Swazilân

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
جمهUmbuso weSwatini
Kingdom of Swaziland
iKinktemiki yaseSwatiland
Flagge fan Swazilân Wapen fan Swazilân
Flagge Wapen
Lokaasje fan Swazilân
Offisjele taal Ingelsk, Swazysk, Zûlû
Haadstêd Manzini
Steatsfoarm Monargy
Gebiet
% wetter
17,364 km²
0.9­%
Ynwenners (2005) 1,173,900
Munt lilangeni (SZL)
Tiidsône UTC +2
Nasjonale feestdei 6 septimber
Lânkoade SWZ
Ynternet .sz
Tillefoan 258

Swazilân (Kingdom of Swasiland) is in lân yn it suden fan Afrika. It wurdt foar it grutste part ûmsletten troch Súd-Afrika en grinzet oan Mozambyk.

Skiednis[bewurkje seksje | edit source]

Mantenga Falls

Ut argeologyske fynsten docht bliken dat der al minsken yn Swazilân wennen yn de iere stientiid, sawat 200.000 jier lyn. De prehistoaryske rotsskilderingen dy't fûn binne stamme út om-ende-by 25.000 f. Kr.

De ierste ynwenners dêr't de komôf dúdlik fan is, wienen de Koisan jager-samlers. Dat folk soe troch de komst fan Bantû stammen foar it meastepart ferdreaun wurde. Iere bewizen fan lânbou en it brûken fan izer datearre fan de 4e ieu en de foarâlden fan de hjoeddeistige Sotho een Nguny sprekkers begûn har net letter as de 11e ieu yn Swazilân te fêstigjen.

It tsjintwurdich hearskjende Dlaminy geslacht krige har liederskip oer de regio al yn de 18e ieu. In grut Swazy keninkryk waard stifte troch Kening Sobhuza I begjin 19e ieu. Al gau nei dy tiid soene de earste blanken har ek yn de omkriten festigje. Yn de njoggentiger jierren fan de 19e ieu kleemde Súd-Afrika de hearskippij yn de Transfaal oer Swazilân mar krige nea de folsleine macht oer it gebiet. Nei de Twadde Boerekriich fan 1899 oant 1902, waard Swazilan in protektoraat fan Grut Brittanje. It lân waard op 6 septimber 1968 sellstannich en lid fan Britsk Mienebest. Sûnt dy tiid hat it lân te krijen mei in politike machtsstriid tusken pro-demokratyske krêften en de monargy.

Geografy[bewurkje seksje | edit source]

  • lengte lânsgrinzen: 535 km, 430 km mei Súd-Afrika en 105 km mei Mozambyk)
  • kustline: 0 km (Swazilân grinzet net oan see)
  • heechste punt: Emlembe (1862 m.)
  • leechste punt: Usuturivier 21 m.
  • grutste rivier: Ingwempisi,
  • mineralen: stienkoal

Demografy[bewurkje seksje | edit source]

Histoarysk ynwennertal

De grutste stêden binne:

  • Manzini mei 110.537 ynwenners
  • Mbabane mei 76.218 ynwenners
  • Big Bend mei 10.342 ynwenners (2005).

Mear as 90 % fan de befolking fan Swazilân hearre by it Bantûfolk fan de Swazi. Soto, Zûlû, Tsonga, blanken en healbloedsjes foarmje in minderheid.

It oantal HIV-ynfeksjes yn Swazilân is it heechste op de wrâld. Yn 2004 wie 39 % besmet, yn 2005 wie it 42 % fan de befolking. 63 % fan de âlderein en bern ha de sykte. Swazilân hat mei 34,1 jier de leechste trochsneed libbensferwachting fan de wrâld (2007).

Neffens de lêste rûzing is 66 % fan de befolking protestânsk kristlik. De rest fan de befolking leaut oan natoerreligys.

Distrikten[bewurkje seksje | edit source]

Distrikten

Yn Swazilân binne der fjouwer distrikten:

  1. Hhohho
  2. Lubombo
  3. Manzini
  4. Shiselweni

Ekonomy[bewurkje seksje | edit source]

BYP per persoan is $5.100 (2008). Gearstalling fan BYP per sektor is 11,9% lânbou, 45,1% yndustry en 43% tsjinsten.