Jellen

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
De jellen fan Warkum, letter de Fryske jellen, sa't dy op it eardere stedhûs fan Warkum te sjen is (kopy).

De jellen wie in langtemjitte fan om en by 70sm. De jellen waard fral brûkt foar it mjitten fan stoffe, troch dy mei de ûnderearm ôf te mjitten.

Pleatslike jellen[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Oeral dêr't in protte stoffehandel wie, wie der in standert-jellen, dy't op it stedhûs te sjen wie, en dêr't eltsenien de jellenstôk by hâlde koe om dy te ytsjen. Foar it keapjen fan stoffe by ien makker die it der net ta krekt hoe't dy de stoffe mei de eigen ûnderearm ôfmeat. Op de merk lykwols makken de standert-jellen en de jellenstokken it mûglik en ferlykje de prizen. Der wie lykwols gjin standert dêr't dy standert-jellen oan ytsen waarden, dat dy pleatslike jellens wienen allegear net itselde.

Standerdisaasje[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Dy ferskillen hawwe der altiten en oeral west: Om de Midslânske See wie de jellen minder as in helae meter; op Yslân wie de jellen mear as in meter. Foar Fryslân feroare dat ferskaat yn 1504, doe't de jellen fan Warkum troch Joaris mei it Burd oanwiisd waard as Fryske jellen (0,709m). Yn de Nederlannen waard yn 1725 de jellen fan De Haach fêststeld as de standert-jellen (0,694m). By de ynfiering fan it metrysk stelsel yn Nederlân yn 1820, waard de "jellen" de namme foar de langtemjitte. Yn 1869 is dy metrykse jellen ferfongen troch de meter, mei fansels krekt deselde langte.