Irkûtsk (oblast)

Ut Wikipedy
Springe nei navigaasje Springe nei sykjen
Irkûtsk oblast

Ирку́тская о́бласть

Map of Russia - Irkutsk Oblast (Crimea disputed).svg
flagge wapen
Flag of Irkutsk Oblast.svg Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg
sifers
soarte gebiet Oblast
ynwennertal 2.357.134 (2022)
oerflak 774 846 km²
befolkingstichtens 3,04 ynw./km²
polityk
lân Flag of Russia.svg Ruslân
federaal distrikt Sibearje
ekonomyske regio East-Sibearje
haadplak Irkûtsk
grutste plak Irkûtsk
taal Russysk
Etnyske groepen Russen 88%
Boerjaadjers 3,2%
Oekraïners 1,27%, Tataren 0,94%
Wyt-Russen 0,33% (Stân 2010)
oar
stifting 1937
tiidsône UTC+8, MSK+5
koördinaten 57° 22' N 106° 00' E
webside www.irkobl.ru

De oblast Irkûtsk (Russysk: Ирку́тская о́бласть, Irkûtskaja oblast) is in bestjoerlik dielgebiet yn de Russyske Federaasje. De oblast foarmet ûnderdiel fan it Federale Distrikt Sibearje. De haadstêd is Irkûtsk.

Geografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Bailakmar by Chûzjir (Olchonski-rajon)

De oblast leit yn it suden fan Sibearje en grinzget oan de republiken Boerjaasje en Tûva yn it suden en súdwesten, oan de kraj Krasnojarksk yn it westen, de republyk Sacha yn it noardeasten en oan de kraj Transbaikal yn it easten.

Yn it súdeasten fan de oblast leit de Baikalmar. De Angara hat syn boarne yn de Baikalmar en streamt nei it noardwesten om yn de Jenisej út te mûnjen. Yn de rivier leit de Irkûtsk-daam. Twa oare grutte damen fierder de stream ôf binne by Bratsk en Ust-Ilimsk, dêr't grutte wetteropslachmarren lizze. In oare rivier dy't syn boarne yn de oblast hat is de Lena, dy't fan it noarden nei it easten nei de oanbuorjende republyk Sacha streamt.

It lânskip fan de oblast bestiet fral út de bergen en brede deltes fan it Sintraal Sibearyske Plato. It Primorski-berchtme en ut Baikal-berchtme lizze oan de Baikalmar. Yn it noardeasten lizze de Noard-Baikal Heechlannen en it Patom-plato.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Eartiids wennen Boerjaten en lytse Turkske folken yn it gebiet, mar hjoeddedei foarmje de Russen de mearderheid. Nei Oeigoersk en Mongoalsk bewâld setten yn de 18e iuw de Russyske kolonisaasje yn. De stêd Irkûtsk spile in grutte rol by de ûntdekking en oermastering fan it útwrydske East-Sibearje en it Fiere Easten fan Ruslân.

Yn 1898 waard it spoar troch it gebiet oanlein as ûnderdiel fan it Trans-Sibearyske spoar.

De yndustrialisaasje fan de stêd sette yn de jierren 1930 útein, yn dy tiid binne in soad fabriken boud. Ek krige de stêd in universiteit.

Ekonomy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Belangrike sektoaren yn de oblast binne mynbou (goud, koalen en izererts), de enerzjywinning troch de grutte wetterkrêftsintrales by Bratsk, Irkûtsk en Ust-Ilimsk, de gemyske yndustry en de aluminiumproduksje.

Bestjoersyndieling en grutte plakken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Regearingsgebou fan de oblast yn Irkûtsk

De oblast is ûnderferdield yn 33 rajon's en 9 stedsdistrikten.

Op 16 april 2006 folge nei in referindum it beslút om it autonome distrikt fan de Ust-Ordynsker Boerjaten yn de oblast Irkûtsk te yntegrearjen. It út seis rajon's besteande en folslein troch de oblast Irkûtsk omfieme distrikt wie in selsstannich dielgebiet oant op 1 jannewaris 2008 de gearfoeging fan krêft waard.

De belangrykste stêden fan de oblast binne njonken Irkûtsk, Bratsk en Angarsk: Ust-Ilimsk, Usolje-Sibirskoje en Tsjeremchovo. Meiïnoar binne der 22 stêden en 52 plakken mei in stedsk karakter.

De wetterkrêftsintrale by Ust-Ilimsk
Grutste stêden Russysk Ynwenners* Wapen Lokaasje
Irkûtsk Иркутск 617.249 (2022) Coat of Arms of Irkutsk.png 52° 17' N 104° 18' E
Bratsk Братск 225.036 (2021) Coat of Arms of Bratsk (Irkutsk oblast).png 56° 09' N 101° 37' E.
Angarsk Ангарск 224.630 (2020) Coat of Arms of Angarsk.svg 52° 34' N 103° 55' E
Ust-Ilimsk Усть-Илимск 80.419 (2020) Coat of Arms of Ust-Ilimsk (Irkutsk oblast).png 58° 00' N 102° 40' E
Usolje-Sibirskoje Усолье-Сибирское 76.047 (2020) Usolie-sibirskoe-grrb.png 52° 45' N 103° 39' E
Tsjeremchovo Черемхово 50.154 (2020) Coat of Arms of Cheremkhovo (Irkutsk oblast).png 53° 09' N 103° 04' E

* Ynwennertallen binne ôfkomstich fan it Russysktalige lemma, oproppen op 31 july 2022

Befolking[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Russen foarmje in grutte mearderheid ûnder de befolking. Fierder foarmje Boerjaten, Oekraïners en Tataren de grutste minderheden yn de oblast (2022). Sûnt de ûntbining fan de Sovjet-Uny hawwe in soad Oekraïners en Tataren de oblast ferlitten en is it tal migranten út de Kaukasus en Sintraal-Aazje tanommen.

Befolkingsûntwikkeling[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Jier 1897 1959 1970 1979 1989 2000 2010 2020 2022
Ynwennertal* 514.267 1.976.453 2.313.410 2.559.522 2.830.641 2.644.022 2.428.750 2.391.193 2.357.134

* Ynwennertallen binne ôfkomstich fan it Russysktalige lemma, oproppen op 31 july 2022

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Dútsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: de:Oblast Irkutsk


 
Dielgebieten fan Ruslân

Flagge fan Ruslân

Republyk AdygeäAltaiBasjkortostanBoerjaasjeChakasjeDagestan • (Donjetsk) • IngûsjeesjeKabardino-BalkaarjeKalmukjeKaratsjai-TsjerkjesjeKareeljeKomi • (Krim) • (Lûhansk) • Mari ElMordoovjeNoard-Osseesje-Alaanje • Oedmoersje • Sacha • Tatarstan • Tsjetsjeenje • TsjûvasjeTûva
Kraj AltaiChabarovskKamtsjatkaKrasnodarKrasnojarskPermPrimorjeStavropolTransbaikal
Oblast AmoerArchangelskAstrachanBelgorodBrjansk • (Cherson) • IrkûtskIvanovoJaroslavlKaliningradKalûgaKemerovoKirovKoerganKoerskKostromaLeningradLipetskMagadanMoermanskMoskouNizjni NovgorodNovgorodOarenburchOmskOrjolPenzaPskovRjazanRostovSachalinSaratovSmolenskSverdlovskTambovTjûmenTomskTsjeljabinskTûlaTverUljanovskVladimirVologdaVoronezjWolgograd • (Zaporizja)
Autonome oblast Joadske Autonome Oblast
Autonoom distrikt Chanto-MansjeJamalo-NenetsjeNenetsjeTsjûkotka
Federale stêd MoskouSint-Petersburch • (Sebastopol)
N.B.: de gebieten tusken heakjes wurde ynternasjonaal net erkend as diel fan Ruslân, mar as diel fan de Oekraïne