Benito Mussolini

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Mussolini

Benito Amilcare Andrea Mussolini bynamme "Il Duce", (29 july 1883 - 28 april 1945), wie de minister-presidint en diktator fan Itaalje fan 1922 oant 1943, doe't er ôfset waard. Hy hat in fasistysk rezjym opset dat nasjonalisme, militarisme, anty-liberalisme en anty-kommunisme kombinearre mei sensuer en propaganda.

Skiednis[bewurkje seksje | edit source]

Mussolini wie ôfkomstich út in revolúsjonêr sosjalistysk miljeu. Hy wie lid fan de Italjaanske sosjalistyske partij, mar waard om syn rjochtse ideeën yn 1914 út de partij setten. Nei 1918 rjochtet hy de fasistyske partij yn Itaalje op. Profitearjend fan de nei-oarlochske situaasje, slagget Mussolini deryn nei de saneamde Mars nei Rome (28 oktober 1922) him ta premier kieze te litten (31 oktober 1922). It soe noch oant juny 1924 duorje ear't hy diktatoriale macht ferkriget troch de swiere krisis dy't folge op de moard op Matteotti.

Mussolini tidens de Mars nei Rome

Hy brûkt dizze macht foar útskeakeling fan syn politike tsjinstanners en in grûnige wiziging fan it Italjaansk grûnwettich systeem. De ynfiering fan in protte sosjale maatregels en grutte ûntginnings (û.o. de Pontyske sompen) joegen him in soad prestiizje by it Italjaanske folk.

Mussolini wie allieard mei it Dútslân fan Adolf Hitler, op wa't er ynfloed hie. Itaalje die fan juny 1940 ôf mei oan de Twadde Wrâldkriich, wat trije jier letter late ta de ynfaazje fan Itaalje troch de Alliearden. Omdat Itaalje amperoan sukses hie yn de kriich kaam Mussolini nei in ynterne krisis yn konflikt mei de Italjaanske kening dy't "Il Duce" op 25 july 1943 finzen setten lit. Twa moannen letter waard hy troch Dútske parasjutisten befrije.

Yn Noard-Itaalje besiket Mussolini mei help fan de Dútsers yn de "Sociale Republiek" fierder te regearen. Yn april 1945 as de Alliearden hieltyd tichteby komme besocht Mussolini nei it troch de Dútsers besette Eastenryk te flechtsjen, mar hy waard finzen naam en fermoarde troch kommunistyske partisanen yn de omkriten fan it Komo-mar.

Fierder lêze[bewurkje seksje | edit source]

  • De Felice, Renzo: Mussolini il rivoluzionario: 1883-1920, útj. Einaudi 1995
  • De Felice, Renzo: Mussolini l'alleato, 1940-1945, útj. Einaudi
  • Mack Smith, Denis: Mussolini. A biography, New York 1982
  • Whittam, John: Fascist Italy, Manchester 1995