en sjonger fan Afro-Amerikaansk komôf. Hy waard bekend as in lid fan 'e fêste cast fan it komyske programma Saturday Night Live, fan 1980 oant 1984, en hat ek neitiid noch in protte as komyk wurke. Letter lei er him lykwols fral ta op syn aktearkarriêre, wêrby't er yn 't earstoan spile yn kaskreakers as 48 Hrs., de Beverly Hills Cop-rige en Coming to America, mar letter bravere rollen spile yn films as The Nutty Professor en Dr. Dolittle, dy't lykwols yn finansjeel opsjoch ek in grut súkses waarden. Ek as stimakteur is Murphy tige aktyf, mei as bekendste optreden de ezel Donkey yn 'e Shrek-tekenfilms. Murphy waard yn 2006 nominearre foar in Oscar en wûn in Golden Globe foar syn rol yn 'e film Dreamgirls. Mei al syn films byinoar is er de op trije nei meast opbringende akteur yn 'e Feriene Steaten.

Libben en karriêre[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Jonkheid[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Eddie Murphy waard yn 1961 berne yn 'e Newyorkske wyk Brooklyn, yn 'e buert Bushwick. Syn mem Lillian wurke by in tillefoanmaatskippij, en syn heit, Charles Edward Murphy, wie by de ferkearsplysje. Yn syn frije tiid wie Charles Murphy ek aktyf as amateur-komyk en -akteur, mar hy kaam te ferstjerren doe't syn soan noch hiel jong wie. Doe't syn mem siik waard, brochten de achtjierrige Eddie en syn âldere broer Charlie in jier yn in pleechgesin troch. Neitiid waarden se grutbrocht yn Roosevelt, troch harren mem en har nije man Vernon Lynch, dy't foarman by in iiskofabryk wie. Mei fyftjin jier trede Murphy al op mei syn eigenskreaune grappen, wêrby't er sterk beynfloede wie troch Bill Cosby en Richard Pryor.

Eddie Murphy yn 1988.

Karriêre as komyk[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Murphy syn iere komeedzjestyl waard karakterisearre troch it oates en toates foarkommen fan flokwurden en it gebrûk fan stopwurden as fuck en motherfucker. Dêrby naam er mei treffende imitaasjes, net inkeld oangeande aksint en spraakgebrûk, mar ek wat lichemstaal oanbelange, ferskate etnyske groepen yn 'e Feriene Steaten op 'e hak, lykas rike blanke Amerikanen, Afro-Amerikanen, Italjaanske Amerikanen, Joadske Amerikanen, korpulinte lju en homo's. Hy brocht trije stand-up comedy-fideo's út: Eddie Murphy (1982), Delirious (1983) en Raw (1987).

Aktearkarriêre[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

By it bredere publyk krige Murphy foar it earst bekendheid as akteur by it langrinnende komyske sketseprogramma Saturday Night Live, dêr't er fan 1980 oant 1984 by de fêste cast hearde. Syn ynternasjonale trochbraak makke er yn 1982, mei syn rol yn 'e aksjefilm 48 Hrs., mei Nick Nolte. It jiers dêrop spile er mei Dan Aykroyd yn 'e komeedzje Trading Places. Syn trêde film, Best Defense (1984), in komeedzje mei Dudley Moore, waard in finansjeel fiasko, mar mei't datselde jiers noch Beverly Hills Cop útkaam, ien fan Murphy syn grutste súksessen, rûn syn karriêre gjin bliuwende skea op. Beverly Hills Cop die it sels sa goed (mei in winst fan $230 miljoen), dat der noch twa ferfolgen op makke waarden.

In oar grut súkses wie de komeedzje Coming to America, út 1988, oer in wrâldfrjemde Afrikaanske prins dy't himsels steande sjen moat te hâlden yn 'e rûge Newyorkske wyk Queens. Yn dy film fertolkten Murphy en syn tsjinspiler Arsenio Hall beiden ferskate rollen (wêrûnder Murphy syn memorabele optreden as in âlde (blanke) Joadsk-Amerikaanske man). Letter soe Murphy dat trúkje nochris yn ferskillende oare films werhelje. Tsjin it begjin fan 'e jierren njoggentich wie Murphy ien fan 'e grutte Hollywood-stjerren wurden, en spile er û.m. yn 'e aksjefilm Another 48 Hrs. (1990), wêrfoar't er sels it senario skreau, de fermaaklike komeedzje The Distinguished Gentleman (1992), wêryn't er de Amerikaanske polityk op 'e hak naam, en Beverly Hills Cop III, it lêste diel fan in trilogy wêrfan't de magyske formule tsjin dy tiid útwurke rekke.

Fan 'e midden fan 'e jierren njoggentich ôf begûn Murphy lykwols yn in hiel oar slach fan films te spyljen. Hy sinsurearre syn eigen taalgebrûk sadat him gjin ûnfoech wurd mear oer de lippen kaam en makke himsels op dy manear tagonklik foar in jonger (Amerikaansk) publyk. In grut diel fan syn âlde fans heakke lykwols teloarsteld ôf. Mei komeedzjes as The Nutty Professor (1996), Dr. Dolittle (1998), Nutty Professor II: The Klumps (2000) en Daddy Day Care (2003) belibbe er op 'e nij grutte súksessen. Yn 2006 spile er de serieuze rol fan James "Thunder" Early yn 'e film Dreamgirls (oer de opkomst en ûndergong fan in jierren-sechstichfammegroep dy't basearre is op The Supremes), en dêrfoar waard er nominearre foar in Oscar en wûn er in Golden Globe.

De stjer fan Eddie Murphy op 'e Hollywood Walk of Fame.

Oare wurkterreinen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Njonken syn wurk as akteur en komyk is Murphy ek al sûnt de jierren tachtich aktyf as senarioskriuwer, en letter ek as regisseur. Yn 1995 produsearre er de film Vampire in Brooklyn, mei himsels yn 'e haadrol. Fanôf de jierren njoggentich liende er fierders ek gauris as stimakteur syn stim oan tekenfilmfigueren. Sa wurke er û.m. mei oan 'e Disney-film Mulan, út 1998, mar syn bekendste rol op dit mêd wie sûnder mis dy fan Donkey, de eigensinnige ezel út 'e Shrek-trilogy dy't er foar it earste fertolkte yn 2001.

Fierders is Eddie Murphy ek in sjonger. Yn 'e iere jierren tachtich, foar't er súkses krige as akteur, besocht er sels om in karriêre as sjonger fan 'e grûn te krijen, mar dat slagge net. Hy brocht ferskate platen mei R&B-muzyk út. Letter brûkte er syn sjongen benammen yn it ferlingde fan syn aktearkarriêre, lykas yn 'e Shrek-films, dêr't er op 'e soundtrack te hearren is, û.m. as de sjonger fan it nûmer I'm a Believer. Yn 2013 brocht er foar it earst yn jierren wer in single út, in reggaeliet mei de titel Red Light, dat er tegearre mei Snoop Dogg song.

Priveelibben[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Eddie Murphy yn 2010.

Murphy hat twa soannen út iere relaasjes: Eric (1989), by Paulette McNeely, en Christian (1990), by Tamara Hood. Letter begûn er in jierrenlange relaasje mei Nicole Mitchell (1968) mei wa't er yn 1988 by in prize-útrikking yn 'e kunde kommen wie. Hja wennen twa jier gear, foar't hja op 18 maart 1993 yn New York trouden. Mei Mitchell krige Murphy fiif bern: Bria (1989), Myles Mitchell (1992), Shayne Audra (1994), Zola Ivy (1999) en Bella Zahra (2002). Yn augustus 2005 fregen Murphy en Mitchell lykwols in skieding oan, en dy waard op 17 april 2006 definityf.

Dêrnei begûn Murphy om te gean mei de eardere Spice Girl Mel B, dy't yn ferwachting rekke en sei dat it bern fan Murphy wie. Tsjin RTL Boulevard-korrespondint Matthijs Kleyn sei Murphy lykwols yn desimber 2006: "Ik wit net waans bern oft dat is, oant it derút komt en in bloedtest ûndergiet. Jo moatte gjin foarbarige konklúzjes lûke, menear." Nei de berte fan Angel Iris Murphy Brown, op Eddie Murphy syn jierdei yn april 2007, die lykwols bliken dat it yndie syn bern wie. Mel B sei letter yn in fraachpetear dat Murphy net nei it bern omseach, mar yn 2010 kaam nei bûten dat der dochs kontakt tusken him en syn dochter wie.

Op 1 jannewaris 2008 wikselen Murphy en filmprodusinte Tracey Edmonds by in religieuze seremoanje op in lyts eilantsje foar de kust fan Boara Boara trou-ûnthjitten út, mar se besleaten har houlik net wetlik fêst te lizzen en wiene dus nea offisjeel troud. It moat oannommen wurde dat se op in stuit útinoar gien binne (al is dêr neat oer bekend), om't Murphy yn 2012 in relaasje oangie mei Paige Butcher, mei wa't er no (ein 2014) noch altyd omgiet.

Keppelings om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: References, op dizze side.