Eastfrysk (Nederdútsk)

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Taalgebiet

Eastfrysk of Eastfrysk Nederdútsk (ek: Eastfrysk Plat, Eastfrysk: Oostfreesk of Oostfreeske Taal) wurdt sprutsen yn East-Fryslân en is in Friso-Saksyske dialekt. It hat yn 'e lette midsiuwen de oarspronklikeFryske taal fan East-Fryslân ferdreaun.

Klassifikaasje[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It Eastfrysk Plat ûnderskiedet him al fan oare Nederdútske dialekten, útsein it Grinslânsk. It ûnderskied komt troch de sterke Fryske substraat dy't ynfloed hân hat op it hjoeddeistige dialekt. Yn de tiid fan it Keninkryk Hollân hawwe it Nederlânsk en Frânsk fan ynfloed west op it Eastfrysk Plat. It Grinslânsk en Eastfrysk plat kinne as ien dialekt sjoen wurde, dochs skriuwt men beide talen oars. De ferskillende skriuwwizen binne ûnder ynfloed fan de standerttalen Nederlânsk en Dútsk ûntstien.

Tal sprekkers[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Troch hegere ynfloed fan it Heechdútsk nimt it tal sprekkers njonkelytsen ôf. Likernôch 50% fan de Eastfriezen kin Eastfrysk Plat ferstean en prate. Under de jeugd kin likernôch 20 persint Eastfrysk Plat prate, en 50 persint fan de jongerein kin it ferstean.[1]

Foarbylden[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Frysk Eastfrysk Grinslânsk Noardnederdútsk Nederlânsk Ingelsk Dútsk
har hör heur ehr haar her ihr
moai, kreas moi mooi, schier scheun mooi beautiful, nice, fine schön
barren geböhren gebeurn passeern gebeuren to happen geschehen
prate proten proaten snakken praten to talk, to prate sich unterhalten
net neet nait nich niet not nicht
wie was was wer was was war

Frysk substraat[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It Frysk tusken Lauwers en Wezer hat allinnich yn it Sealterlân oerlibje kind. Dochs binne der yn it Eastfrysk ek frijwat oarspronklik Fryske wurden bewarre bleaun. Yn de list hjirûnder wurde Eastfryske wurden ferlike mei Fryske wurden dy't op skrift oerlevere binne út it Harlingerlân, Lân Wûrsten en it eilân Wangereach[2] :

Eastfryk Dútsk Frysk (Harlingerlân) Frysk (Wangereach) Frysk (Lân Wûrsten) Aldfrysk
Babbe Väterchen babbe bab
Baue Viehbremse bawen
Bebbe / Beppe Großmutter
Ei Mutterschaf ai
Eide Egge eyde/ihde eide
flöstern umziehen flóster
Fōn fohn faun fámne
grinen schmerzen gryhnen grín grinda
Grōm Fischeingeweide graum
Heller Außendeichsland
hemmel sauber
Hemmel Reinigung
hemmelig reinlich
hemmeln reinigen
hemschen reinigen
Hokke Mantel hokka
Hüdel Kloß hühdels
Jire Jauche jere
Kabbe / Kobbe Möwe kâb
Kēl geronnene Milch kehl kêl kerl
Klampe Steg klampe klamp
Krubbe Mauerassel
leien blitzen
Leide Biltz layde leith / leid
Lēp Kiebitz leep
Līwe Austernfischer lîv
Laug / Lōg Dorf lauch lōch / lōch
Mêm / Memme Mutter mem mäm
Pralle / Pralling Hoden pralling
quinken / quinkōgen zwinkern quink quinka
Rēve Gerät rêv
Rīve Harke Hrīve
Schunke Schenkel skunk / skunka
Schūrschott Libelle schûrschot
Beddeselm Vorderkante des Wandbettes beddeselma
Schmeent kleine Ente
Stōm Dampf
Supen Buttermilch suhpe
Tōm Nachkommenschaft tâm
Tūn Garten thuen tûnn tūn
Tūsk Zahn tusck tusk tusk
Wāge Wand waage wôch wâg / wâch
Wāle Striemen
Wei Molke wôi hwajja / hwajjô
Wīke Kanal
Wirse Reihe gemähtes Gras wirsene
Heff die See hef
Inge Wiese
Jadder Euter jader
Gunder Ganter / Gänserich gôner gunder / gonder
Tulg Ast / Zweig tulg
Wuff / Wīf Weib wuff wīf
Māt Scheibe Fleisch māte
Gaspe Schnalle
Gast Geest gâst
Mande / Mānde Gemeinschaft manda
Aak / Ake zusätzliches Stück Land âka
Mār Grenzgraben mâr
Ees Aas / Köder ês
Eet Speise ēt
Meyde / Mēde / Mēë Wiese mēde
Teek Treibsel / Angespültes
Wēl Kolk / Brake
Grēde Grünland grēd
tēmen / temmen Heu in Haufen schieben
nitel stößig nîtel
kīwer lebhaft quîver
quivern gedeihen
Rieme / Rimm Einfassung rima
stīkel steil
stīkel Stachel stîkel
Tike Käfer
Trīme Leitersprosse
Ihne Granne
Hiele Ferse hiell hîl heila
Diemath / Dimt ein Flächenmaß deimēth / dîmēth
Lōne Gasse lone
Rōp Seil raap râp
Rōf ein Garnmaß
Heide Haut heude haid hēd / heid / heide
Stitze erstkalbende Kuh stirtze / sterkiō
Bittse Xanthippe bitze
Bletz Dreck bletz blets bletza
Tille Brücke till thille
Tīling Dielenlage
Tjāde Wasserzug tiā
Tjäpkes Mehlbeeren
Tjüche (in Flurnamen) tioche / tioche
tjukken stoßen
tjukseln schlagen / stolpern
tjüddern anpflokken

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Wiky-projekten yn it Eastfrysk[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. Deutsche Welle: Dat Platt soll bleiben
  2. Haider, Horst / Århammer, Nils / Faltings, Volker / Hoekstra, Jarich / Vries, Oebele / Walker, Alastair / Wilts, Ommo : Handbuch des Friesisch - Handbook of Frisian Studies; Niemeyer Verlag 2001