Ryptsjerk

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Ryptsjerk
Flagge fan Ryptsjerk Wapen fan Ryptsjerk
Flagge Wapen
Lokaasje fan Ryptsjerk
Gemeente Tytsjerksteradiel
Ynwennertal (2009) 818
Webstee http://www.aldtsjerk.nl
Ryptsjerksterpolder

Ryptsjerk is in doarp yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It doarp hat likernôch 835 ynwenners (2006). Ryptsjerk leit tusken de Trynwâlden en de N355. Mei de doarpen Gytsjerk, Aldtsjerk, Oentsjerk, Readtsjerk en Mûnein leit it op de sânrich Trynwâlden. By it doarp leit ek rekreaasjegebiet de Grutte Wielen.

Skiednis[bewurkje seksje | edit source]

De namme Ryptsjerk is ôflaat fan Riperkerka, tsjerke op in ripe, in sânrich. It efterheaksel "ryp" of "ripe" komt wol yn mear plaknammen foar. Dy sânrich is in restant fan de iistiid, dy't sawat 200.000 jier lyn yn Fryslân hearske. Op dizze sânrich leit de hjoeddeiske Easterdyk, de âldste wei fan it doarp.

Yn de 14e ieu wurdt foar it earst melding makke fan Riperkerka, in delsetting fan fiskers, turfmakkers en reidsnijers. Wierskynlik waard der ek al tige yntinsyf buorke. Yn de rin fan de jierren waarden de Binnendyk en de Westerdyk oanlein, parallel rinnend mei de Easterdyk en ûnderling ferbûn troch de Ypeysingel en de Breedyk, wêrtroch it doarp min ofte mear syn hjoeddeiske foarm krige. Doe't de mins learde om it wetter te behearskjen, luts it doarp mear boeren oan en dit brocht op lytse skaal wat wurkgelegenheid op. Dochs bleau der noch lange tiid reidkultuer en turfoanmeitsjen bestean. It byld "de Leiker" ferwiist nei it opbaggeljen fan de "klyn", de grûnstof foar turf. De lêste binnenfisker is yn 1988 ferstoarn.

Bûtens[bewurkje seksje | edit source]

Ljouwert leit net fier fan Ryptsjerk. Sângrûn is boskryk en dêrom kamen in soad bestjoerlike pommeranten yn simmerferbliuwen yn de Trynwâlden, Ryptsjerk en Tytsjerk te wenjen. Yn Ryptsjerk stienen trije aadlike behuzingen:

  • Hearmastate, dat om 1850 hinne ôfbrutsen wêze moat en dêr't net folle mear fan bekend is.
  • Ulenburghstate, dat oan de Easterdyk lei en yn 1708 ôfbrutsen is. It wie it simmerferbliuw fan Rombertus fan Ulenburgh, boargemaster fan Ljouwert. Syn dochter Saakje wie de frou fan Rembrandt van Rijn.
  • Fiversburch, dat ek hjoed de dei noch bestiet, mar dat sûnt 1970 ûnder Tytsjerk falt.

Tsjerke[bewurkje seksje | edit source]

Uteraard is ien fan de markantste gebouwen fan it doarp de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, dy't om 1750 hinne boud is. It is gjin wichtich kultuerhistoarysk monumint. In âlder tsjerkje moat stien hawwe by it eardere slúske, dêr't de Easterdyk útkomt op de Slachtedyk. Yn de toer hinget in tige moaie liedklok, getten yn 1546. Twa foarstellingen op de sydkant byldzje Simson út yn gefjocht mei de liuw, en Delila dy't in spear draacht. Wolhast seker binne se bedoeld as symboalen, wizend op de gefaren foar de yn selibaat libjende roomske geastliken. De sterke Simson fersloech de liuw, mar wie tsjin in ferliedlike frou net opwoeksen. Hoewol't de klok yn 1943 troch de Dútse besetter roofd waard, is de 598 kilo swiere kolos geef weromkomd fan in opslachplak yn Giteren.

Utwreiding[bewurkje seksje | edit source]

It is wol singelier dat, wêr't yn doarpen as Tytsjerk, Hurdegaryp en Gytsjerk/Oentsjerk sûnt de jierren 50 in soad nijbou ferriisde, dit yn Ryptsjerk net barde. Pas sûnt de 70-er jierren is der in, al is it beskieden, groei te sjen. Hjoed de dei foarmje de "allochtoanen", meast amtners en pensjonearden, in wichtige oanfolling op it autochtoane diel dat frijwat honkfêst is. (Mooglik kin de beynfloeding fan beide kanten in positive útwurking krije op beide groepen.)

Mienskip[bewurkje seksje | edit source]

It Doarpshûs fan Ryptsjerk hjit De Einekoer. De doarpskrante, 'Doarpslibben', is ek online te besjen.

Ferienings[bewurkje seksje | edit source]

Befolking[bewurkje seksje | edit source]

Bekende ynwenners[bewurkje seksje | edit source]

Strjitten[bewurkje seksje | edit source]

Binnendyk, Breedyk, De Opslach, Easterdyk, Heermawei, IJpeijsingel, Nijlânswei, Reidikker, Ryksstrjitwei, Slachtedyk, Tsjerkelânsreed, Westerdyk.

Sjoch ek[bewurkje seksje | edit source]

Keppeling om utens[bewurkje seksje | edit source]