Snelheid

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje

Snelheid is de feroaring yn de tiidsienheid. Faak wurdt doeld op bewegingssnelheid: de mate wêryn de ôfleine wei yn de tiidsienheid feroaret. Mar ek foar oare grutheden dy't mei de tiid feroarje wurdt it begryp snelheid brûkt. Sa kin sprutsen wurde oer groeisnelheid, bygelyks it oantal persoanen wêrmei't de befolking per jier groeit of krimpt; of oer omsettingssnelheid, bygelyks it oantal gram stof dat per sekonde omsetten wurdt by in gemyske reaksje. Yn it Ingelsk wurdt hjirfoar de term "rate" brûkt, wylst by beweging de begrippen "velocity" (snelheid as fektor, dus mei grutte en rjochting) en "speed" (snelheid as scalair, dus mei allinnich in grutte) brûkt wurde. Ek by syklyske prosessen wurdt soms fan in snelheid sprutsen. De kloksnelheid is de faasje wêrmei't in syklus trochrûn wurdt. In foarbyld hjirfan is de rekkensnelheid fan kompjûters.

Fersnelling[bewurkje seksje | edit source]

Snelheid kin feroarje oer de tiid. Dit wurdt fersnelling neamd. In bekend foarbyld fan fersnelling is it oplûken fan in auto. De fersnelling kin berekkene wurde as ôflieding fan de snelheid. Mei oare wurden, fersnelling is de snelheid wêrmei't snelheid oer de tiid feroaret.

Ienheden[bewurkje seksje | edit source]

In snelheid wurdt neffens de SI ienheden mjitten yn meter per sekonde (m/s). Oare ienheden binne kilometer per oere (km/h) en de knoop. Yn de Feriene Steaten wurde milen per oere brûkt (mph) foar de snelheid yn it weiferkear.

In yn de natuerkunde wichtige snelheid is de ljochtsnelheid c. Dizze wurdt brûkt as ienheid fan snelheid wannear't hege snelheden útdrukt wurde moatte yn in ferhâldingsgetal fergelike mei de ljochtsnelheid.

In ienheid dy't in ferhâlding oanjout, is it Mach getal. Dit is de ferhâlding tusken de snelheid fan in objekt en de lûdssnelheid dy't dêr is. Dizze ienheid wurdt benammen brûkt om oan te jaan dat de lûdsssnelheid benadere wurdt of dat der oerhinne gien wurdt, wat bygelyks foar it fleangedrach fan fleantugen fan belang is. In snelheid dy't grutter is as Mach 1 wurdt oanjûn mei supersoanyske snelheid dêrûnder is sprake fan subsoane snelheid.

Foarbylden fan snelheid[bewurkje seksje | edit source]

Mjitten snelheid van een auto yn km/h

It snelheidsrecord fan de minsk op de maraton (lange ôfstân) leit om de 20 km/h (kilometer it oere). De normale wannelsnelheid fan de minsk is 5 km/o. Yn in sprint wurde bytiden snelheden fan 50 km/o mjitten. Sûchdieren rinne meast op fjouwer poaten en guons hawwe maksimale snelheden tsjin of sels boppe de 100 km/o. Fûgels as de sljochtfalk kinne yn dûkflechten in einsnelheid oant 400 km/o helje. Motorisearre ferfier giet folle hurder as rinnende minsken: sa wurde yn de autosport snelheden oant 300 km/o helle, en kinne fleantugen ek inkele hûnderten kilometers yn it oere fleane. De lûdssnelheid fan 340 m/s (1224 km/o, Mach 1) foarmet in 'lûdsbarriêre' dêr't supersoanyske fleantugen en gewearkûgels trochhinne 'brekke' kinne.

De ljochtsnelheid fan 300.000 km/s is de heechst mjitten snelheid, en neffens de spesjale relativiteitsteory sels de heechst mooglike snelheid.

Snelheid yn formulefoarm[bewurkje seksje | edit source]

De gemiddelde snelheid vgem fan in objekt dat oer in ôfstân Δx beweecht yn in tiidsynterfal Δt wurdt definearre as:

v_{gem} = \frac{\Delta x}{\Delta t}

Sjoch ek[bewurkje seksje | edit source]