Marron C. Fort

Marron C. Fort
persoanlike bysûnderheden
echte namme	Marron Curtis Fort
nasjonaliteit	Amerikaansk Dútsk
berne	24 oktober 1938
berteplak	Boston (Massachusetts)
stoarn	18 desimber 2019
stjerplak	Lier (East-Fryslân)
etnisiteit	Afro-Amerikaansk
wurkpaad
berop/amt	taalkundige
aktyf as	publisist, wurdboekskriuwer
jierren aktyf	1976 – 2019
reden   bekendheid	ynset foar it Sealterfrysk
bekendste   wurk(en)	Saterfriesisches Wörterbuch

Marron C. Fort (folút: Marron Curtis Fort; Boston, 24 oktober 1938 – Lier, 18 desimber 2019) wie in Amerikaansk-Dútsk taalwittenskipper, dy't him talei op 'e stúdzje en it behâld fan it Sealterfrysk en it Eastfrysk-Nederdútsk. Fort wie yn it besit fan 'e Dútske nasjonaliteit en wenne oant syn ferstjerren yn Leer, yn East-Fryslân. Fort wie sûnt 4 desimber 2004 eareboarger fan de gemeente Sealterlân.

Akademyske libbensrin

Fort waard yn 1938 berne yn Boston, yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts, as de soan fan Marron William Fort en dy syn frou Alice. Syn heit wie de earste Afro-Amerikaan ea dy't it ta yngenieur brocht.

Nei't er op in kostskoalle yn Nij-Hampshire sitten hie, sette Fort yn 1957 mei syn eigen stúdzje útein oan 'e Princeton Universiteit yn Nij-Jersey. Hy folge dêr in stúdzjeprogramma dat Dútske taal- en letterkunde, Ingelske taal- en letterkunde, Nederlânske taal- en letterkunde, Noardgermaanske taal- en letterkunde en wiskunde omfette. Yn 1961 stapte er oer nei de Universiteit fan Pennsylvania yn Philadelphia. Yn it ramt fan in útwikselingsprogramma brocht er yn 1963 tiid troch oan 'e Albert-Ludwigs-Universiteit yn it Dútske Breisgau. Yn 1965 promovearre er ta doktor ûnder professor Alfred Senn oan 'e Universiteit fan Pennsylvania mei in proefskrift oer de foarm fan it Nederdútsk dy't sprutsen waard yn 'e stêd Vechta, yn it súdwesten fan Nedersaksen.

Fan 1969 oant 1985 wie Fort heechlearaar Dútske taal- en letterkunde oan 'e Universiteit fan Nij-Hampshire yn Durham. Yn dy snuorje joech er fan 1976 oant 1977 en fan 1982 oant 1983 gastkolleezjes oan 'e Universiteit fan Aldenburch. Teffens sette er doe útein mei syn stúdzjes oangeande it Sealterfrysk en it Eastfrysk-Nederdútsk. Yn 1982 fêstige er him foargoed yn Dútslân. Fan 1983 oant syn pinsjonearring yn 2003 wurke er by de Universiteit fan Aldenburch as haadûndersiker en dejinge dy't de lieding hie oer it Ynstitút foar it Nederdútsk en it Sealterfrysk.

As ûnderdiel fan syn belutsenens by it Sealterfrysk, publisearre Fort yn 1980 it earste wurdboek fan dy taal. Ek publisearre er yn 1985 en 1990 twa boeken oer folksferhalen út it Sealterlân, en yn 2003 brocht er in Sealterfryske oersetting út fan it Nije Testamint fan 'e Bibel en fan 'e Psalmen út it Alde Testamint (Dät Näie Tästamänt un do Psoolme).

Yn it gruttere East-Fryslân die Fort sûnt 1982 yntinsyf ûndersyk nei it Eastfrysk-Nederdútsk. Om dat te dwaan stalde er in basiswurdskat fan 3.000 wurden gear yn Auwerk, Baltrum, Boarkum, Dornum, Esens, Großefehn, Jyst, Krummhörn, Langereach, Lier, Norden, Norderney, Oldersum, Remels, Rhauderfehn, Reiderlân, Spikereach, Südbrookmerland, Wangereach en Westoverledingen, dy't skriftlik fêstlein waarden. Boppedat tekene er ek in protte ferhalen fan ynformanten op yn it oanbelangjende pleatslike dialekt. It doel fan syn ûndersyk wie om it Eastfrysk-Nederdútsk yn 'e mande mei de pleatslike ferskillen te dokumintearjen. It slagge him lykwols net om in wurdboek fan it Eastfrysk-Nederdútsk te foltôgjen. De grûnstof dy't er fan 1982 oant 2019 sammele, stiet no yn it Universiteitsargyf yn Aldenburch.

Wurken

• Zur Phonologie des Saterfriesischen. In: Us Wurk 20, 37-41 (1971)
• Saterfriesisches Wörterbuch. Helmut Buske Verlag, Hamburg 1980. ISBN 3-87118-401-2
• Das Saterfriesische vor Hoche: zwei vergessene Quellen. In: Us Wurk 33, (1984).103-108.
• Saterfriesisches Volksleben. Ostendorp, Rhauderfehn 1985. ISBN 3-921516-42-0
• Saterfriesische Stimmen. Ostendorp, Rhauderfehn 1990. ISBN 3-921516-48-X
• Die ferläddene Súun, der bisher älteste saterfriesische Text. In: Jahrbuch für das Oldenburger Münsterland 20, 1988:25-33.
• Nicolaas Westendorp: “Over de Saterlanders”. In: Jahrbuch fúr das Oldenburger Münsterland 22, 1990:151-159.
• Niederdeutsch und Friesisch zwischen Lauwerzee und Weser. In: Zwischen Schreiben und Lesen: Festschrift für Hermann Haavekost zum 60. Geburtstag. Hg. Hans-Joachim Waetjen, Oldenburg 1995:493-525.
• Das romanische Lehnwort im Saterfriesischen. In: Fs. Århammar, (1996) 141-149.
• Das niederdeutsche Element im Saterfriesischen. In: Neue Forschungsarbeiten zur Kontaktlinguistik. Hgg. Wolfgang Moelleken/ Peter J. Weber, Bonn, 1997:171-178 (Plurilingua XIX).
• Niederdeutsch als zweite Sprache der Saterfriesen. In: Fries. Stud. III, 1997:83-112 (Supplement vol. 18. Nowele).
• Das Saterfriesische. In: Horst Haider Munske (Hrsg.), Handbuch des Friesischen, Handbook of Frisian Studies, Tübingen 2001:409-422.
• Dät Näie Tästamänt un do Psoolme in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, Fräislound, Butjoarlound, Aastfräislound un do Groninger Umelounde. Oldenburg 2003. ISBN 3-8142-0692-4
• Saterfriesisches Wörterbuch. Helmut Buske Verlag, Hamburg 2015. 819 siden mei CD. ISBN 978-3-87548-723-7

• 
  Saterfriesisches Wörterbuch, 1980
• 
  Saterfriesisches Volksleben, 1985
• 
  ‎Saterfriesische Stimmen, 1990
• 
  Dät Näie Tästamänt un do Psoolme, 2003

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: Einzelnachweise, op dizze side.