Ginten
| ginten | ||
 | ||
| In pearke (gewoane) ginten (Morus bassanus) op Hilgelân. | ||
| Taksonomy | ||
| ryk: | dieren (Animalia) | |
| stamme: | rêchstringdieren (Chordata) | |
| ûnderstamme: | wringedieren (Vertebrata) | |
| klasse: | fûgels (Aves) | |
| ûnderklasse: | moderne fûgels (Neornithes) | |
| tuskenklasse: | nijkakigen (Neognathae) | |
| boppeskift: | nije fûgels (Neoaves) | |
| sûnder rang: | wetterfûgels (Aequornithes) | |
| skift: | ginteftigen (Suliformes) | |
| boppefamylje: | gintfûgeleftigen (Suloidea) | |
| famylje: | gintfûgels (Sulidae) | |
| skaai: | ginten (Morus) | |
| Vieillot, 1816 | ||
De ginten (wittenskiplike namme: Morus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), it skift fan 'e ginteftigen (Suliformes), de boppefamylje fan 'e gintfûgeleftigen (Suloidea) en de famylje fan 'e gintfûgels (Sulidae). Ta dit skaai hearre trije soarten, dy't ferspraat libje oer tropyske, subtropyske en tuskenbeiden gebieten. Ginten binne grutte wite op en by see libjende fûgels, dy't fisk ite en yn grutte koloanjes briede. De bekendste soarte is de (gewoane) gint (Morus bassanus), dy't ek op 'e Noardsee foarkomt en miskien better bekend is ûnder de Nederlânske namme jan-van-gent.
Etymology
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De namme "gint" hat neat út te stean mei de stêd Gint yn Flaanderen, mar komt fan it Proto-Westgemaanske wurd *ganut, fan it Proto-Germaanske wurd *ganzô, mei de betsjutting "mantsjegoes". Dat is deselde woartel dêr't ek it wurd "goes" fan komt.
Taksonomy
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]It skaai fan 'e ginten waard yn 1816 yntrodusearre troch de Frânske soölooch Louis Pierre Vieillot. De wittenskiplike namme Morus komt fan it Aldgrykske μωρός, moros, dat "stom" of "dwaas" betsjut. It is in ferwizing nei it gebrek oan eangst foar minsken dat briedende ginten toane, dêr't foarhinne gauris gebrûk fan makke waard troch jagers om 'e fûgels yn grutte oantallen te deadzjen.
Uterlike skaaimerken
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Ginten binne grutte fûgels mei in spanwiidte dy't hast 2 m berinne kin. Se hawwe lange, puntige wjukken en in tige streamline lichem, dat boud is om te dûken. De poaten binne yn ferhâlding ta de lichemsgrutte mânsk, mei swimfluezzen tusken de teannen. De puntige snaffel hat in sulveren kleur en licht kartele rânen. Lykas by alle gintfûgels sitte de noasters oan 'e binnenkant fan 'e snaffel om foar te kommen dat der by it dûken seewetter troch nei binnen komt. De eagen sitte mear nei foarren ta as by de measte fûgels, sadat ginten mear djiptepersepsje hawwe. It fearrekleed is foar it meastepart wyt, mei swart op 'e wjukseinen en by twa soarten ek in swarte sturt, wylst de kop licht oanset is yn dûnkergiel oant oranje.
Libbenswize
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Ginten jeie troch fan in hichte fan 30 m ôf út 'e loft wei yn see te dûken. Dêrby kinne se in faasje fan 100 km/h berikt hawwe tsjin 'e tiid dat se it wetteroerflak reitsje. By it dûken teare se de wjukken en de poaten tebek, sadat har lichem in foarm kriget dy't wol omskreaun is as in "torpedo". Op dy manear kinne se fisken fange op in folle gruttere djipte as de measte fleanende fûgels. As se har proai net daliks te pakken krije, binne ginten boppedat by steat om der ûnder wetter efteroan te swimmen, wêrby't se sawol de mei swimfluezzen tariste poaten as de wjukken brûke om harsels fuort te bewegen.
Brieden dogge ginten yn koloanjes op ôfhandige plakken lykas lytse rotsige eilantsjes yn see of op richels healwei hege kliffen by de kust fan it fêstelân lâns. It lechsel bestiet ornaris út mar ien aai, dat effen ljochtblau fan kleur is. Om't ginten gjin (keale) briedplakken op it ûnderlichem hawwe, bedekke se it aai mei har waarme want goed trochblette swimfluezzen. De piken binne nêstbliuwers, dy't yn 't earstoan nei't se út it aai kommen binne folslein helpleas binne en waarm holden wurde moatte troch de âlden. Juvenilen fan ien jier hawwe in fearrekleed dat hielendal swart is; yn neifolgjende jierren wurdt dat stadichoan hieltyd witer, oant se mei 5 jier geslachtsryp binne.
Soarten
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Libbene soarten
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
|
Fossile soarten
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De measte fossile gintesoarten datearje fan it Let-Mioseen (±10–5 miljoen jier lyn) en it Plioseen (±5–21/2 miljoen jier lyn). De reden foar it útstjerren fan safolle soarten yn it Pleistoseen (21/2 miljoen–12.000 jier lyn) is net dúdlik. Faaks dat oanboazjende konkurrinsje mei seesûchdieren dermei te krijen hân hawwe kin. Fan it skaai fan 'e ginten binne folle mear fossile soarten bekend as fan it besibbe skaai fan 'e tropenginten (Sula), ek al binne der tsjintwurdich mear as dûbel safolle soarten tropenginten as ginten. Ek dêrfan is de oarsaak ûnbekend. Mooglik dat tropenginten better oanpast wiene of mear gelok hiene en dêrom faker oerlibben wylst ginten útstoaren, mar it soe likegoed kinne dat der noch in protte fossile tropegintesoarten ûnûntdutsen binne.
Fossile gintesoarten binne:
- Atlantyske gint (Morus loxostylus, syn. Morus atlanticus): Ier-Mioseen fan 'e eastlik-sintrale Feriene Steaten
- Del-Reygint (Morus reyanus): Let-Pleistoseen fan 'e westlike Feriene Steaten
- Floaridagint (Morus peninsularis): Ier-Plioseen fan Floarida
- grutte gint (Morus magnus): Let-Mioseen fan Kalifornje
- jongere gint (Morus recentior): Mid-Mioseen fan Kalifornje
- Lompocgint (Morus lompocanus): Let-Mioseen fan Súdlik Kalifornje
- olsongint of Olsons gint (Morus olsoni): Mid-Mioseen fan Roemeenje
- omswalkjende gint (Morus vagabundus): Let-Mioseen fan Kalifornje
- Perûviaanske gint (Morus peruvianus): Let-Mioseen fan Perû
- willettgint of Willetts gint (Morus willetti): Let-Mioseen fan Kalifornje (earder yndield by de tropenginten)
| Boarnen, noaten en/as referinsjes: | ||
|
Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: References, op dizze side.
|
