Terentius: ferskil tusken ferzjes

Ut Wikipedy
Content deleted Content added
ynfoboks
Pierlala (oerlis | bydragen)
No edit summary
Rigel 26: Rigel 26:
==Libben==
==Libben==
Oer Terentius syn libben is net in protte bekend. Om te begjinnen is syn bertejier al omstriden; [[Aelius Donatus]], de [[auteur]] fan 'e ûnfoltôge ''Commentum Terenti'', miende dat er yn 185 f.Kr. berne wie, wylst de [[histoarikus]] en [[ensyklopedy|ensyklopedist]] [[Fenestella]] hawwe woe dat er tsien jier earder te wrâld kaam, yn 195 f.Kr. Foar 't neist leit oan dizze striidkwestje in simpele ferskriuwing te'n grûnslach, mar wat it goede jier is, is no net mear te efterheljen.
Oer Terentius syn libben is net in protte bekend. Om te begjinnen is syn bertejier al omstriden; [[Aelius Donatus]], de [[auteur]] fan 'e ûnfoltôge ''Commentum Terenti'', miende dat er yn 185 f.Kr. berne wie, wylst de [[histoarikus]] en [[ensyklopedy|ensyklopedist]] [[Fenestella]] hawwe woe dat er tsien jier earder te wrâld kaam, yn 195 f.Kr. Foar 't neist leit oan dizze striidkwestje in simpele ferskriuwing te'n grûnslach, mar wat it goede jier is, is no net mear te efterheljen.
[[File:Portrait of Terence from Vaticana, Vat. lat.jpg|left|thumb|250px|In portret dêr't fan beweard wurdt dat it fan Terentius is (út 'e ''Codex Vaticanus Latinus 3868'', mooglik oerskildere fan in [[trêde ieu|trêde-ieusk]] orizjineel).]]
[[File:Portrait of Terence from Vaticana, Vat. lat.jpg|left|thumb|250px|In portret dêr't fan beweard wurdt dat it fan Terentius is (út 'e ''Codex Vaticanus Latinus 3868'', mooglik oerskildere fan in [[trêde iuw|trêde-iuwsk]] orizjineel).]]


It is mooglik dat Terentius yn [[Kartago]] berne waard, of yn it [[Griken|Grykske]] suden fan [[Itaalje]], as de soan fan in Kartaachske slavinne. Mar syn ''[[cognomen]]'' Afer wiist derop dat der in konneksje is mei it folk dat de Romeinen de ''Afri'' neamden, in lânseigen [[Lybje|Libyske]] stamme dy't nei-oan Kartago libbe (yn wat tsjintwurdich it westen fan [[Lybje]] is, deunby de [[Tuneezje|Tunezyske]] grins). Yn 'e tiid dat Terentius libbe, waarden de termen ''Afer'' en ''Afri'' nammentlik útslutend brûkt foar Libyske [[Berbers]] dy't net [[etnyske groep|etnysk]] [[Kartagers|Kartaachsk]] wiene (foar lju dy't dat wol wiene, waard de term ''Punicus'' brûkt). Yn letter ieuwen, lykwols, begûnen de Romeinen eltsenien fan it westlik part fan 'e súdkust fan 'e [[Middellânske See]] mei ''Afer'' oan te tsjutten en ûntstie út dy term de namme [[Afrika]], earst foar in beskate Romeinske provinsje, en letter foar it hiele [[wrâlddiel]]. Sadwaande hat men dus beriddenearre dat Terentius in Berber west hawwe moat.
It is mooglik dat Terentius yn [[Kartago]] berne waard, of yn it [[Griken|Grykske]] suden fan [[Itaalje]], as de soan fan in Kartaachske slavinne. Mar syn ''[[cognomen]]'' Afer wiist derop dat der in konneksje is mei it folk dat de Romeinen de ''Afri'' neamden, in lânseigen [[Lybje|Libyske]] stamme dy't nei-oan Kartago libbe (yn wat tsjintwurdich it westen fan [[Lybje]] is, deunby de [[Tuneezje|Tunezyske]] grins). Yn 'e tiid dat Terentius libbe, waarden de termen ''Afer'' en ''Afri'' nammentlik útslutend brûkt foar Libyske [[Berbers]] dy't net [[etnyske groep|etnysk]] [[Kartagers|Kartaachsk]] wiene (foar lju dy't dat wol wiene, waard de term ''Punicus'' brûkt). Yn letter iuwen, lykwols, begûnen de Romeinen eltsenien fan it westlik part fan 'e súdkust fan 'e [[Middellânske See]] mei ''Afer'' oan te tsjutten en ûntstie út dy term de namme [[Afrika]], earst foar in beskate Romeinske provinsje, en letter foar it hiele [[wrâlddiel]]. Sadwaande hat men dus beriddenearre dat Terentius in Berber west hawwe moat.


Hoe dan ek, hy waard ferkocht oan in Romeinske senator, in P. Terentius Lukanus, dy't him syn eigen namme joech en him in klassike oplieding bea. Neitiid wied er sa ûnder de yndruk fan Terentius syn feardichheden as [[toanielskriuwer]], dat er him syn frijheid skonk. Terentius skreau seis [[komeedzje]]s, dy't allegearre oerlevere binne, en dy't allegearre tusken 170 en 160 f.Kr. foar it earst opfierd waarden. It bekendste sitaat út syn wurk komt út it [[toanielstik]] ''Heauton Timorumenos'': ''"Homo sum; humani nihil a me alienum puto"'' ("Ik bin in minske; neat minskliks is my frjemd"), dat ek hjoed de dei noch, almeast mei weilitting fan it foarste sinsdiel en ferbûging fan 'e rest ("Neat minskliks wie him frjemd"), noch gauris yn hast alle Westerske talen brûkt wurdt.
Hoe dan ek, hy waard ferkocht oan in Romeinske senator, in P. Terentius Lukanus, dy't him syn eigen namme joech en him in klassike oplieding bea. Neitiid wied er sa ûnder de yndruk fan Terentius syn feardichheden as [[toanielskriuwer]], dat er him syn frijheid skonk. Terentius skreau seis [[komeedzje]]s, dy't allegearre oerlevere binne, en dy't allegearre tusken 170 en 160 f.Kr. foar it earst opfierd waarden. It bekendste sitaat út syn wurk komt út it [[toanielstik]] ''Heauton Timorumenos'': ''"Homo sum; humani nihil a me alienum puto"'' ("Ik bin in minske; neat minskliks is my frjemd"), dat ek hjoed de dei noch, almeast mei weilitting fan it foarste sinsdiel en ferbûging fan 'e rest ("Neat minskliks wie him frjemd"), noch gauris yn hast alle Westerske talen brûkt wurdt.
Rigel 35: Rigel 35:


==Wurk==
==Wurk==
Krekt as [[Plautus]] paste Terentius [[Aldgryksk]]e toanielstikken oan út 'e lette faze fan 'e [[Attika|Attyske]] [[komeedzje]]. Mar hy wie mear as in sljochtwei [[oersetter]], sa't guon moderen ûntdekkings fan Aldgrykske stikken dy't ferlern waand wiene, bewiisd hawwe. Terentius liende út 'e âldere wurken in autentyk Gryksk maatskippijbyld út 'e [[trêde ieu f. Kr.]], mar foege dêr eigen dramatyk oan ta. Hy skreau yn 'e [[Latyn]]ske sprektaal, yn in styl dy't de measte lju dy't him yn it orizjineel lêze kinne, tige noflik en direkt oankomt.
Krekt as [[Plautus]] paste Terentius [[Aldgryksk]]e toanielstikken oan út 'e lette faze fan 'e [[Attika|Attyske]] [[komeedzje]]. Mar hy wie mear as in sljochtwei [[oersetter]], sa't guon moderen ûntdekkings fan Aldgrykske stikken dy't ferlern waand wiene, bewiisd hawwe. Terentius liende út 'e âldere wurken in autentyk Gryksk maatskippijbyld út 'e [[trêde iuw f. Kr.]], mar foege dêr eigen dramatyk oan ta. Hy skreau yn 'e [[Latyn]]ske sprektaal, yn in styl dy't de measte lju dy't him yn it orizjineel lêze kinne, tige noflik en direkt oankomt.


;toanielstikken
;toanielstikken

De ferzje fan 19 mrt 2016 om 09.34

Terentius
skriuwer
persoanlike bysûnderheden
echte namme Publius Terentius Afer
nasjonaliteit Romeinsk
berne 195-185 f.Kr.
berteplak Lybia (Romeinske Ryk)
stoarn 159 f.Kr.
stjerplak op see (?)
etnisiteit Berbersk
wurk
taal Latyn
sjenre toaniel
perioade Klassike Aldheid
bekendste
  wurk(en)
Heauton Timorumenos
Phormio
jierren aktyf 170 – 160 f.Kr.
offisjele webside
n.f.t.

Terentius, folút: Publius Terentius Afer (195/185-159 f.Kr.), wie in Romeinsk toanielskriuwer fan Berbersk komôf. Hy waard as slaaf nei Rome ta brocht en makke dêr furoare mei in seistal toanielstikken. Neffens de tradysje stoar er jong.

Libben

Oer Terentius syn libben is net in protte bekend. Om te begjinnen is syn bertejier al omstriden; Aelius Donatus, de auteur fan 'e ûnfoltôge Commentum Terenti, miende dat er yn 185 f.Kr. berne wie, wylst de histoarikus en ensyklopedist Fenestella hawwe woe dat er tsien jier earder te wrâld kaam, yn 195 f.Kr. Foar 't neist leit oan dizze striidkwestje in simpele ferskriuwing te'n grûnslach, mar wat it goede jier is, is no net mear te efterheljen.

In portret dêr't fan beweard wurdt dat it fan Terentius is (út 'e Codex Vaticanus Latinus 3868, mooglik oerskildere fan in trêde-iuwsk orizjineel).

It is mooglik dat Terentius yn Kartago berne waard, of yn it Grykske suden fan Itaalje, as de soan fan in Kartaachske slavinne. Mar syn cognomen Afer wiist derop dat der in konneksje is mei it folk dat de Romeinen de Afri neamden, in lânseigen Libyske stamme dy't nei-oan Kartago libbe (yn wat tsjintwurdich it westen fan Lybje is, deunby de Tunezyske grins). Yn 'e tiid dat Terentius libbe, waarden de termen Afer en Afri nammentlik útslutend brûkt foar Libyske Berbers dy't net etnysk Kartaachsk wiene (foar lju dy't dat wol wiene, waard de term Punicus brûkt). Yn letter iuwen, lykwols, begûnen de Romeinen eltsenien fan it westlik part fan 'e súdkust fan 'e Middellânske See mei Afer oan te tsjutten en ûntstie út dy term de namme Afrika, earst foar in beskate Romeinske provinsje, en letter foar it hiele wrâlddiel. Sadwaande hat men dus beriddenearre dat Terentius in Berber west hawwe moat.

Hoe dan ek, hy waard ferkocht oan in Romeinske senator, in P. Terentius Lukanus, dy't him syn eigen namme joech en him in klassike oplieding bea. Neitiid wied er sa ûnder de yndruk fan Terentius syn feardichheden as toanielskriuwer, dat er him syn frijheid skonk. Terentius skreau seis komeedzjes, dy't allegearre oerlevere binne, en dy't allegearre tusken 170 en 160 f.Kr. foar it earst opfierd waarden. It bekendste sitaat út syn wurk komt út it toanielstik Heauton Timorumenos: "Homo sum; humani nihil a me alienum puto" ("Ik bin in minske; neat minskliks is my frjemd"), dat ek hjoed de dei noch, almeast mei weilitting fan it foarste sinsdiel en ferbûging fan 'e rest ("Neat minskliks wie him frjemd"), noch gauris yn hast alle Westerske talen brûkt wurdt.

Doe't er 25 (of 35) jier wie, ferliet Terentius Rome om der nea werom te kommen. Neffens guon skriuwers út 'e Aldheid soed er op see de drinkeldea stoarn wêze nei't er skipbrek litte ûnderweis fan Grikelân werom nei Rome. Mar it is fansels likegoed mooglik dat er gewoan nei syn heitelân weromkeard is doe't er ienris syn frijheid wûn hie.

Wurk

Krekt as Plautus paste Terentius Aldgrykske toanielstikken oan út 'e lette faze fan 'e Attyske komeedzje. Mar hy wie mear as in sljochtwei oersetter, sa't guon moderen ûntdekkings fan Aldgrykske stikken dy't ferlern waand wiene, bewiisd hawwe. Terentius liende út 'e âldere wurken in autentyk Gryksk maatskippijbyld út 'e trêde iuw f. Kr., mar foege dêr eigen dramatyk oan ta. Hy skreau yn 'e Latynske sprektaal, yn in styl dy't de measte lju dy't him yn it orizjineel lêze kinne, tige noflik en direkt oankomt.

toanielstikken

Boarnen, noaten en referinsjes

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: References, op dizze side.