Foarâldenferearing

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Foarâldenbyld, Kongo

Foarâldenferearing is in foarm of ûnderdiel fan natoerreligys en oare godstsjinsten dêr’t de ferearing fan of de kommuny mei de foarâlden by sintraal stiet. It wurdt ek wol manisme neamd, nei it Latynske manes, dat “sielen fan ’e ferstoarnen” betsjut. It is nei alle gedachten ien fan ’e âldste foarmen fan religy en it komt yn frijwol alle hjoeddeiske natoerreligys mear of minder foar. Dêrnjonken foarmet it ek in wichtich ûnderdiel fan guon oare godstsjinsten, lykas it Sineeske universalisme, it sjintoïsme fan Japan, it hindoeïsme en it boedisme.

Oarsprong fan Foarâldenferearing[bewurkje seksje | edit source]

Fral yn ’e preehistoarje, foar’t de grutte wrâldreligys opkamen, moat it tige algemien west hawwe. Salang’t de minske religieus is, hat er nammentlik de dea nea oars as ûnder protest akseptearre en altyd leaud dat de deaden fuortlibben. Dat soarge fansels foar in soarte fan ferplichting foar dy deaden oer, sûnder wa’t men der úteinlik sels net wêze soe, mar ek foar in beskate freze, want no’t se net mear bûn wienen troch it lichem en de natoerwetten, moasten se wol machtiger wêze as by libben. Men leaude dus dat de foarâlden macht hienen en dy jilde lieten troch seine of flok. Ut dy dûbelsinnige hâlding fan ferplichting en freze kaam de ferearing fuort.

Foarâldenferearing yn ’e Praktyk[bewurkje seksje | edit source]

It is fanselssprekkend dat foarâlden ornaris net by namme kennen en fereare wurde. Faak ferearet men withoefolle generaasjes anonime foarâlden as ien gehiel en allinne de lêste generaasjes, dy’t men mooglik sels noch kennen hat, apart en by namme.

Ek komt it foar dat der tusken alle anonime foarâlden inkelde figueren útstekke, dy’t har troch bysûndere dieden ûnderskaat hawwe en dêr’t namme en rom fan fuortlibje. Sa ferearje de Sûmbanezen, út súdlik Yndoneezje, net allinne de drekte, eigen foarâlden, mar ek de beide legindaryske stamfaars fan harren folk, Umbu Walu Sasar en Umbu Walu Mandoko. De Kam (Dong) fan súdlik Sina ferearje, benammen yn ’e tiid om harren nijjiersfeest hinne, noch altyd in foarâlderlike heldinne dy’t Sasui (“Beppe”) neamd wurdt en dy’t troch de ieuwen hinne de rang fan goadinne berikt hat. En ek by de al ieuwen islamityske Bûginezen, fan westlik Sulawesi en súdlik Borneo, en Makassaren, fan súdwestlik Sulawesi, wurdt de earetsjinst fan ’e legindaryske stamfaars, Batara Guru, resp. We Njili Timo, libjend holden.

Noch in stapke fierder gong men yn it preekristlike Fidzjy. Yn ’e âlde Fydzjiaanske religy, dy’t fierhinne basearre wie op foarâldenferearing, bestie nammentlik in tige grut tal goaden en geasten. Ien fan ’e redens dêrfoar wie dat de sielen fan treflike foarâlden lokale godheden fan makke waarden. In held yn ’e striid koe sa in oarlochsgod wurde en in kundich boer in rispingsgod.

By folken dy’t deaderituëlen hawwe, wurde de foarâlden faak noch op in mear persoanlike en yndividuële wize fereare, ornaris op it plak fan harren grêf of by de urne mei harren jiske. Yn it leauwe fan ’e Inka’s fan Súd-Amearika, bygelyks, dêr’t foarâldenferearing de hoekstien fan wie, waarden de foarfaars fereare yn ’e foarm fan harren mummys. As dy lykwols net oanwêzich wienen, waard in berch of in stien yn har plak fereare. Dy saneamde huaca’s symbolisearren in fallus, dy’t wer de libbensoansettende stamheit represintearre.

De Ynfloed fan Foarâldenferearing op ’e Maatskippij[bewurkje seksje | edit source]

Foarâldenferearing is in tige konservatyf religieus aspekt; it soarget der as gjin oare foarm fan godstsjinst foar dat de kulturele tradysjes fan in folk heechholden wurde, om’t men jin oars de grime fan ’e foarâlden op ’e hals hellet. De Ankole, fan súdwestlik Uganda, bygelyks, leauwe dat de geasten fan ’e foarâlden ornaris kwea binne en minne dieden bestraffe, mar goede dieden net beleanje. Dêrom wurdt by alles wat men docht yn sa’n leauwenssysteem neitocht oer hoe’t de foarâlden der foaroer steane en soms wurde se sels by de beslútnimming belutsen. Sa waarden yn it âlde Sina alle wichtige beslissings foar de hûstafels mei de nammen fan ’e foarâlden nommen.

In oare manear om ’e foarâlden by it deistich libben te belûken is troch se min of mear sichtber te meitsjen. De Sûloe's fan Súd-Afrika, bygelyks, reservearje yn harren hutten in plak foar de geasten fan ’e foarâlden, dêr’t se fan leauwe dat dy lok of ûngelok bringe kinne, al nei’t men jin oan ’e offerfoarskriften hâldt. Krekt sa’n soarte fan sichtber meitsjen komt foar by de Ngada fan sintraal Flores, yn súdlik Yndoneezje. Dy rjochtsje nammentlik saneamde ngadhu’s en bhaga’s op, manlike parasoleftige, resp. froulike huteftige symboalen, dy’t fysyk de oanhâldende geastlike oanwêzigens fan ’e foarâlden yn ’e doarpen oanjouwe. De Asmat, út súdlik West-Papoea, dy’t neffens harren skeppingsmyte skepen waarden troch in god dy’t houten bylden fan harren snie, leauwe dat se troch sels libbensgrutte houten bylden te snijen en dy op sintrale plakken yn harren doarpen del te setten, in bân mei har foarâlden yn stân hâlde kinne. Hjoed de dei binne de measte Asmat kristlik en steane de bylden op promininte plakken yn har tsjerken. Elts doarp beneamd dan ek op basis fan kapasiteiten in wow ipits, in houtsnijer, dy’t houten bylden snijt foar seremoniële doelen, mar tsjintwurdich ek hieltyd faker foar toeristen.

Foarâlden as Brêge nei de Goadewrâld[bewurkje seksje | edit source]

Faak fungearje de foarâlden ek as oansprekpunt foar de goaden, dy’t te hillich of fierôf binne foar de minsken om drekt oan te sprekken. Sa leauwe de Súdlike Soto fan Lesoto yn in almachtige, manlike, himelske god, mar binne yn it deistich libben de geasten fan ’e foarâlden, de balimo, folle wichtiger, om’t dy fungearje as bemiddelders tusken de minsken en de goadewrâld.

Sjoch ek[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen[bewurkje seksje | edit source]

  • Bertholet, A., en Campenhausen, H. Freiherr von, Van Goor’s Encyclopedisch Woordenboek der Godsdiensten, Den Haach, 1970.
  • Bowker, J., Een wereld van religies, Kampen, 1999.
  • -, Die Religion in Geschichte und Gegenwart - Handwörterbuch für Theologie und Religionswissenschaft, Tübingen, 1957-1962.
  • Eliade, M., en Couliao, I.P., Wereldreligies in kaart gebracht, Utert, 1992.
  • Jones, R., en Pinheiro, L., Fiji, Hawthorn, 1997.
  • Kielich, W., Volken en Stammen - Indonesië, Amsterdam, 1976.
  • Mayhew, B., en Huhti, Th., South-West China, Hawthorn, 1998.
  • Murray, J., Williams, J., en Everist, R., South Africa, Lesotho & Swaziland, Hawthorn, 1998.
  • Rachowiecki, R., Ecuador & the Galápagos Islands, Hawthorn, 1997.
  • Rachowiecki, R., Peru, Hawthorn, 2000.
  • Storey, R., e.o., China, Hawthorn, 1998.
  • Swaney, D., Bolivia, Hawthorn, 2001.
  • Turner, P., e.o., Indonesia, Hawthorn, 1997.