Súd-Hollân

Ut Wikipedy
Provinsje Súd-Hollân
Flagge fan Súd-Hollân Wapen fan Súd-Hollân
Flagge fan Súd-Hollân Wapen fan Súd-Hollân
Kaart fan Súd-Hollân
Haadstêd De Haach
Kommissaris fan
de Kening
Jaap Smit (CDA)
Religy (2005) gjint 52,2%
Protestant 18,2%
Katolyk 14,5%
Moslim 7,5%
Hindoe 2%
Oerflak
- Lân
- Wetter
5e
2.814,69 km²
603,81 km²
Ynwenners
- Totaal
- Befolkingstichtens
1e
3.708.696 (2021)
1.374 inw./km²
Oantal gemeenten 50
Geografyske koördinaten 52°08' NB 4°30' EL
Folksliet Súd-Hollânsk folksliet
NUTS NL33
ISO 3166-2 NL-ZH
Offisjele webside https://www.zuid-holland.nl/
Súd-Hollân (2019)
De Haven fan Rotterdam by nacht
Bollefjilden by Lisse
Polder by Moordrecht yn it Griene Hert
Nieuwe Kerk yn Delft, de heechste tsjerketoer yn Súd-Hollân
Brielle út de loft wei sjoen

Súd-Hollân (Nederlânsk: Zuid-Holland) is in provinsje fan Nederlân, dy't as sadanich bestiet sûnt de âlde provinsje Hollân yn 1840 midstwa spjalten waard. It hat 3.708.696 ynwenners (2021) en in oerflak fan 3418,50 km², en is dêrmei de provinsje mei de measte ynwenners en de tichtbefolkste fan Nederlân. Haadstêd is De Haach, dat de Nederlânske residinsjestêd is, en de grutste stêd is Rotterdam. De grutste seehaven fan Jeropa, de haven fan Rotterdam leit yn Súd-Hollân.

De provinsje grinzget yn it noarden oan Noard-Hollân, yn it easten oan Utert en Gelderlân, yn it súdeasten oan Noard-Brabân, yn it suden oan Seelân en yn it westen oan de Noardsee.

Skiednis[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Foar 1795 hearde Súd-Hollân by it Greefskip Hollân. Nei de omfoarming fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen ta de Bataafske Republyk waard Hollân, lykas de rêst fan Nederlân ferparte yn departeminten. It suden fan Hollân, waard mank mei Seelân en it westen fan Brabân part fan it departemint fan de Skelde en Maas. It noarden fan it hjoeddeistige Súd-Hollân waard part fan it departemint fan de Delf. Yn 1801 kamen de grinzen fan earder werom en waard it departemint Hollân foarme. Yn 1807 waard dat departemint yn twaen spjalte dêr't it súdlike departemint it departemint Maaslân waard, dêr't de grinzen sawat fan oerienkomme mei dy fan it lettere Súd-Hollân. Yn 1810 doe't Nederlân by it Earste Frânske Keizerryk ynlive waard, waard Maaslân omfoarme ta it departemint fan de Mûning fan de Maas.

Nei de Frânske tiid kamen de grinzen fan foar 1795 fannijs werom. It noarden en suden fan Hollân waarden wer feriene yn de nije provinsje Hollân. De skieding ferdwûn lykwols net alhiel, want fan 1814 ôf hie Hollân twa kommissarissen fan de kening, ien foar it noarden en ien foar it suden. Nettsjinsteande dat de provinsje ien wie, waarden it noarden en suden apart behannele en libbe der it idee om de provinsje fannijs op te spjalten. Dat barde yn 1840 doe't Hollân opspjalte waard yn Noard- en Súd-Hollân, om't de provinsje Hollân te dominant waard yn befolking, grutte en woltierigens. Yn de lette 20e en iere 21e iuw giene der fiif gemeenten oer nei de provinsje Utert; Aldewetter yn 1970, Woerden yn 1989, Fianen yn 2002 en Leardaam en Zederik yn 2019.

It graven fan de Nije Wetterwei yn 1863 betsjutte it úteinsetten fan it groeien fan de Haven fan Rotterdam. Op 14 maaie 1940 yn de Twadde Wrâldkriich waard it sintrum fan Rotterdam folslein ferneatige troch in bombardemint.

Yn 1953 waard it suden fan Súd-Hollân troffen troch de Wettersneed fan 1953. Dêrnei it regear sette útein mei de Deltawurken, dy't foltôge waard mei it reekommen fan de Maeslantdaam yn 1997.

Geografy[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Súd-Hollân beslacht in oerflak fan 3.403 km², dêr't 585 km² wetter fan is. It grinzget yn it westen oan de Noardsee, yn it noarden oan Noard-Hollân, yn it easten oan Utert en Gelderlân, yn it súdeasten oan Noard-Brabân en yn it suden oan Seelân. Mei útsûndering fan de dunerige oan de Noardseekust is de provinsje folslein flak, en bestiet foar in grut part út drûchmealde polders en oanmakke feangrûn. It midden en it westen fan de provinsje is part fan de Rânestêd, wylst lânbou yn it easten foarkomt, dy't heart ta it Griene Hert. It suden fan de provinsje bestiet út in nustje eilannen en binne part fan de Ryn-Maas-Skelde-delta. Foar statistyske doelen is de provinsje ferparte yn fjouwer regio's: Rijnmond, Súd, West en East.

De Dune- en Bollestreek is in regio yn it noardwesten, om Katwyk hinne, dy't út dunen en bollefjilden bestiet. Yn it suden op de eilannen is der benammen lânbou op klaai en sângrûn. Yn it easten is der greidlân op benammen feangrûn. By de Alde Ryn is der in kliber stêdlike gebieten fan Katwyk ôf oer Leien nei Alfen oan de Ryn nei Zoeterwoude. Ek it gebiet om De Haach hinne en om de Alde Maas en de Merwede hinne binne stêdlike gebieten. Dy lêste gebieten, de Haachlannen, de Rijnmond en de Drechtstêden foarmje de súdlike wjuk fan de Rânestêd.

It Nasjonaal Park De Biisbosk leit yn it súdeasten fan de provinsje. Oare regio's yn de provinsje binne: Alblasserwaard, Gouwestreek, Krimpenerwaard, Hoekske Waard, Rynstreek, Fiifhearelannen en it Westlân.

Untwikkeling ynwennertal[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Untwikkeling ynwennertal yn Súd-Hollân [1][2]
Jier Ynwenners Jier Ynwenners
1514 200.000 1920 1.678.700
1829 479.000 1930 1.957.600
1839 526.000 1947 2.284.100
1849 563.400 1960 2.697.894
1859 619.400 1970 2.968.670
1869 688.200 1980 3.083.555
1879 803.500 1990 3.219.839
1889 949.600 2000 3.397.744
1899 1.144.400 2010 3.505.611
1909 1.390.700 2021 3.708.696

Gemeenten[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Súd-Hollân bestiet sûnt 2023 út 50 gemeenten.

  1. Alblasserdam
  2. Albrandswaard
  3. Alfen oan de Ryn
  4. Barendrecht
  5. Boadegreve-Reeuwijk
  6. Capelle oan de Isel
  7. Delft
  8. Doardt
  9. Flaardingen
  10. Foarne oan See
  11. Goeree-Oerflakkee
  12. Gorkum
  13. Gouda
  14. De Haach (haadstêd)
  15. Hardinxveld-Giessendam
  16. Hendrik-Ido-Ambacht
  17. Hillegom
  18. Hoekske Waard
  19. Kaag en Braassem
  20. Katwyk
  21. Krimpen oan de Isel
  22. Krimpenerwaard
  23. Lansingerlân
  24. Leiderdorp
  25. Leidschendam-Foarburch
  26. Leien
  27. Lisse
  28. Maasslûs
  29. Midden-Delflân
  30. Molelannen
  31. Nieuwkoop
  32. Nissewaard
  33. Noardwyk
  34. Oegstgeest
  35. Papendrecht
  36. Pijnacker-Nootdorp
  37. Ridderkerk
  38. Rijswijk
  39. Rotterdam
  40. Skiedam
  41. Sliedrecht
  42. Teylingen
  43. Voorschoten
  44. Waddinxveen
  45. Wassenaar
  46. Westlân
  47. Zoetermeer
  48. Zoeterwoude
  49. Zuidplas
  50. Zwijndrecht

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. Sintraal Buro foar de Statistyk Befolkingsûntjouwing Súd-Hollân 1960-2009, oproppen op 7 april 2010
  2. Folkstellings Folkstellings Súd-Hollân 1829-1971
 
Súd-Hollân
Flagge fan de provinsje Súd-Hollân
Alblasserdam - Albrandswaard - Alfen oan de Ryn - Barendrecht - Boadegraven-Reeuwijk - Capelle oan de Isel - Delft - Doardt - Flaardingen - Foarne oan See - Goeree-Oerflakkee - Gorkum - Gouda - De Haach (haadstêd) - Hardinxveld-Giessendam - Hendrik-Ido-Ambacht - Hillegom - Hoekske Waard - Kaag en Braassem - Katwyk - Krimpen oan de Isel - Krimpenerwaard - Lansingerlân - Leiderdorp - Leien - Leidskendam-Foarburch - Lisse - Maasslûs - Midden-Delflân - Molelannen - Nieuwkoop - Nissewaard - Noardwyk - Oegstgeest - Papendrecht - Pijnacker-Nootdorp - Ridderkerk - Rijswijk - Rotterdam - Skiedam - Sliedrecht - Teylingen - Voorschoten - Waddinxveen - Wassenaar - Westlân - Zoetermeer - Zoeterwoude - Zuidplas - Zwijndrecht
 
Provinsjes fan Nederlân
Flagge fan Nederlân
Drinte - Flevolân - Fryslân - Gelderlân - Grinslân - Limburch - Noard-Brabân - Noard-Hollân - Oerisel - Seelân - Súd-Hollân - Utert