Springe nei ynhâld

Rottumereach: ferskil tusken ferzjes

74 bytes grutter ,  12 jier lyn
gjin bewurkingsgearfetting
(plaatsje)
No edit summary
[[Ofbyld:Rottumeroog_Rottumerplaat_6.53663E_53.54001N.jpg|thumb|right|250px|<small>Rottumereach (twadde fan rjochts)</small>]]
{{wurk}}
[[Ofbyld:R-oog Noordstrand oostrichting.JPG|thumb|250px|''Noardstrân Rottumereach'', septimber 2010]]
'''Rottumereach''' is in [[Grinslân|Grinslanner]] waadeilân dat ek wol oantsjutten wurdt mei ''Rottum''. It heart ta de gemeente [[Iemsmûn]]. De namme Rottumereach betsjut: Eilân (each) fan [[Rottum (EemsmondIemsmûn)|Rottum]]. It eilân wie nammentlik ea foar twa tredde yn besit fan it destiidske [[kleaster]] Sint Juliana yn dat doarp.
 
TenYn it noarden grinzet it oan de [[Noardsee]] en tenyn it suden oan de [[Waadsee]]. TenYn it westen leit [[Rottumerplaat]] en tenyn it easten [[Borkum]]. It eilân is, tegearre mei Rottumerplaat en de [[Suderdúntsjes]] (in lyts resteilantsje ten suden fanbesuden Rottumereach), beskerme natoergebiet en falt ûnder de strangste wetlike bepalingen fan de [[Natoerbeskermingswet]] (kêst 17). Rottumereach en Rottumerplaat wurde beide mienskiplik beheard troch [[Rykswettersteat]], [[Steatsboskbehear]] en it Ministearje fan Lânbou, Natoerbehear en Fiedselkwaliteit. De beide eilannen binne net frij tagonklik en yn de simmerperioade wurdenwurde Rottumereach en Rottumerplaat bewenne troch fûgelwachters. Yn it foar- en neijier wurdt in beperkt oantal ekskurzjes organisearre nei Rottumereach út [[Noardpoldersyl]] wei.
 
Op it eilân stiet in âlde, út [[1883]] stammende [[jitizer]]en [[kaap]], dy't ea as [[navigaasjebeaken]] foar seefarders tsjinst dien hat. De wyls nutteleas wurden en yn ferfal rekke kaap waard yn [[1986]] erkend as [[ryksmonumint]] en waard yn 1989 hielendal ôfbrutsen, op de fêste wâl folslein restaurearre, wer nei Rottumereach transportearre en yn 1990 op it âlde stee wer opboud.
 
== Skiednis ==
Yn [[1738]] waard it eilân kocht troch de Steaten fan Grinslân, benammen omdat it as beskerming tsjin de [[golfoploop]] fan de kust sjoen waard en it partikuliere behear te winskjen oerliet. It ûnderhâld gie nei ferrin fan tiid oer nei it Ryk. Der waard in ''strânwarder'' oansteld dy't op it eilân wenne en de titel ''foud'' krige.
 
Meidat ''it Skyl'', de geul tusken Rottumereach en [[Skiermûntseach]], him yn de looprin fan de tiid ferlei, ferhuze ek it eilân hieltiten mear nei it easten ta. Dizze ferpleatsing giet no ek noch troch. De wenning fan de foud is dan ek meardere kearen fersetten. De ferpleatsing fan de eilannen kin illustrearreyllustrearre wurde troch it feit dat it eilân Rottumerplaat yn 2008 ûngefear op it plak leit dêr't Rottumereach sa'n twahûndert jier ferlyn lei.
 
De lêste foud, Jan Toxopeus, ferliet it eilân yn [[1965]]. Fan dat momint ôf wie iiit ûnbewenne en waard troch Rykswettersteat ûnderhâld dien om ôfslach fan it eilân te kearen. Dit ûnderhâld bestie benammen út it delsetten fan [[riishout]]skermen en it poatsjen fan [[helmgers]], krektas it setten en underhâlden fan betonnen en stiennen beskermingskonstruksjes op kritike punten. Yn de rin fan de jierren '80 feroare de fyzje fan de oerheid op it gebiet, wat yn 1991 resultearre yn it beslút fan [[Rykswettersteat]] om gjin ûnderhâld mear te dwaan oan it eilân. Dit oan de natoer oerlitten fan it eilân betsjut dat de natoerkrêften de takomst fan it eilân bepale,. watDer derwaard nei alle gedachten op delkomme silferwachte dat it eilân yn in pear desennia ferdwine silsoe yn de Iems ten easten fan it eilân. Dit foarútsjoch resultearre yn 1991 yn de besetting fan it eilân troch Hendrik Toxopeus, de soan fan de lêste foud Jan Toxopeus. Troch de diskusjes dy't dêrnei yn de media waard in behearsplan foar Rottumereach en Rottumerplaat opsteld, wêrby't allinnich oan Rottumereach noch yn beperkte mate ûnderhâld dien waard. Op Rottumerplaat bleau it wurk beperkt ta it oprêden fan oanspielde rommel. Anno 2010 liket it dat it eilân net yn de Iems te lâne komme sil. It docht nammentlik bliken
 
[[Ofbyld:Rottumeroogpanorama.png|thumb|800px|<small>Trije boppe elkoar montearde panoramafoto's fan Rottumereach út respektivelik 1970, 1985 en 1998. Alle foto's binne makke út it observaasjetuorke wei fan de âlde (wyls sloopte) foudswente op Rottumereach. Goed is noch dtete sjen hoe't de foarm fan it eilân yn de rin fan de jierren feroaret. De metalen konstruksje is in [[Kaap (skipsbeaken)|kaap]].</small>]]
 
Yn [[1998]] hat der in soad dúnôfslach west oan de noardwestside fan it eilân. Om it hûs fan de lêste foud net in proai fan de weagen wurde te litten is oan'e ein fan it jier it âlde foudshûs ôfbrutsen troch Rykswettersteat. As ferfangende behuzing binne in oantal keten delsetten. Ek de kaap, in gesichtsbepalend kenmerk fan it eilân, is koart dêrnei, yn it neijier fan 1999, 150 meter súdoan fersetten omdat dizze troch alle dúnôfslach hast op it strân komd wie te stean. Om skea oan de kwetsbere natoer foar te kommen is dêrby in omwei fan sa'n twa kilometer makke. Ek it fûgelwachtershûs op Rottumereach is wyls ôfbrutsen.