Willem Adriaan van der Stel

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search

Willem Adriaan van der Stel (Haarlim, 24 augustus 1664Lisse, 11 novimber 1733)[1] wie in Nederlânsk amtner fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy. Fan 23 jannewaris 1699 oant 1707 wie hy gûverneur fan de Kaapkoloanje by Kaap de Goeie Hope.

Libbensrin[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Willem Adriaan mei syn heit Simon

Iere libben[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Van der Stel wie de âldste fan de seis bern fan Simon van der Stel en Johanna Jacoba Six (1645-1700), dy’t út in laach kaam fan foaroansteande leden fan de Nederlânske hannel wienen. Syn pake wie Adriaan van der Stel, de eardere gûverneur fan Mauritsius. De mem fan Willem wie famylje fan Jan Six, dy’t yn de sidehannel siet en in freon fan Rembrandt wie. Willem Adriaan wie fyftjin doe’t hy nei Kaap de Goeie Hope gie yn 1679. Om 1684 hinne gie hy werom nei Hollân wêr’t hy mei Maria de Haze troude. Mei har soe hy fiif bern krije. De heit fan Maria wie François de Haze, dy’t wurke hat foar de Feriene Eastyndyske Kompanjy as haadman op Desjima, yn Perzje en de Bengalen. Ek wie hy belutsen by de sidehannel.

Willem Adriaan van der Stel hearske oer Nij en Ald-Foksemar op it eilân Tholen yn Seelân, nei alle gedachten troch syn frou. Yn 1691 waard hy bestjoerder yn Amsterdam. Hy kaam net werom nei de Kaapkoloanje oant jannewaris 1699, doe’t hy beneamd waard ta opfolger fan syn heit as gûverneur fan de koloanje.

As gûverneur[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Van der Stel wie ynteressearre yn túnbou en lânbou. Hy wie auteur fan ien fan Súd-Afrika’s betiidste túnkers almenakken. Van der Stel wreide de FEK-tunen út en stjoerde ekspedysjes nei it noarden om it lân te ferkennen. Hy liet it Lân fan Waveren bouwe, no bekend as Tulbach en ek lei hy de hoekstien foar de Grutte Tsjerke yn Kaapstêd.

Van der Stels neitins is benammen rjochte op syn ynklauwerigens en syn oerdreaune manear fan libben. Yn syn tiid as gûverneur waard Van der Stel sjoen as korrupt en diktatoriaal.

Wjerstân en ûntslach[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Van der Stel wie de eigner fan in pleats, Vergelegen, yn it hjoeddeiske Somerset West. It lân wie him skonken yn 1700[2], hy stoppe in soad middelen fan de FEK yn it projekt. Dit joech him in ûnearlik foardiel en laad ta rúzjes mei de frij boargers yn de omkriten.

Syn iensidige aksjes dy’t der oer gienen wa dat mei dwaan koe yn de monopoalje yn de wynhannel soarge foar in opstân ûnder de boeren. Yn 1706 stelden Adam Tas, Willem van Zijl en Henning Husing in petysje op dy’t de warberens fan Van der Stel ôfkeurde. De petysje waard troch 63 fan de 550 boargers tekene en it waard nei it FEK haadkantoar yn Amsterdam stjoert.

De petysje waard earst net akseptearre. Van der Stel hie Tas arrestearre en hy waard nei Kaapstêd brocht. Van der Stel hie kopyen makke fan parten fan it deiboek fan Tas, dat tsjinne moast as bewiis tsjin him. Tas waard feroardield en yn it Swarte Gat opsletten, yn kerker yn Kastiel de Goeie Hope.

Omdat 31 fan de tekeners fan de petysje Hugenoat wienen, en de Nederlanners yn oarloch wienen mei Frankryk, soarge de petysje dochs foar ûnrêst yn Amsterdam. De angst foar it oerrinnen fan guon boargers yn de Kaapkoloanje nei de kant fan de Frânsen died de FEK beslute om Van der Stel werom te roppe, se easken yn 1707 dat hy werom kaam nei Nederlân. Hy ferliet de koloanje yn 1708 wêrnei hy nei Nederlân gie, wêr’t hy de rest fan syn libben as in banneling troch brocht. Der waard besletten dat FEK-meiwurkers gjin lân mear hawwe mochten yn de koloanje.

Louis van Assenburgh waard de opfolger fan Van der Stel.[3]

Trije jier nei it fuortgean fan Van der Stel waard Vergelegen ferkocht en opdield yn fjouwer buorkerijen, der waard besletten dat de pleats fernietige wurde moast, dat barde mar foar in part.[4]

Oare gedachten oer Van der Stel syn neitins[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Der is wat ûnienigens oer Van der Stel syn neitins. De measte boarnen binne it iens as it giet oer syn bestjoer fan de Kaap

Guon minsken ferwize nei syn wurk en plannen op it mêd fan túnbou en lânbou as bewiis dat Van der Stel in grut fisionêr. Oaren hawwe it oer syn rol yn de ûntwikkeling fan de unyke Kaapsk-Hollânske arsjitektuer en sjogge him as in martelaar.[5]

Keppelings om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. http://www.xs4all.nl/~addyw/genealogie/n000004n.htm
  2. Artikel op de hiemside fan Vergelegen (sjoen op 8 novimber 2009)
  3. Kaap de Goeie Hope De VOC Site (sjoen op 8 novimber 2009)
  4. Artikel op de hiemside fan Vergelegen (sjoen op 8 novimber 2009)
  5. Carrying the Torch: Dorothea Fairbridge and the Cape Loyalist Imagination, troch Peter Merringont (sjoen op 8 novimber 2009)