Deensk
Ut Wikipedy
|
||||||||||||||||||||
It Deensk (Dansk) is in Noardgermaanske taal mei likernôch 5.5 miljoen sprekkers. It is de taal fan hast alle Denen en de ienige offisjele taal fan Denemark. Yn de Deenske gebieten Faeroer en Grienlân is it de taal fan in lytse groep, dy’t dêr lykwols al de offisjele status hat. De yn Sleeswyk-Holstein wenjende Deenske minderheid, praat yn minderheid Deensk, dizze minderheid hat erkenning
It Deensk wurdt skreaun mei it Latynske alfabet. Der binne trije tekens nei de z tafoege: : Æ/æ, Ø/ø en Å/å. Dizze tekens wurde sjoen as aparte letters. De lettersq, w, x en z wurde hast net brûkt.
[bewurkje seksje] De oarsprong fan de taal
De skifting tusken de Noardgermaanske talen, de Westgermaanske talen en de Eastgermaanske talen is al bard foar it Grutte Folkeferfarren. Wêr't de Westgermaanske dialekten al snel útwaaiden yn hieltiten slimmer ûnderling te begripen talen bliuwden Noardgermaanse talen lang yn ien taal by elkoar; dizze taal wurdt it Âldnoarsk neamd.
Binnen dat Âldnoarsk wie in dúdlike skieding te meitsjen tusken it âldwestnoardsk en it âldeastnoardsk. Ta de westlike groep hearden de foarrinners fan it Noarsk en Yslânsk; it lettere Deenske en it Sweedsk foarmen de eastlike groep. Yn de rin fan de ieuwen waaksten de dialekten út ta de hjoeddeistige Skandinavyske skriuwtalen. De talen hawwe wol deselde ûntwikkeling trochmakke. As der in fernijing trochfierd waard yn it iene lân dan barde dat ek al gau yn it oare lân. Dêrom binne it Deensk, Noarsk en Sweedsk ûnderling noch goed te ferstean en is der sprake fan in dialektkontinuum.
It Deensk hat in ridlik grutte dialektyske fariaasje; de dialekten ferdwine lykwols hieltiten mear ûnder ynfloed fan it Ryksdeensk. Der binne foaral dúdlike ferskillen tusken it Jutlânsk en it eilân-Deensk. De Deenske standerttaal is basearre op it eilân-Deensk. Foaral it dialekt fan it eilân Bornholm is oars as it standert Deensk. It is bot liniearre oan it Skåns, dat yn het súd-Sweedske Skåne praten wurdt. It Súd-Jutlânsk is beynfloede troch it Dútsk en it Noardfrysk.
