Konsonant

Ut Wikipedy
(Trochwiisd fan "Bylûd")
Jump to navigation Jump to search
Artikulaasjeplakken yn de mûle

In konsonant is in bylûd. In lûd dat derby komt.

It Frysk hat de neikommende konsonanten; B, C (allinnich mei de H), D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, R, S, T, V, W, Z.

De twa wichtichste ferskillen tusken konsonanten en fokalen:

  1. Fokalen kinne beklamme wurde en dêrtroch in wurdlid foarmje; konsonanten kinne dat net.
  2. By konsonanten wurdt de luchtstream troch de mûle op de iene of oare wize behindere en by fokalen net.

Yndieling[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Der binne trije yndielingskritearia.

1 Konsonanten wurde yndield neffens it artikulaasjeplak yn de mûle.
  • bilabiaal / twalippich - p b m β
  • labiodentaal / liptoskich - f v w
  • dentaal / by de tosken - t d s z r l n
  • palataal / by it hurde ferwulft - j
  • felaar / by it sêfte ferwulft - g k ɣ j w ŋ
  • de kielholte - h
2 De behindering fan de luchtstream en it lûdeffekt.
  • Koarte folsleine ôfsluting, ploflûd (ploffer) - p t k b d g
  • Unfolsleine ôfsluting, rûslûd (rûzer) - f s x v z ɣ j w β
  • Lucht troch de noas, noaslûd (nasaal) - m n ŋ
  • Underbrutsen ôfsluting (floeilûd) - l r
  • Hielendal gjin behindering (heallûd) - h
3 Stimhawwend of stimleas.
  • Stimhawwend - b d g v z ɣ
  • Stimleas - p t k f s x
  • Ynherint stimleas - h
  • Ynherint stimhawwend - m n ŋ r l j w β


De konsonanten wurde neffens punt 2 yn fiif groepen yndield: de ploffers, rûzers, nasalen, floeilûden en heallûden.