Krústsjerke

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Basilique du Sacré-Cœur

In krústsjerke is in tsjerke dêr't de plattegrûn fan in krúsfoarm hat troch de oanwêzigens fan in dwersbeuk (transept) tusken het skip en het koar. De ienfâldichste krústsjerke is in ienbeukich gebou mei in plattegrûn yn de foarm fan in Gryksk krús of in Latynsk krús. It punt dêr't skip en dwersbeuk elkoar snije wurdt de krúsing neamd en wurdt faak bekroand troch in fiering- of krúsingtoer of -koepel. In krústsjerke mei in fieringkoepel wurdt in krúskoepeltsjerke neamd.
De krústsjerke is sûnt de tiid fan de romaanske styl in boufoarm dy't in protte brûkt wurdt foar katolike tsjerken.

In fariant op de krústsjerke dy't fral by protestantske tsjerkebou tapast waard, hat de foarm fan in Gryksk krús, mei earms fan like lingte. Dêrtroch waard in sintralisearjende plattegrûn krige mei in optimaal sicht op de sintraal pleatste preekstoel.

Plattegrûn[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Plattegrûn fan in goatyske tsjerke

In krústsjerke, sa't dy yn de romaanske en goatyske boukeunst in protte boud binne, hat de neifolgjende ûnderdielen:

  1. koarsluting (apsis);
  2. preesterkoar;
  3. doksaal;
  4. koaromgong;
  5. strielkapellen;
  6. krúsing;
  7. transept;
  8. skip of middenskip;
  9. sydbeuken;
  10. narteks.

By de measte romaanske tsjerken bestean de sydbeuken en it skip út ferskate traveeën, it part fan de sydbeuk of it skip tusken twa inoars opfolgjende kolommen (op de plattegrûn hawwe de sydbeuk en it middenskip fiif traveeën). Sommige tsjerken hawwe boppe de krúsing in saneamde fieringtoer. In oar faak foarkommend ûnderdiel fan de tsjerke is in krypte. Dy sit faak ûnder it koar en de apsis, mar somstiids ek wol ûnder de hiele tsjerke, lykas by de Sacré-Cœur yn Parys. De krypte kin in yngong yn de tsjerke hawwe of ien oan de bûtenkant fan de tsjerke. De gruttere romaanske tsjerken hawwe net allinne bredere en hegere sydbeuken en skip, mar kinne ek oan beide siden twa sydbeuken hawwe of in rige kapellen foar hilligen oan de sydbeuken.

Foarbylden yn Fryslân[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Krústsjerke fan It Hearrenfean

Sjoch ek[bewurkje seksje | boarne bewurkje]