Tûzen-en-ien-nacht

Arabysk manuskript fan tûzen-en-ien-nacht, grif 14e-ieusk

Tûzen-en-ien-nacht yn it Arabysk

De fertellingen fan Tûzen-en-ien-nacht (Arabysk: الف ليلة وليلة / alf laila wa-laila, 'tûzen nachten en in nacht', Perzysk: هزار و یک شب / Hezar-o-yek shab) foarmje in samling ferhalen yn de foarm fan in ramtferhaal út it Midden-Easten. Guon fan dizze ferhalen binne âlder as de kristlike jiertelling. Oaren komme út de Midsieuwen.

Skiednis

Lang waard tocht dat de ferhalen fan Tûzen-en-ien-nacht fan oarsprong Perzysk wienen. Dit blykt net sa te wêzen. Dizze ferhalen komme út ferskate Arabyske lannen en diels fan it Yndiaaske subkontinint. Guon ferhalen komme fuort út in Jaïnistyske ferzje út de 5e ieu.

Gedielten fan dizze ferhalebondel wienen yn Europa al bekend yn de 18e ieu. De oarspronklike ferhalen wienen eroatysk kleure. Dêrtroch waard it ferhaal yn de Arabyske wrâld oant yn de 20e ieu net as echte literatuer sjoen, oars as yn Europa. Doe't de Britse avontoersman en ûntdekkingsreizger Richard Francis Burton yn 1850 in folsleine, mar earbere oersetting publisearre, waard hy fan pornografy beskuldige.

Yn letter tiden (1885-1888) waarden de ferhalen útjûn sûnder de eroatyske bestândielen en waarden se populêr as mearkees foar bern en folwoeksenen. Soks barde oars mei hast alle mearkes, soks is bygelyks dúdlik te merkbiten yn de ferskate printingen fan Kinder- und Hausmärchen, wêrby't de seksuele eleminten yn lettere útjeften symboalysk beskreaun wurde. Nammers befette de samling mearkes fan de bruorren Grimm yn eardere printingen mear mearkes út Tûzen-en-ien-nacht as yn lettere printingen, dêr't dy dêr't de Nederlânske oersetting op basearre is, ûnder binne. Dizzen waarden weilitten omt se net út it Dútske gebiet kamen. Dit barde bygelyks ek mei mearkes dy't opnomd wienen yn de bondel fan Charles Perrault).

Dochs binne de ferhalen út Tûzen-en-ien-nacht net allinnich pornografysk fan aard. Yn de bloeitiid fan de islam hantearre de mûllah dizze ferhalen om syn harkers in les te jaan. Troch de tiid hinne waard it ek folksterapy. In Perzyske arts en psychoterapeut hat de ferhalen brûkt yn de psychosomatyske genêskunde foar it behanneljen fan konflikten en terapeutyske situaasjes. Yn it boek "De Keapman en de Pappegaai" makke hy de tapassing fan dizze ferhalen tagonklik foar de lêzer.

De bekendste ferhalen út de samling binne:

• Aladin en de wûnderlampe
• Sinbad de seeman
• Ali Baba en de fjirtich rôvers

Minder bekende ferhalen binne:

• De fisker en de geast
• Prins Ahmed en de fee Pari Banoe
• De bochel
• Prins Kamar Alzaman en Boedoer
• Abukier en Abuzier (Abu Kir en Abu Sir)

Boarnen, noaten en referinsjes

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

1001 nacht online Ingelske oersetting troch de 19e ieuse Britse ûntdekkingsreizger Richard Francis Burton

Commons

Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Arabian Nights fan Wikimedia Commons.