Berltsum

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Berltsum
Flagge fan Berltsum Wapen fan Berltsum
Flagge Wapen
Lokaasje fan Berltsum
Gemeente De Waadhoeke
Ynwennertal (2011) 2503
Webstee Berlikum.com webstee fan Berltsum
Herfoarme tsjerke Berltsum
Eardere Hemmemapoarte

Berltsum is in flekke yn de gemeente De Waadhoeke. De flekke hat likernôch 2.350 ynwenners (2004) en bestiet út sa'n 1.000 wenten.

Berltsum is oan it begjin fan de jiertelling ûntstien as in terpdoarp. Yn de Midsiuwen lei it oan de trachtermûning fan de Middelsee. De flekke hat him foarme út twa doarpen: Tutgum en Berltsum, dy't oanelkoar groeid binne, wat laat hat ta in tige lange haadstrjitte. Berltsum ûntwikkele him as in langhalich doarp, it Berltsumer Wiid bylâns.

Yn de 19e iuw hie it doarp in tramstasjon fan de NTM oan de line Ljouwert-Sint Jabik. Berltsum leit yn in ikkerbougebiet en wie yn de Planologyske Kearnbeslissing (PKB) en de Fyfte Nota Iepenbiere Romte oanwiisd as konsintraasjelokaasje foar glêstúnbou. Ein 2004 besleat de Rie foar it Lanlik Gebiet lykwols dat ekstra finansjele stipe fan de ryksoerheid net nedich wie, en dat de glêstúnbou konsintrearre wurde moast yn de "greenports" Westland, Oostland, Aalsmeer en omkriten, en Venlo.

Kleaster Eanjum[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Yn de midsiuwen stie yn 'Aningum', doe in tsjerkedoarp oan De Rie by Berltsum, in kleaster. Hjir stie boppedat in proasdij fan Augustiner Koarhearen, stifte yn 1256 en in susterkleaster dat nei de wetterfloed fan 1287 (wêrby't 14 nonnen ferdronken) ûntromme waard. It manljuskleaster, geastlik en stoflik meastentiids yn goede tastân, begûn yn 1423 mei kleasterherfoarmingen yn Lúntsjerk en sluet him oan by de kongregaasje fan Windesheim (1429). ± 1520 folgen inkele kanunniken Maarten Luther. Yn 1572 wie Eanjum steunpunt fan Caspar de Robles tsjin de geuzen. Yn 1580 is it kleaster opheft.[1]

Koepeltsjerke[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De âlde krústsjerke waard yn 1777 ôfbrutsen. It hie oe in swiere toer mei sealdak yn de foarm fan de tsjerke fan Wânswert. Twa jier letter waard de tsjerke yn gebrûk nomd ûnder it bestjoer fan baron George Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg en Evert Annes Nauta as tsjerkefâden. De baron wie grytman fan Menameradiel. Evert Annes Nauta wie kastlein yn herberch “Het wapen van Vriesland”. De herberch stie op it plak fan it lettere tramstasjon. Yn de tsjrke is noch in tinkstien fan de bou fan de skoalle op it stee dêr't no 't Centrum stiet (neist de tsjerke). De earste stien is lein troch de soan fan de grytman, baron Georg Wolfgang thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, doe't dy sân jier âld wie.

klok

De lytste liedklok út 1593 komt noch út de âlde sealdaktoer. Jitter wie Wilhelm Wegenwart en hat as râneskrift: “Mensche als gi hoert des klockx geslach, Denckt op stervensdach. Wilhem Wege – wart goet mi int iaer 1593”. De grutste klok út 1663 koe der net yn setten wurde en is yn 1798 ferkocht nei it Dútse Mannheim foar 1200 gûne. Makker wie de Ljouwerter Jurjen Balthasar. Hjirop stie te lêzen: “De wonder groote naeme mijn is de musyck der engelyn en de als my reakt de bengel myn soo geve ick myn geluijt daeryn.

preekstoel

De preekstoel yn katederfoarmige kúp is útfierd yn Louis XVI-styl, mar de fersiertrant út de tiid dêrfoar tsjutte de fjouwer seizoenen oan mei ûnder oare lânbougewaaksen en fruit. De wize fan útbyldzjen fan de groei fan in appel sil grif te krijen hawwe mei de soad “hofkers”(fruittelers), dy 't hjir yn de 18e en 19e iuw in bestean fûnen. Yn it Gardeniersmuseum yn it doarp wurdt hjiroaer mear ynformaasje jûn.

Mienskip[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Der is in iepenbiere basisskoalle 'Lyts Libben' en in kristlike 'De Fûgelsang'. Der is in doarpshûs "'t Heechhout" en doarpskrante "Op'e Roaster" ferskynt ek yn Wier. De Stifting "Berltsumer Belangen" set him yn foar de promoasje fan Berltsum nei bûten en it ferbetterjen fan de leefberheid. In buertferiening is Klompebuorren, De Grusert is de Aldheidkeamer. fan Berltsum. Berlingastate is in opfang foar de âlderein en bestiet út 22 (soarch-)apparteminten, fjouwer libbensrinbestindige wenningen en fjouwer wenten oan de Buorren.

Tsjerken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Ferieningen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Jeugd[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

"It Piipskoft" is de Berltsumer jeugdsoas. Berltsum hat in regionale funksje wat it útgeanslibben oangiet. Der is in superdiskoteek, The Dance Factory, en in bar-dancing "Sans Souci". Der is spesjaal diskoferfier om it útgeanspublyk wer thús te bringen.

Befolking[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Berne yn Berltsum[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Ferskaat[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Oan de Kleasterdyk stiet Aldheidkeamer De Grusert.
  • By Berltsum stiet muontsmûne "De Kievit"

Tolfde stêd?[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Alkmaarske gemeentesiktaris Joost Cox makke op 9 febrewaris 2005 bekend dat Berltsum yn de fjirtjinde - en fyftjinde iuw stedske skaaimerken hân hat. Dêrmei soenen der gjin alve mar tolve stêden yn Fryslân lizze. Neffens Cox hat Berltsum yn 1355 himsels stedsrjochten takend, mei meiwitten fan de riedsleden fan Westergoa, en waard it yn 1470 yn in brief fan de Dútske Hânzestêd Lübeck in stêd neamd. Berltsum lei destiids oan de Middelsee. In dokumint mei de ferliening fan stedsrjochten hie Cox lykwols net fûn. Syn bewearing waard tsjinsprutsen troch historikus Hans Mol fan de Fryske Akademy. Neffens Mol hie Berltsum him destiids net ta stêd ûntwikkele trochdat it te ticht by Ljouwert lei.

Strjitten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Alle strjitten yn Berltsum.

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

  1. Brouwer, J. H. e.o., Encyclopedie van Friesland, 1958. Anjum, b.