Basilyk fan de H.H. Agata en Barbara (Oudenbosch)

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Basilyk fan de H.H. Agata en Barbara
Basiliekindesneeuw.jpg
lokaasje
lân Flag of the Netherlands.svg Nederlân
provinsje North Brabant-Flag.svg Noard-Brabân
plak Oudenbosch wapen.svg Oudenbosch
adres Markt 57
bysûnderheden
type bouwurk Tsjerke
boujier 1867-1880
arsjitekt P.J.H. Cuypers, G.J. van Swaay.
boustyl Neoklassisisme
monumintale status Monumentenbordje 2014.svg ryksmonumint
monumintnûmer 31938
webside Side Bernardusparochy

De Basilyk fan de H.H. Agata en Barbara is in roomske tsjerke yn Oudenbosch, Noard-Brabân. De tsjerke waard tusken 1867 en 1880 ta oantinken fan de Pauslike Soeaven boud en krige yn 1912 de pauslike status fan basilica minor. De arsjitekten Pierre Cuypers en Gerardus van Swaay liet mei de tsjerke in lytse replika fan de Romeinske Sint-Pitersbasilyk bouwe, dy't skûl giet efter it front fan de Sint-Jan fan Lateranen. Alle jierren dogge tsjientûzenen toeristen de tsjerke oan.

Replika[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Soeavenmonumint foar de basilyk

Net allinne it eksterieur hat in soad fan de Sint-Piter yn Rome, mar ek yn it ynterieur is der fan alles kopiearre. In soad stânbylden binne replika's út de 17e iuwske Sint-Piter. Sadwaande binne de hilligen fan foar de 17e iuw swier fertsjintwurdige. De Pietà fan Michelangelo is neimakke yn moarmere gips en it baldakyn boppe it alter is in kopy fan Bernini's baldakyn. Under de lytse koepels binne sels stikken út de Sikstynske kapel oanbrocht. De oerienkomsten van de tsjerke fan Oudenbosch mei de Romeinske Sint-Piter hâlde net op by de arsjitektuer: as by in konklaaf in nije paus keazen wurdt, komt ek út de skoarstien fan de Agata en Barbaratsjerke wite reek.

Namme[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De basilyk is wijd oan de hilligen Agata en Barbara. Ear't de basilyk boud waard hie Oudenbosch in tsjerke dy't allinne oan Agata wijd wie. Sint-Agata wie ien fan de earste hilligen út de Katolike Tsjerke, ien fan de sân primêre hilligen. By har byld wurdt fakentiden in kears oanstutsen troch froulju mei boarstkanker of minsken mei brânwûnen. De hillige Barbara waard tafoege oan de namme fan de tsjerke doe't de basilyk boud waard. Ek hja jildt as ien fan de iere hilligen fan de Katolike Tsjerke. Njonken Jezus en de de Jongfaam Marije hawwe de twa hilligen in prominint plak yn de basilyk.

Styl[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De boupastoar fan de basilyk wie Willem Hellemons. Hy joech opdracht om de âlde goatyske tsjerke fan Oudenbosch te ferfangen. Hellemons hie yn Rome studearre en de tsjerklike arsjitektuer dêr hie grutte yndruk op him makke. Hy liet de basilyk ta oantinken fan de Pauslike Soeaven bouwe. Op it plein foar de tsjerke stiet in stânbyld foar de soeaven dy't stoaren by de ferdigening fan de Tsjerklike Steat. Alhoewol't de pastoar net folle op hie mei de gotyk en de neogotyk, wie it P.J.H. Cuypers, dè arsjitekt fan de neogotyk, dy't de opdracht krige om de nije tsjerke te bouwen. Foar dat doel besocht Cuypers Rome om dêr fral de Sint-Piter te bestudearjen. De koepel naam Cuypers oer fan de Sint-Piter, mar it letter oanboude skip en de foargevel binne dy fan de Romeinske Sint-Jan fan Lateranen.

Om't nearne de hân fan Cuypers yn de basilyk werom te finen is, wurdt der wolris twifele oft er de tsjerke wol echt ûntwurpen hat. Ferskate dokuminten, wêrûnder boutekenings, drage lykwols syn hantekening. De basilyk foarmet dan ek in frjemd elemint yn it wurk fan de arsjitekt om't sawol de útfiering as de styl tsjin syn eigen foarkar yngyngen. Wat styl oanbelanget hinget de arsjitektuer oer nei it neoklassisisme, in styl dêr't Cuypers neat fan ha moast. Dat jildt ek foar de ynrjochting, dêr't in soad moarmere hout waard tapast. Allinne de foargevel dêr't de Sint-Jan fan Lateranen model foar stie is net troch Cuypers ûntwurpen. Dy waard earst yn 1892 oanboud neffens in ûntwerp fan Van Swaay.

Ynterieur[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oersicht fanôf de balustrade yn de koepel
Tabernakel

It ynterieur is ryk dekorearre mei fresko's en bylden. Yn it rjochter sydskip stiet in lytse kopy fan de Pietà fan Michelangelo. De ingels mei lauwerkrâns en palmtûke boppe de bôgen fan de basilyk ferwize nei Iepenbierings 3:5. Oan de pylders fan de tsjerke steane de bylden fan de tolve apostels. Under de bylden binne nissen ynbrocht mei dêryn reliken fan de apostels.

De haadkoepel hat in trochsnit fan 22,5 meter en is 63 meter heech. Oan de rjochterkant yn de tsjerke is yn ien fan de grutte pylders in doar dy't nei de koepel en de krypte ûnder de basilyk liedt. Tsjin in lytse fergoeding kinne de achter in balustrade yn de koepel de muorreskilderings better besjoen wurde. Under de koepel stiet in tekst yn it Latyn: TV ES PETRVS ET SVPER HANC PETRAM (Ik sil dy de kaaien fan it Himelske Ryk jaan; Mattéus 16:18). De grutte koepel wurdt droegen troch fjouwer grutte pylders en flankearre troch fjouwer lytsere koepels.

Under de koepel stiet it alter út 1903, in kopy fan Bernini's alter yn Rome. Dêr achter stiet it doopfont. Yn de apsis is boppe it tabernakel fan it heechalter yn in krâns fan wolken, ingels en stralen in brânskilderd raam mei in do oanbrocht. De do stiet symboal foar de Hillige Geast. It tabernakel wurdt flankearre mei grutte bylden fan de tsjerkfaars. De bylden fan Tomas fan Akwino en Bonaventura yn de rjochter nis resp. lofter nis binne fan de Flaamske keunstner Frans De Vriendt.

Krúswei[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De krúswei bestiet út 14 metersgrutte skilderijen. By de earste staasje oerhearskje de ljochte kleuren, dy't nei de lêste staasjes jimmeroan donkerder wurde.

Klokken[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De klokken fan de âlde tsjerke waarden by de bou fan de nije tsjerke oernommen, mar ferdwûnen yn 1943 by de Dútske foardering fan klokken yn de Twadde Wrâldkriich. Nei de kriich binne der nije klokke getten troch Petit & Fritsen út Aarle-Rixtel. Doe't it Elisabetsikenhûs yn Oudenbosch sletten waard, ferhuze de kapelklok nei de basilyk en waard dêr as angelusklok ophongen. Yn 2015 waarden de klokken oanfolle mei liedklokken fan de ôfstjitten katolike tsjerke fan Standdaarbuiten.

Oargel[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oargel

It oargel yn de tsjerke waard yn 1772 boud troch Christian Ludwig König út Keulen foar de doe noch herfoarme Agatatsjerke. Op 3 augustus 1773 waard it ynstrumint yn gebrûk nommen. By de foltôging fan de nije tsjerke boude de firma Stevens yn 1883 in nij oargel, dat op in 16e-iuwsk ynstrumint yn de Sakramintskapel fan de Romeinske Sint-Piter ynspirearre is. Yn de nijbou waard it âlde König-ynstrumint yntegrearre.

Yn 1941 boude de firma Jos Vermeulen út Alkmaar/Weert mei behâld fan âlde pipen en in besteande wynfoarsjenning in nij ynstrumint; it âlde oargelfront bleau dêrby bewarre. It is foarsjoen fan it wapen fan paus Pius X en twa ingels.

Yn de rin fan de tiid die bliken dat de ferbouwing fan it oargel net goed útpakte en sûnt 1975 ûnstiene der plannen om it oargel wer te restaurearjen. Yn de besteande kast boude de firma L. Verschueren út Heythuysen yn 1987-1990 it oargel op 'e nij. It haadwurk waard yn de styl fan König wer yn oarder makke, foar it boppewurk waard it 19e iuwske piipwurk fan Stevens brûkt.

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Dizze side is alhiel of foar in part in oersetting fan de Nederlânsktalige Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: nl:Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara