Kito

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje


Wiki letter w.svg
Dit artikel is in stobbe oer geografy.
Jo wurde útnoege en foegje jo witten hjir ta.


Kito
San Francisco de Quito
Fan boppe lofts nei rjochts: Basílica del Voto Nacional, Tsjerke en kleaster fan St. Fransikus; Kuluereelsintrum Itchimbia, Urban Plaza Tower, Paleis fan Carondelet; El Panecillo, stânbyld Faam fan Kito, Nasjonaal teater Sucre, CFN Toer; en de skyline fan Noard-Kito.
Fan boppe lofts nei rjochts: Basílica del Voto Nacional, Tsjerke en kleaster fan St. Fransikus; Kuluereelsintrum Itchimbia, Urban Plaza Tower, Paleis fan Carondelet; El Panecillo, stânbyld Faam fan Kito, Nasjonaal teater Sucre, CFN Toer; en de skyline fan Noard-Kito.
Sifers
Ynwennertal 1.397.698 (2001)
Oerflak 324 km²
Befolkingstichtens 4.313,9/ km²
Stêdekloft 1.842.201, 4.204 km²
Hichte 2850 m
Polityk
Lân Ekwador
Provinsje Pichincha
Kanton Kito
Oar
Stifting 6 desimber 1534
Tiidsône ECT (UTC-5)
Koördinaten
Webside Offisjele webside Kwito
Sintrum fan Kito

Kito (offisjele namme, Spaansk: San Francisco de Quito) is de haadstêd fan Ekwador yn it noard-westen fan Súd-Amearika. De stêd leit yn noard-sintraal Ekwador yn de delling fan de rivier Guayllabamba, op de eastskeanten fan de fulkaan Pichincha, in noch aktive stratofulkaan yn it Andesberchtme. Mei in befolking fan 1.397.698 neffens de lêste folkstelling yn 2001, en 1.504.991 yn 2005, neffens in rûzing fan de gemeente, is Kwito de twads grutste stêd fan Ekwador, nei Guayaquil. Kwito is ek de haadstêd fan de provinsje Pichincha en de sit fan it kanton Kito. Yn 2008 waard de stêd oanwiisd as haadkertier fan de Uny fan Súd-Amearikaanske Naasjes.

It Plaza de La Independencia, it sintrale plein fan Kito, leit op in hichte fan 2800 m; it makket Kwito de twds heechst lizzende regearingstêd fan de wrâld (nei La Paz, Bolivia).

It grutte sintrale plein fan Kito leit sa'n 25 kilometer besuden de evener. In monumint en museum jouwe rûchwei it plak fan de evener oan, pleatslik bekend as la mitad del mundo ('it midden fan de wrâld).

Kito wie yn 1978, mei Krakau, it earste plak dêr't de UNESCO beskate lokaasjes ta wrâlderfgoed ferklearre.

Administrative yndieling[bewurkje seksje | edit source]

Quito is ferparte yn acht administrative sônes. Dy sônes omfiemje net allinne de stêd Kito, mar de hiele metropolitane regio.

De acht sônes:

  • Zona Equinoccial (La Delicia)
  • Zona Calderón
  • Zona Norte (Eugenio Espejo)
  • Zona Centro (Manuela Sáenz)
  • Zona Sur (Eloy Alfaro)
  • Zona de Tumbaco
  • Zona Valle de Los Chillos
  • Zona Quitumbe

Koarte skiednis[bewurkje seksje | edit source]

Yn de heechlannen fan Kito wenne oant yn de 13e ieu it folk fan de Quitus, dat letter oerhearske waard troch de Caras út de kustgebieten. Beide folken fermongen har ta de Shyry en dat folk bleau yn dy kontreien oant de komst fan de Inka's yn de 15e ieu.

Nei de ferôvering troch de Inka's wie Kito neist Kûzko en Kajamarka (beide yn it Perû fan no) in stêd fan belang yn it Inkaryk. De stêd waard it sintrum fan keizer Atahualpa syn ryk; hy rekke yn oarloch mei syn broer Huaskar dy't fanút Kuzko operearre. Under de ferovering troch de Spanjerts yn 1534 waard de stêd oant de grûn ta ôfbaarnd, mar fannijs stifte ûnder de namme Muy noble y muy leal ciudad de San Francisco de Quito ('Tige heechsteande en tige loyale stêd fan Sint Fransiskus fan Kito').

Quito groeide yn 300 jier tiid út ta in stêd fan likernôch 10.000 ynwenners. Op 10 augustus 1809 begûn yn Kito de rop om ûnôfhinklikens fan Spanje. Yn 1822 fersloegen ûnôfhinklikheidsstriders it Spaanske leger, en it lân sleat him dêrnei oan by de Republyk Grut-Kolombia fan Simón Bolívar. Yn 1830 foel dy republyk út elkoar en waard Ekwador in ûnôfhinklike republyk mei Kito as haadstêd.

Yn de 20e ieu groeide Kito omraak, benammen troch de yndustrialisaasje en de migraasje fan it plattelân nei de stêd.

Partnerstêden[bewurkje seksje | edit source]

Wikimedia Commons Dit materiaal is beskikber by Wikimedia Commons as Quito (Ecuador) en wurdt mooglik ek brûkt by oare Wiky-projekten.