Ogham (alfabet)

Ogham (Aldiersk: ogam, soms ek, neffens de earste trije letters:beth luis nion.) is in alfabet dat yn de 5e en 6e iuw brûkt waard foar Primityf-Ierske en soms Brytoanyske of Piktyske ynskripsjes op stiennen; teffens komt it yn in stikmannich Aldierske manuskripten foar (hoewol't dy teksten sels yn it Latynske alfabet skreaun binne.

It is in skrift fan rjochte streken mei oarspronlik 20 letters dy't oardere binne yn fjouwer groepen fan fiif letters. Letter is der yn fyfde lettergroep oan taheakke.

Ogham-stiennen binne fral te finen yn Ierlân, Skotlân, súdlik Wales, Cornwall en Devon.

De letters fan it ogham-skrift hjitte nei beammen dy't hieltyd mei in oare letter begjinne. Dat der wurdt net sein "aa, bee, see, dee", mar "ailm, beith, coll, dair". Ek Latynske letters hienen earder yn it Iersk dy nammen.

De oarsprong fan ogham is net witten: neffens in 15e-iuwsk geskrift, The Book of Ballymote, wie ogham yn it earstoan in geheime gebeartetaal fan de druïden, mar dat wurdt hjoeddedei betwifele meidat der gjin oare referinsjes fûn binne.

Ogham-ynskripsjes binne faak te finen op âlde grêfstiennen yn Ierlân en Wales, faak hawwe sy dêrneist deselde tekst yn it Latynske alfabet.

It Ogham-alfabet

De Ogham-tekens binne yn Unikoade fêstlein as U+1680 o/m 169C neffens de tabel hjirûnder:

heks	Namme	Betsjutting	Latyn	heks	Namme	Betsjutting	Latyn
1680	SPAASJE			1690	AILM	Yp	A
1681	BEITH	Bjirk	B	1691	ONN	Brem	O
1682	LUIS	Lijsterbes	L	1692	UR	Skrobberheide	U
1683	FEARN	Els	F	1693	EDAD	Popelier	E
1684	SAIL	Wylch	S	1694	IDAD	Taksis	I
1685	NION	Esk	N	1695	EABHADH
1686	UATH	Hagedoarn	H?	1696	OR
1687	DAIR	Iik	D	1697	UILLEANN
1688	TINNE	Hulst	T	1698	IFIN
1689	COLL	Hazzenút	C	1699	EAMHANCHOLL
168A	CEIRT	Appel	Q	169A	PEITH
168B	MUIN	Wynrank?	M	169B	VEER
168C	GORT	Klimmerblêd	G	169C	OMKEARDE FEAR
168D	NGEADAL
168E	STRAIF	Krikelbeam	Z?
168F	RUIS	Flearbeam	R

Keppelings om utens