Demokrasy

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje

Demokrasy hâld yn in wize fan bestjoeren. It wurdt komt fan van de Grykske wurden δημος/dèmos, 'folk' en κρατεω/krateo, 'hearsken', 'regearen' en sokssawat ynhâld as it folk regeart. Yn in demokrasy wurdt it regear keazen troch de mearderheid fan it folk en as it folk net tefreden is kin fia wetlike regelingen in oar regear keaze wurde.

De âldst bekende demokrasy wie dat fan Kleistenes yn Atene yn de Grykske Aldheid, hoewol wy dêr wat oars by foarstellen moatte as by in demokrasy fan tsjintwurdich. Sa mochten de froulju, slaven en earmen yn Atene net meibeslissen. De rol fan de frou moat lykwols ek wer net ûnderskat wurde, want froulju spile doe wol in wichtige rol by de measte godstsjinstige rituelen.

Tsjintwurdich wurdt der ûnderskied makke tusken direkte demokrasy en represintative demokrasy.

Direkte demokrasy[bewurkje seksje | edit source]

Dizze foarm fan demokrasy is de meast suvere foarm derfan: elkenien hat likefolle te sizzen by it meitsjen fan beslissingen en de tastân komming fan wetten. Om praktyske redenen is sa'n demokratysk systeem yn distiid net mear mooglik. De demokratyske systemen yn in lân as Switserlân hawwe dêr noch it measte fan wei. Dêr is it sa regele dat it meastepart fan alle wetten troch in keazen parlemint ôfhandele wurde, mar dat it folk noch altyd de mooglikheid hat om fia in binend referindum der oer mei te beslissen.

De wichtige Frânske filosoof Rousseau wie in grut foarstanner fan dizze foarm fan demokrasy.

Represintative demokrasy[bewurkje seksje | edit source]

Represintative demokrasy wurdt ek wol parlemintêre demokrasy neamd. Dizze foarm fan demokrasy ûntstie as praktyske oplossing by it waaksend oantal minsken yn in demokrasy. By it beriken fan in bepaalde grutte is it net langer mooglik dat elkenien noch fuort oer alle ûnderwerpen mei beslissen kin. De measte westerske demokrasyen hawwe parleminten en dêrmei represintative demokrasyen.

Yn it koart komt in represintative demokrasy derop del: dat in folk in oantal krekt definiearre foegen foar in beheine tiid oerdragen oan in tal ôffurdigen, dy't it folk 'represintearen'. Dizze foegen lizze benammen op it mêd fan de wetjouwende macht. Om de safolle jierren wurde der ferkiezings hâlden en kinne der nije ôffurdigen beneamd wurde. It folk hat it rjocht om ôffurdigen te keazen, mar hawwe sels ek it rjocht om har keazen te litten as ôffurdige.