Talmoed

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
In Talmoed út 1342.

De Talmoed, yn it Hebrieusk: תַּלְמוּד, Ṯalmūd, wat "Underrjocht" betsjut, is ien fan 'e wichtichste religieuze teksten fan it rabbinale joadendom, dy't yn dy sin inkeld ûnderdocht foar de Torah. It is de skriftlike fêstlizzing fan 'e Mûnlinge Torah, besteande út 'e tradysjonele ynterpretaasjes en beklammings fan 'e skreaune Torah dy't ieuwenlang fan generaasje op generaasje oerlevere binne ûnder de joadske skriftlearden. De Talmoed wurdt ek wol oantsjut as Šas, wat in ôfkoarting is fan šiša sedarīm, dat "seis oarders" betsjut en ferwiist nei de seisfâlde yndieling fan 'e âlde Mûnlinge Torah. Der besteane twa Talmoeds, dy't parallel gearstald binne yn 'e beide sintra fan joadske leardheid, Jeruzalim en Babyloanje. De Jeruzalimske Talmoed of Ṯalmūd Yěrušalmi stammet út 'e fjirde ieu f.Kr. wylst de Babyloanyske Tamoed of Ṯalmūd Bavli om 500 f.Kr. hinne ûntstien is, hoewol't er oant fier yn 'e hellenistyske tiid bewurke en redigearre waard. As men it oer dé Talmoed hat, wurdt de Babyloanyske Talmoed bedoeld, of it moat oars oanjûn wurde.

De Talmoed is opboud út twa dielen, de Mishnah, de earste skreaune kompilaasje fan 'e mûnlinge wet fan it joadendom, dy't om it jier 200 (n.Kr.) syn hjoeddeiske foarm krige, en de Gemara, in beljochting fan 'e Mishnah en besibbe wurken, dêr't om 500 hinne de lêste hân oan lein waard. De termen Talmoed en Gemara wurde gauris trochinoar brûkt. Mei-inoar besteane de Mishnah en de Gemara út 63 traktaten mei in totale lingte fan mear as 6200 siden. De Talmoed is skreaun yn it Hebrieusk en it Arameesk en der binne de mienings fan tûzenen rabbinen yn fêstlein oangeande de religieuze wet, etyk, filosofy, seden en pligen, skiednis, teology, folkswiisheden en in ferskaat oan oare ûnderwerpen. De Talmoed foarmet de basis fan 'e hiele rabbinale wet en wurdt oates en toates oanhelle yn rabbinale literatuer.