Wytrêchgier

wytrêchgier
taksonomy
ryk dieren (Animalia) stamme rêchstringdieren (Chordata) klasse fûgels (Aves) skift rôffûgels (Accipitriformes) famylje haukfûgels (Accipitridae) skaai gieren (Gyps)
soarte
Gyps africanus
Salvadori, 1865
IUCN-status: krityk

De wytrêchgier (Gyps africanus), ek wol de Afrikaanske wytrêchgier neamd, is in rôffûgel út 'e famylje fan 'e haukfûgels (Accipitridae). It wie foarhinne de meast algemiene gier fan Afrika, mar de populaasje is de lêste jierren tige hurd ôfnommen.

Skaaimerken

Wytrêchgier mei iepen wjukken.

In folwoeksen wytrêchgier hat in gemiddelde lichemslingte fan 94 sm. De wjukspanne is likernôch 218 sm en it gewicht leit tusken de 4,15 en 7,20 kilogram.

Nettsjinsteande de namme is de rêch fan 'e fûgel net hielendal wyt, mar earder donkergriis. De namme ferwiist benammen nei de ljochte stút dy't goed te sjen is as de fûgel de wjukken iepenet. Hy hat in krêftige swarte snaffel, in keale donkere kop en in lange, wittige nekke mei brune spikkels. It lichem is foar it grutste part brún, útsein de boppekant fan 'e romp en de fearren op 'e boppepoaten, dy't wyt binne. De wjukken binne brún mei wat donkere úteinen.

Fersprieding en habitat

De fûgel komt wiidferspraat foar yn Afrika besuden de Sahara. It is meastentiids in stânfûgel, hoewol't der oanwizings binne dat guon populaasjes yn West-Afrika yn 'e reintiid nei it noarden lûke. It leefgebiet bestiet út iepen lânskippen sa as steppes en savannes. Dizze gier mijt tichte bosken en ek hiele keale woastinen.

Ekology

De wytrêchgier is in tige sosjale fûgel. Se frette net allinne yn grutte groepen, mar briede ek yn losse koloanjes. Dat biedt beskerming tsjin rôfdieren en makket it útwikseljen fan ynformaasje oer wêr't fretten te finen is makliker. Oars as in soad oare grutte gieren dy't op rotsrânen briede, is de wytrêchgier in fûgel dy't heech yn beammen briedt. It wyfke leit mar ien wyt aai yn 't jier. It útbrieden fan it aai duorret likernôch 56 dagen en wurdt troch beide âlden dien.

Groep wytrêchgieren by in karkas fan in sjiraffe.

De wytrêchgier is in iesiter dy't foaral fan deade bisten libbet. Se hawwe in foarkar foar de yngewanten fan in karkas, om't dat fleis sêfter is. Mei harren grutte wjukken kinne se oerenlang op 'e termyk sweve sûnder in soad enerzjy te ferbrûken. Se hawwe tige skerpe eagen en kinne fan grutte hichte ôf karkassen op 'e grûn waarnimme.

Status

Wytrêchgieren yn it Krugerpark.

Hoewol't it oantal wytrêchgieren yn 2007 noch rûsd waard op sa'n 270.000 yndividuen, is de populaasje sûnt dy tiid katastrofaal ôfnommen. De oarsaken hjirfoar binne it ferlies fan habitat troch yntinsive feehâlderij, de jacht op libbene gieren en fergiftiging troch it medisyn diclofenac yn it fee. Streupers fergiftigje mei opsetsin karkassen om de bisten út te roegjen, om't gieren boppe deade oaljefanten of noashoarns sirkelje en sa de lokaasje fan streupers ferriede kinne.

Fanwegen de snelle efterútgong fan 'e soarte is de status op 'e Reade list fan 'e IUCN de lêste jierren fluch oanpast: yn 2008 hie de fûgel noch de status gefoelich, yn 2012 bedrige en sûnt 2015 stiet de wytrêchgier as krityk bedrige (Critically Endangered) op 'e list.

Om it útstjerren fan 'e wytrêchgier tefoarren te kommen, binne der ferskate inisjativen opset. Lykas yn Aazje wurde der yn lannen as Súd-Afrika, Botswana en Simbabwe feilige sônes foar gieren ynsteld, grutte gebieten dêr't boeren en lânbesitters tasein ha gjin gif te brûken en dêr't de stroomkabels gierfreonlik makke binne. Ek binne der spesjalisearre opfangstasjons, lykas dat fan 'e organisaasje VulPro yn Súd-Afrika, dêr't ferwûne of fergiftige gieren opfongen wurde om se nei genêzing wer út te setten yn it wyld. Ek wurde dêr fûgels yn finzenskip fokt om de wylde populaasje letter oan te foljen. Op ferskate plakken yn súdlik Afrika wurde foerplakken ûnderhâlden, dêr't gieren karkassen krije dy't frij fan gif of lead binne. Om't streupers faak karkassen fergiftigje om de gieren (dy't harren lokaasje ferriede kinne) dea te krijen, wurde rangers oplaat om fergiftige karkassen fluch op te romjen foardat der hûnderten fûgels tagelyk fan frette.

Keppeling om utens

• Save Vultures Organisation.
• Vulpro.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

BirdLife, oproppen 26 april 2026. Ebird, oproppen 26 april 2026. Birds of the World, oproppen 26 april 2026. Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Wytrêchgier fan Wikimedia Commons.