De Hobbit

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
De Hobbit
Elikser-De Hobbit.jpg
oarspr. titel The Hobbit
auteur J.R.R. Tolkien
taal Ingelsk
foarm roman, berneboek
sjenre fantasy
1e publikaasje 1937, Londen
oarspr. útjwr. George Allen & Unwin
rige Middle Earth-syklus
● foarich diel The Silmarillion
● folgjend diel The Lord of the Rings
oersetting nei it Frysk
Fryske titel De Hobbit
publikaasje 2009, Ljouwert
útjouwer Utjouwerij Elikser
oersetter Anne Tjerk Popkema
prizen oers. dr. Obe Postmapriis 2011
ISBN oers. 978-9 08 95 41 123

De Hobbit (folút: De Hobbit, of Dêrhinne en Wer Werom) yn it oarspronklike Ingelsk The Hobbit (folút: The Hobbit, or There and Back Again), is in fantasy-roman en berneboek fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Britske skriuwer J.R.R. Tolkien. It waard foar it earst útjûn yn 1937, doe't it daliks al mei lof ûntfongen waard en beskriuwt de reize fan 'e húslike hobbit of healmling Bilbo Balsma (yn it Ingelsk: Bilbo Baggins) om te dielen yn 'e skat fan 'e draak Smûch. The Hobbit wie ein 2012 oerset yn 57 talen; de Fryske oersetting fan Anne Tjerk Popkema waard útjûn yn 2009.

Eftergrûn[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Begjin jierren tritich wurke Tolkien as prefester Angelsaksyske letterkunde oan 'e Universiteit fan Oxford, doe't er op in dei de ynspiraasje fielde om in ferhaal te skriuwen dat begûn mei de sin "In a hole in the ground there lived a hobbit" ("Yn in hoal yn 'e grûn wenne in hobbit"). Hy foltôge it manuskript oan 'e ein fan 1932 en liet it doe lêze troch ferskate freonen, wêrûnder C.S. Lewis. Fia Elaine Griffiths, in studinte fan Tolkien, bedarre it yn 1936 by Susan Dagnall, dy't by de útjouwerij George Allen & Unwin wurke, en dy joech it wer troch oan har baas, Stanley Unwin. Unwin liet it lêze troch syn tsienjierrige soan Rayner en doe't dy it in moai ferhaal fûn, besleat Unwin om it út te jaan.

The Hobbit kaam op 21 septimber 1937 út by George Allen & Unwin te Londen mei in oplage fan 1500 eksimplaren dy't tsjin 'e kryst al útferkocht wiene. De earste printinge hie swart-wyttekenings fan Tolkien, dy't ek de omslach ûntwurp. Neitiid kamen der nije edysjes fan it boek út yn desimber 1937, 1938 (de earste Amerikaanske edysje), 1951, 1966, 1978 en 1995, mei withoefolle tuskentiidske werprintingen. Ferskate fan 'e eardere edysjes wiene it resultaat fan Tolkien syn lettere korreksjes en oanpassings fan it ferhaal, en de lêste beide (postúm publisearre edysjes) binne foarsjoen fan kommentaar oer de oarsprong, korreksjes en ûntwikkeling fan 'e tekst.

Plot[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

It ferhaal spilet yn in net neier oantsjutte (en optochte) oertiid fan ús wrâld tusken de opkomst fan 'e it feeëryk en de hearskippij fan 'e minske. De hobbit Bilbo Balsma kriget ûnferwachts de tsjoender Gandalf en trettjin dwergen te gast, mei dêrûnder Thorin Ekenskyld, de ôfstammeling fan keningen. Gandalf, oan wa't Bilbo foarôf al kunde hie, hellet in skatkaart foar 't ljocht en wol dat de hobbit mei giet om 'e draak Smûch, ûnder de Ienlike Berch, fier nei it easten, in dwergeskat te ûntnaderjen. Bilbo sjocht dêr earst hielendal neat yn, mar de tsjoender kriget him manipulearjenderwize dochs safier.

Tink derom: Yn de tekst hjirûnder wurdt de ôfrin fan it ferhaal beskreaun.
As jo it ferhaal sels lêze wolle is it mooglik better dat jo de plotbeskriuwing (earst noch) net lêze.

Fyftjinresom reizgje se troch wylde lannen, dêr't Gandalf it selskip rêdt fan trollen, om úteinlik yn 'e elfske delsetting Riedelle te bedarjen, dêr't Elrond de Healelf mear geheimen fan 'e skatsikerskaart oan 't ljocht bringt. Se stekke de Diisbergen oer, mar oare kant de berchpas komme ierdmannen harren oer it mad en wurde se de grotten yn dreaun. Hoewol't Gandalf harren fannijs rêdt, ferliest Bilbo op harren flecht foar de ierdmannen de oaren út it each. Yn 'e tsjustere tunnels rekket er alhiel paadbjuster, mar dan fynt er by tafal, of sa liket it alteast, in mysterieuze ring. Koart dêrnei rint er it nuvere wêzen Gollum tsjin it liif, dat mei him in riedlingspul oangiet. As beleanning foar it jaan fan alle goede antwurden sil Gollum Bilbo it paad út 'e tunnels wize, mar as de hobbit in flater makket, mei Gollum him deameitsje en opfrette. Uteinlik freget Bilbo Gollum wat er yn syn bûse hat (de ring), en dêr moat Gollum it antwurd op skuldich bliuwe, dat it wêzen begjint him nei boppen en nei bûten ta te lieden, mar dan falt it antwurd him ynienen yn (want hy is it, dy't de ring ferlern hat), en sil er op Bilbo oanfalle. Op datseldichste stuit, lykwols, glidet de ring Bilbo om 'e finger en kin Gollum him net mear sjen. It duorret eefkes ear't de hobbit foar it ferstân kriget dat de ring him ûnsichtber makket, mar as er dat ienris snapt, brûkt er it om ierdmannen nei bûten ta folgjen en op dy manear út 'e tunnels te ûntkommen. Hy jout him wer by Gandalf en de dwergen en mei-inoar ûntflechtsje se de bergen. Se wurde opjage troch de ierdmannen, mar wurde rêden troch earnen en bekomme neitiid yn it hûs fan 'e stalwikselder Beorn.

Oersetter Anne Tjerk Popkema mei (de earste printige fan) De Hobbit.

It selskip ferfolget syn paad dwers troch it dûnkere Brimsterwâld hinne, diskear sûnder Gandalf, dy't in oar driuwend putsje hat. Yn it Brimsterwâld rêdt Bilbo de dwergen earst fan reuseftige spinnen en dêrnei út 'e tsjerkers fan 'e boskelven. As se einlings deunby de Ienlike Berch komme, wurde de reizgers gastfrij ûnthelle troch de minsklike bewenners fan Marswyk, dy't hoopje dat de dwergen de profesijen oer Smûch syn dea ferfolje sille. Se reizgje fierder nei de Ienlike Berch en fine dêr in geheime doar. Bilbo ferkent mei de ring om it leger fan 'e draak, wêrby't er in bokaal stelt en fan in swak plak yn Smûch syn pânser heart. De poermâle draak, dy't út 'e omstannichheden opmakket dat de minsken fan Marswyk dizze dieven holpen hawwe, fljocht fuort om it stedsje te ferneatigjen. In nommele klyster hat lykwols Bilbo syn ferslach oan 'e dwergen ôfharke en fertelt Bard, de oanfierder fan 'e Marswykster ferdigeners, wêr't it swakke plak fan Smûch sit; dêrop slagget it Bard om 'e draak te deadzjen.

As de dwergen dêrop de Ienlike Berch, dêr't se lang lyn troch Smûch wei ferdreaun binne, wer yn besit nimme, fynt Bilbo de Erkenstien, in erfstik fan 'e dynasty fan Thorin Ekenskyld, en ferberget dy. De Boskelven en minsken fan 'e mar slane belis foar de Berch en easkje ta kompinsaasje foar harren help en it deadzjen fan Smûch in oanpart fan 'e dwergeskat op, mar Thorin stegeret harren ôf, yn 'e wittenskip dat der al in dwergeleger út 'e Izerbulten wei ûnderweis is om 'e Ienlike Berch te ûntsetten. Bilbo draacht de Erkenstien oer oan Bard en de Elvekening Thranduil, om harren ûnderhannelingsposysje te ferstevigjen, mar Thorin wurdt alhiel breinroer as er dat ûntdekt en ferballet Bilbo fan 'e Berch. In oarloch liket net mear tsjin te kearen.

Dan ferskynt Gandalf wer op it toaniel om eltsenien te warskôgjen foar in neieroan kommend leger fan ierdmannen en wearwolven. Dat twingt de dwergen, minsken en elven om in gemiene saak te meitsjen, mar inkeld troch de krekt op 'e tiid kommende stipe fan Beorn en de earnen witte se de klimaktyske Slach fan 'e Fiif Legers te winnen. Dêrby rekket Thorin deadlik ferwûne, mar ear't er stjert, fermoedsoenet er him mei Bilbo. Dyselde oanfurdet in lyts oanpart fan 'e skat, mei't er eins gjin ferlet fan rykdom hat, mar keart dochs werom nei hûs as in tige ryk hobbit. En de ring, dy't The Hobbit ta it foarspul fan Master fan Alle Ringen makket, hâldt er ek.

Oersettings[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

The Hobbit is ûnderwilens oerset yn 60 talen (stân fan saken mids 2015), wêrfan ien (it Sineesk) yn twa skriftfoarmen (Tradysjoneel Sineesk en Simplifisearre Sineesk) en in oaren (it Noarsk) yn twa sprektaalfarianten (Bokmål en Nynorsk).

Opsomming op jier fan (earste) útjefte[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Flag of Sweden.svg Sweedsk
    • (Hompen eller en Resa Dit och Tillbaksigen), fert. Tore Zetterholm, 1947;
    • (Bilbo – En Hobbits Äventyr), fert. Britt G. Hallqvist, 1962;
    • (Hobbiten eller Bort och Hem Igen), fert. Erik Andersson, 2007;
  • Flag of Germany.svg Dútsk
    • (Kleiner Hobbit und der große Zauberer), fert. Walter Scherf, 1957;
    • (Der kleine Hobbit), fert. Walter Scherf, 1971;
    • (Der Hobbit), fert. Wolfgang Krege, 1998;
  • Flag of the Netherlands.svg Nederlânsk (De Hobbit, of Daarheen en Weer Terug), fert. Max Schuchart, 1960;
  • Flag of Poland.svg Poalsk
    • (Hobbit, czyli Tam i z Powrotem), fert. Maria Skibniewska, 1960;
    • (Hobbit, czyli Tam i z Powrotem), fert. Maria Skibniewska (2de edysje, fert. op 'e nij besjoen), 1985;
    • (Hobbit albo Tam i z Powrotem), fert. Paulina Braiter, 1997;
    • (Hobbit, czyli Tam i z Powrotem), fert. Andrzej Polkowski, 2002;
  • Flag of Portugal.svg Portegeesk
    • (O Gnomo), fert. Maria Isabel Morna Braga en Mário Braga, 1962;
    • (O Hobbit), fert. Fernanda Pinto Rodrigues, 1985;
  • Flag of Argentina.svg Argentynsk-Spaansk (El hobito), fert. Teresa Sánchez Cuevas, 1964;
  • Flag of Japan.svg Japansk (ホビットの冒険; Hobitto no Bōken), fert. Teiji Seta, 1965;
  • Flag of Denmark.svg Deensk
    • (Hobbitten, eller Ud og Hjem Igen ), fert. Ida Nyrop Ludvigsen, 1969;
    • (Hobbitten, eller Ud og Hjem Igen ), fert. Jakob Levinsen, 2012;
  • Flag of France.svg Frânsk
    • (Bilbo le Hobbit), fert. Francis Ledoux, 1969;
    • (Le Hobbit), fert. Daniel Lauzon, 2012;
  • Flag of Norway.svg Noarsk (Bokmål)
    • (Hobbiten, eller Fram og Tilbake Igjen), fert. Finn Aasen en Oddrun Grønvik, 1972;
    • (Hobbiten, eller Fram og Tilbake Igjen), fert. Nils Ivar Agøy, 1997;
  • Flag of Finland.svg Finsk
    • (Lohikäärmevuori, eli Erään Hoppelin Matka Sinne ja Takaisin), fert. Risto Pitkänen, 1973;
    • (Hobitti eli Sinne ja Takaisin), fert. Kersti Juva, 1985;
  • Flag of Italy.svg Italjaansk
    • (Lo hobbit, o la Riconquista del Tesoro), fert. Elena Jeronimidis Conte, 1973;
    • (Lo Hobbit Annotato), fert. Oronzo Cilli en Elena Jeronimidis Conte, 2004;
  • Flag of Slovakia.svg Slowaaksk
    • (Hobbit), fert. Viktor Krupa (proaza) en Jana Šimulčíková (geichten), 1973;
    • (Hobbit), fert. Otakar Kořínek, 2002;
  • Flag of Bulgaria.svg Bulgaarsk (Билбо Бегинс или Дотам и Обратно; Bilbo Begins ili Dotam i Obratno), fert. Krasimira Todorova, 1975;
  • Flag of Hungary.svg Hongaarsk
    • (A Babó), fert. Tibor Szobotka (gedichten troch István Tótfalusi), 1975;
    • (A Hobbit, Vagy: Oda-vissza), fert. László Gy. Horváth (gedichten troch Zsuzsa N. Kiss), 2006;
  • Flag of Romania.svg Roemeensk (O Poveste cu un Hobbit), fert. Catinca Ralea, 1975;
  • Flag of Serbia.svg Servysk (Хобит или Тамо и Назад; Hobit ili Tamo i Nazad), fert. Meri Milišić en Milan Milišić, 1975;
  • Flag of Israel.svg Hebriuwsk
    • (ההוביט; Ḥovit), fert. Moshe Hana'ami, 1976;
    • (ההוביט או לשם ובחזרה; ?), fert. 4 Israelyske loftmachtpiloaten yn Egyptyske kriichsfinzenskip (1970-1973), 1977;
    • (ההוביט; Ḥovit), fert. Yael Achmon, 2012;
  • Flag of Russia.svg Russysk
    • (Хоббит, или Туда и Обратно; Chobbit, ili Tuda i Obratno), fert. N. Rachmanova, 1976;
    • (Хоббит, или Туда и Обратно; Chobbit, ili Tuda i Obratno), fert. Z. Bobyr', 1992;
    • (Хоббит, или Туда и Обратно; Chobbit, ili Tuda i Obratno), fert. Marija Kamenkovič, 1995;
    • (Хоббит, или Туда и Обратно; Chobbit, ili Tuda i Obratno), fert. Valerija Matorina, 2000;
    • (Хоббит, или Туда и Обратно; Chobbit, ili Tuda i Obratno), fert. A.A. Gruzberg, 2001;
    • (Хоббит, или Туда и Обратно; Chobbit, ili Tuda i Obratno), fert. L. Jachnin, 2001;
  • Flag of Estonia.svg Estysk (Kääbik, ehk, Sinna ja Tagasi), fert. Lia Rajandi (proaza en gedichten) en Harald Rajamets (gedichten), 1977;
  • Flag of Indonesia.svg Yndonezysk (Hobbit atau Pergi dan Kembali), fert. Anton Adiwiyoto, 1977;
  • Flag of Greece.svg Gryksk (Το Χόμπιτ; To Chómpit), fert. A. Gavrielide en Ch. Delegianne, 1978;
  • Flag of Iceland.svg Yslânsk
    • (Hobbitinn), fert. Úlfur Ragnarsson en Karl Ágúst Úlfsson, 1978;
    • (Hobbitinn eða Út og Heim Aftur), fert. Þorsteinn Thorarensen, 1997;
  • Flag of the Czech Republic.svg Tsjechysk (Hobit, aneb Cesta Tam a Zase Zpátky), fert. František Vrba, 1979;
  • Flag of Spain.svg Spaansk (El hobbit), fert. Manuel Figueroa, 1982;
  • Flag of Catalonia.svg Katalaansk (El Hòbbit o Viatge d'Anada i Tornada), fert. Francesc Parcerisas, 1983;
  • Flag of Armenia.svg Armeensk (Հոբիտ կամ գնալն ու գալը; Hobit kam Gnaln ow Galë), fert. Emma Makarian, 1984;
  • Flag of Lithuania.svg Litousk (Hobitas, arba Ten ir Atgal), fert. Bronė Balčienė, 1985;
  • Flag of Ukraine.svg Oekraynsk
    • (Гобiт, або Мандрiвка за Iмлистi Гори; Hobit, abo Mandrivka za Imlysti), fert. O. Mokrovolskyi, 1985;
    • (Гобiт, або Туди i Звiдти; Hobit, abo Tudy i Zvidty), fert. Olena O'Lir, 2007;
  • Flag of Slovenia.svg Sloveensk (Hobit ali Tja in Spet Nazaj), fert. Dušan Ogrizek, 1986;
  • Flag of Moldova.svg Moldavysk (Хоббитул; Hobbitul), fert. Aleksej Tsurkanu, 1987;
  • Flag of the Faroe Islands.svg Fêreusk (Hobbin ella Út og Heim Aftur), fert. Axel Tórgarð, 1990;
  • Flag of Latvia.svg Letsk (Hobits jeb Turp un Atpakaļ), fert. Zane Rozenberga, 1991;
  • Flag of Croatia.svg Kroätysk (Hobit ili Tamo i Opet Natrag), fert. Zlatko Crnković, 1994;
  • Flag of Brazil.svg Brazyljaansk-Portegeesk (O Hobbit ou Lá e de Volta Outra Vez), fert. Lenita Maria Rímoli Esteves, 1995;
  • Flag of Turkey.svg Turksk
    • (Hobbit), fert. Esra Uzun, 1996;
    • (Hobbit), fert. Gamze Sari, 2007;
  • Flag of South Korea.svg Koreaansk (?), fert. ?, 1997;
  • Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg Bretonsk (An Hobbit, pe Eno ha Distro ), fert. Alan Dipode, 2000;
  • Flag of Esperanto.svg Esperanto (La Hobito aŭ Tien kaj Reen), fert. Christopher Gledhill (gedichten troch William Auld), 2000;
  • Bandeira galega civil.svg Galisysk (Ó Hobbit), fert. Moisés R. Barcia, 2000;
  • Flag of the People's Republic of China.svg Tradysjoneel Sineesk (魔戒前傳 哈比人歷險記; Mojie qianzhuan: Habiren lixianji), fert. Lucifer Chu, 2001;
  • Flag of Georgia.svg Georgysk
    • (ჰობიტი ანუ იქით და აქეთ; Hobiṭi anu Ikit da Aket), fert. Nino Barʒimišvili (gedichten troch Tinatin Gogočašvili), 2002;
    • (ჰობიტი; Hobiṭi), fert. Nika Samušia (gedichten troch Cico Xocuašvili), 2009;
  • Flag of Luxembourg.svg Lúksemboarchsk (Den Hobbit), fert. Henry Wickens, 2002;
  • Flag of Iran.svg Perzysk
    • (هابيت; Hābit), fert. Farzad Farbud, 2002;
    • (هابيت يا آنجا و بازگشت دوباره; Hābit yā Ānjā va Bāzgašt Dobāre), fert. Reza Alizadeh, 2004;
  • Flag of the People's Republic of China.svg Simplifisearre Sineesk
    • (魔戒前传: 霍比特人; Mojie qianzhuan: Huobiteren), fert. Li Yao, 2002;
    • (霍比特人; Huobiteren), fert. Wu Gang, 2013;
  • Flag of Thailand.svg Taisk (เดอะฮอบบิท; ?), fert. Sutjit Phin-yo-ying, 2002;
  • Flag of Belarus (1918, 1991-1995).svg Wytrussysk (Хобіт, або Вандроўка туды і назад; Chobit, abo Bandrojka Tudy i Nazad), fert. K. Kurčankova en D. Magiljevcav, 2002;
  • Flag of Vietnam.svg Fjetnameesk
    • (?), fert. ?, ~2003 (1ste Fjetnameeske edysje wie yn 2002 klear om útjûn te wurden, mar de útjefte waard opblaasd; dizze ferzje lekte yn 2003 út fia it ynternet);
    • (Hobbit ra đi và trở về), fert. Đinh Thị Hương, 2009;
    • (Anh chàng Hobbit), fert. Nguyên Tâm, 2010;
  • Flag of Albania.svg Albaneesk (Hobiti), fert. Maklen Mishla, 2005;
  • Flag of Macedonia.svg Masedoanysk (Хобитот или до таму и назад; Hobitot ili Do Tamu i Nazad), fert. Marija Todorova, 2005;
  • Flag of the Arab League.svg Arabysk (الهوبيت، أو ذهابًا وعودة; Al-Hūbīt, aw Zehaban wa Awda), fert. Hišam Fahmi en May Ġanim, 2008;
  • Flag of the Basque Country.svg Baskysk (Hobbita edo Joan-etorri bat), fert. Sergio Ibarrola en Xabier Olarra, 2008;
  • Flag of Norway.svg Noarsk (Nynorsk) (Hobbiten), fert. Eilev Groven Myhren, 2008;
  • Frisian flag.svg Frysk (De Hobbit, of Dêrhinne en Wer Werom), fert. Anne Tjerk Popkema, 2009;
  • Marathi Flag.svg Maratysk (द हॉबिट; ?), fert. Meena Kinikar, 2011;
  • Flag of Ireland.svg Iersk (An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís), fert. Nicholas Williams, 2012;
  • Yiddish flag.png Jiddysk (דער האָביט; Der Hobit), fert. Barry Goldstein, 2012;
  • Flag of the Vatican City.svg Latyn (Hobbitus ille Aut Illuc atque Rursus Retrorsum), fert. Marc Walker, 2012;
  • Flag of Sorbs.svg Sorbysk (Hobit), fert. Edward Wornar, 2012.
  • Flag of Asturias.svg Astuerysk (El Hobbit), fert. Miguel Gallego Gómez, 2014.
  • Flag of Cornwall.svg Kornysk (An Hobys, pò An Fordh Dy ha Tre Arta), fert. Nicholas Williams, 2014.
  • Flag of Hawaii.svg Hawaïaansk (Ka Hopita), fert. Keao NeSmith, 2015.

Fryske oersetting[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De Fryske oersetting fan The Hobbit ferskynde yn 2009 ûnder de titel De Hobbit, of Dêrhinne en Wer Werom by Utjouwerij Elikser te Ljouwert, mei stipe fan it Feitsma Fûûns fwar it Frysk, de provinsje Fryslân en de Douwe Kalma Stifting. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Anne Tjerk Popkema, dy't der fan 2000 ôf by de tiid lâns mei dwaande west hie, sa fertelt er yn syn Wurdsje fan 'e Oersetter. Hy hie dêrby de stipe fan in stikmannich meilêzers, wêrûnder Jarich Hoekstra en Liuwe Westra, dy't Tolkien syn Master fan Alle Ringen oerset.

Film[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Der binne troch de jierren hinne withoefolle adaptaasjes fan The Hobbit ta oare media makke, mar de bekendste dêrfan sil wêze de spylfilm The Hobbit: An Unexpected Journey, in produksje út desimber 2012 fan Metro-Goldwyn-Mayer and New Line Cinema, mei as regisseur Peter Jackson. Dizze film is eins de earste yn in trilogy; diel twa, The Hobbit: The Desolation of Smaug en diel trije, The Hobbit: There and Back Again, sille, ynsafier't op dit stuit (maart 2012) bekend is, útbrocht wurde oan 'e ein fan 2013, resp. mids 2014.

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Foar sekundêre boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: Notes en References, op dizze side.