Ferskil tusken ferzjes fan "Peaske-eilân"

Springe nei navigaasje Springe nei sykjen
+ Ynfoboks
L (Robot: hu:Húsvét-sziget is een etalage-artikel; tekstwiziging)
(+ Ynfoboks)
{{Oerseesk gebietsdiel
[[Ofbyld:Easter Island map-nl.svg|thumb|right|250px|Peaske-eilân]]
|namme = Peaske-eilân<br /><small>''Isla de Pascua''</small><br /><small>''Rapa Nui''</small>
'''Peaske-eilân''' ([[Spaansk]]: ''Isla de Pascua'', ek '' [[Rapa Nui]]'' neamd) is in [[Polyneezje|Polynezysk]] [[eilân]] yn de [[Grutte Oseaan]], dat steatkundich by [[Sily]] heart en in provinsje fan dat lân is. De haadstêd op it eilân [[Hanga Roa]].
|flagge = [[Ofbyld:Flag of Rapa Nui, Chile.svg|125px]]
|wapen = [[Ofbyld:Escudo de la Isla de Pascua.svg|125px]]
|biedwurd =
|lânkaart = [[Ofbyld:Easter Island in its region.svg|200px]]
|gebietsdiel fan = [[Ofbyld:Flag of Chile.svg|20px]] [[Sily]]
|pol. status = provinsje
|haadstêd = Hanga Roa
|offisjele taal = [[Spaansk]], [[Rapa Nui]]
|ynwennertal = 5.761 <small>(2012)</small>
|befolkingstichtens =
|oerflak = 163,6 km² <small>(ynkl. wetter)</small>
|muntienheid = Peso (CLP)
|nasj. feestdei = ―
|tiidsône = [[UTC]]-6
|tillefoan = +56
|ynternetekstinsje = .cl
|webside = [http://www.municipalidaddeisladepascua.cl/ www.municipalidaddeisladepascua.cl]
}}
[[Ofbyld:Easter Island map-nl.svg|thumb|rightleft|250px|Peaske-eilân]]
'''Peaske-eilân''' ([[Spaansk]]: ''Isla de Pascua'', ek '' [[Rapa Nui]]'' neamd) is in [[Polyneezje|Polynezysk]] [[eilân]] yn de [[Grutte Oseaan]], dat steatkundich by [[Sily]] heart en in provinsje fan dat lân is. De haadstêd op it eilân [[Hanga Roa]].
 
== Geology ==
 
== Skiednis ==
[[Ofbyld:Ahu Tongariki.jpg|thumb|rightleft|[[Moay]] op Peaske-eilân]]
Neffens iere folks[[leginde]]n (mûnling oerlevere en net wis) hawwe de earste bewenners (haadman Hotu Matu'a mei syn frou en famylje) it eilân mei twa kano's berikt. Der wurdt oannaam dat hja [[Polineezjers]] wienen. Dy fêstiging soe neffens histoarisy west hawwe tusken de [[4e ieu|4e]] en [[8e ieu]].
 
It earste Jeropeeske kontakt mei de Peaske-eilânbewenners barde troch de Nederlanner [[Jacob Roggeveen]] yn [[1722]]. Hy trof der doe twa- oant trijetûzen bewenners oan. Dy befolking hat in tal ieuwen dêrfoar folle grutter west, skattings gean út fan tsien- oant fyftsjintûzen minsken. Oannomd wurdt dat de beskaving fan Peaske-eilân nei in tiidrek fan bloei stadichoan ien in delgeande spiraal terjochtkaam as gefolch fan oerbefolking, ûntboskjen en útputting fan de beheind oanwêzige natuerlike grûnstoffen. It eilân wie foardat it troch minske bewenne waard folslein beboske, doe't Roggeveen op it eilân arrivearre wie dat al net mear it gefal.
 
Neffens de beskriuwings dy't Roggeveen jout, libben der twa kloften minske op it eilân: Polyneezjers en 'blanken'. Dizze blanken wienen Langearen, ek wol "Hanau Epe" neamd, dy de [[Moay]] hawwe boud. De twa befolkingskloften libben yn frede op it eilân.
 
Ofsjoen fan wat beskriuwings dien troch besykjende skippen ûntbrekt der ynformaasje oer wat der allegear krekt foarfallen hat op it eilân, sawol foar de komst fan de Jeropeanen as yn it tiidrek tusken harren besiken. Sa beskriuwt [[James Cook]] by syn besyk yn [[1774]] dat in protte stienen bylden omsmiten wienen, wylst dat by it besyk fan Roggeveen noch net it gefal wie. Wêrom't soks barde is net bekend. <br />
 
Ofsjoen fan wat beskriuwings dien troch besykjende skippen ûntbrekt der ynformaasje oer wat der allegear krekt foarfallen hat op it eilân, sawol foar de komst fan de Jeropeanen as yn it tiidrek tusken harren besiken. Sa beskriuwt [[James Cook]] by syn besyk yn [[1774]] dat in protte stienen bylden omsmiten wienen, wylst dat by it besyk fan Roggeveen noch net it gefal wie. Wêrom't soks barde is net bekend. <br />
Slavehannel, nij yntrodusearre sykten en honger late ta in fierdere tebekrin fan de befolking.
[[Ofbyld:Easter Island c1880.jpg|thumb|right|Op Peaske-eilân om 1880 hinne]]
 
== Nijsgjirrichheden ==
[[Ofbyld:Easter Island c1880.jpg|thumb|right|Op Peaske-eilân om 1880 hinne]]
De grutste nijsgjirrichheden fan Peaske-eilân binne de [[moay]], hege stiennen bylden fan wol njoggendeheale meter heech. De bylden binne eartiids makke út sêft fulkanysk stiente (dowestien) troch de foarfaars fan hjoeddeiske eilânbewenners. De wite eachskiven fan de moay dy't oarspronklik yn de eachkassen sieten, waarden pas yn [[1978]] foar it earst weromfûn.
 
It grutste part fan de moay steane op in platfoarm of ''ahu'' opstelt en sjogge nei it binnenlân. Der binne mar sân bylden, opstelt yn in rigje fan lyts nei grut en wat spottend de sân apen (''los siete monos'') neamd, dy't nei de see sjogge. De moay stelle foarfaars foar dy't om fruchtberheid smeken. Op it ekstreem isoleare eilân wie de fuortplanting fan krusiaal belang om te oerlibjen. Fan de foarfaarsbylden binne in protte wer rjocht oerien set, ek hat in soad harren ynkringende eagen dy't ''nei de himmel sjogge'' werom. De foarút stekkende lippen fan de moay wiene faaks toaid mei in burd. Wat opfalt binne ek de langhalige earlellen.
 
It hiele eilân stiet sûnt [[1995]] op de [[wrâlderfguodlist]] fan [[UNESCO]].
277

bewurkings

Navigaasjemenu