Orkney-eilannen

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Plak fan de Orkneyeilannen (yn't donkerblau)
De Sint Magnuskatedraal yn Kirkwall
De Ring fan Brodgar op Mainland

De Orkney-eilannen of Orkaden (Skotsk-Gaelysk: Àrcaibh, Ingelsk en Skotsk: Orkney as Orkney Islands) binne in groep fan likernôch 200 lytse eilannen dy't 16 km benoarden Caithness yn Noard-Skotlân foar de kust lizze. De Orkneyeilannen binne ien fan de riedsktiten (council areas) en lieutenancy areas fan Skotlân. It grutste eilân hjit Mainland. Totaal binne sa'n 20 eilannen bewenne. Mainland (Stromness) is te berikken mei in fearboat út Thurso yn Skotlân wei. It haadplak is Kirkwall en de riedskrite hat 20.100 ynwenners (2010) .

Lândbou is hjoeddedei de wichtichste ynkomstenboarne, útsoarte kofeehâlderij en suvelproduksje. Dêrnjonken destillearjen (Highland Park Single Malt-whisky), toerisme en oalje dat yn de Noardsee wûn wurdt en oer de Orkney's nei Europa foar fierdere ferwurking giet.

Eilannen[bewurkje seksje | edit source]

De wichtichste eilannen binne:

Plakken[bewurkje seksje | edit source]

Orkney's haadstêd Kirkwall leit op Mainland; it is in lyts havenstedsje mei sa'n 7000 ynwenners. Dêr stiet ek de Sint Magnus Katedraal. It iennige oare grutte plak is Stromness yn it westen fan Mainland, mei likernôch 2000 ynwenners. Op it tredde plak stiet St Margaret's Hope, op South Ronaldsay.

Skiednis[bewurkje seksje | edit source]

Prehistoarje[bewurkje seksje | edit source]

De earste minsken festigen har op Orkney yn it fjirde millennium foar Kristus. It Neolitysk Hert fan Orkney, dat bestiet út Skara Brae, de Stones of Stenness, de Ring fan Brodgar en de tombe Maes Howe, is in wrâlderfguod dat in goed oersjoch fan de stientiid jout. Teffens binne der op de Orkney-eilannen in protte argeologyske fynsten út de brûnstiid en de izertiid dien, lykas de brochs[1] en Earth Houses. Foarbylden dêrfan binne de Broch fan Gurness, op it noardlik part fan Mainland, en it Grain Earth House yn Kirkwall. De Pikten wiene de bewenners fan de Orkaden yn dy lêste tiidrekken.

De earste skriftlike fernijing fan Orkney (as "Orkas") stammet fan de Gryk Pytheas, dy't 325 f. Kr. Grut-Brittanje omsile[2], yn syn wurk Ta peri tu Ōkeanu dat ferlern gien is, mar hy wurdt oanhelle yn oerlevere wurken fan Timaeus, yn de Geographika fan Strabo, Naturalis historia troch Plinius de Aldere en Bibliotheca historica fan Diodoros fan Sisylje.

De midsieuwen[bewurkje seksje | edit source]

De 8e en 9e ieu waarden de eilannen koloanisearre troch Wytsingen. Sadwaande waard Orkney in sintrum fan de Wytsingebeskaving fan Grut-Brittanje. De skiednis fan Orkney stiet beskreaun yn de Orkneyinga Saga [3]. De ynfloed fan de Wytsingen rikte oant yn de 19e ieu doe't dêr noch Norn sprutsen waard ynstee fan Skotsk-Gaelysk. In protte plaknammen komme ek út it Norn.

Skotske tiid[bewurkje seksje | edit source]

Oan de ein fan de midsieuwen waard Orkney as breidsskat oan Skotlân jûn. Dat waard in tiidrek fan dusoarder. Yn de 18e ieu wie der in bloeiperioade fanwege de produksje fan potjiske út it ferbaarnen fan seewier. Potjiske waard brûkt yn de glêsyndustry. In protte hearehuzen datearje út dy tiid.

Scapa Flow[bewurkje seksje | edit source]

De Orkney-eilannen spilen in wichtige rol yn de beide wrâldkrigen, meidat hja mei in baai yn'e lijte, mei de namme Scapa Flow, in natuerlike haven wienen foar de Britske float. Yn 1939 slagge it in Dútske U-boat en bring it âlde slachskip HMS Royal Oak te sink yn Scapa Flow; 833 lju oan board ferlearen it libben.

Literatuer[bewurkje seksje | edit source]

Keppelings om utens[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en referinsjes[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. In broch is in rûne, stiennen toer, in soarte fan stins
  2. http://ohher.de/Geschichte/Pytheas.htm
  3. Orkneyinga Saga: 'De skiednis fan de greven fan Orkney'. In sêge, mytysk-histoaryske beskriuwing.