Ferskil tusken ferzjes fan "Harsens"

Springe nei navigaasje Springe nei sykjen
29 bytes lytser ,  9 jier lyn
oers
(fan nl: wat binne "ongewervelden" ek al wer yn it Frysk?)
 
(oers)
{{wurk}}
De harsens binne in kompleks orgaan; it minsklik brein is opboud út tsientallen miljarden neuroanen ([[senuwsel]]len) wêrfan elk yn ferbining stiet mei in grut oantal oare neuroanen, soms folle tûzenen. It is grif de meast komplekse struktuer yn it universum. De harsens bestjoere en koördinearje sensoaryske systemen, beweging, gedrach en [[homeostaze (fysiology)|homeostatyske]] lichemsfunksjes lykas sykheljen, [[bloeddruk]] en [[lichemstemperatuer]]. De arsens binne de boarne fan [[motoryk|beweging]], [[ûnthâld]] en (by hegere soarten) [[kognysje]] ([[bewustwêze]]) en [[emoasje]].
 
{{wurk}}
== Anatomy ==
Yn de measte harsens is in ferskil te sjen tusken [[grize stof]] en [[wite stof]]. Grize stof bestiet út de sellichs en dendriten fan de neuroanen, wite stof bestiet út myeline, de isolearjende laach om de [[akson]]s dy't de neuroanen oer lange ôfstân ferbine. De bûtenste lagen van de [[telencephalontelensefalon]] noemtneamt men de [[cortexkorteks cerebriserebri]] of hersenschorsharsenskors. DezeDy bestiet voornamelijkbenammen uitút grijzegrize stof. BehalveUtsein inyn lagen komenkomme cellichamensellichems ek voorfoar yn kearnen. ZeSe zijnbinne overferspraat hetoer geheleit centraleheule zenuwstelselsintrale verspreidsenuwstelsel. De axonenaksoanen inyn de wittewite stof zijnbinne omgevenomjûn doortroch in fetlike, beskermjende en isolerendeisolearjende laaglaach: [[myeline]]. Myeline is verantwoordelijkferantwurdlik voorfoar de kleur van de wittewite stof. [[TransversaalTransfersaal|dwarsdoorsnedendwerstrochsneden]] vanfan de hersenenharsens gevenjouwe inzichtynsicht inyn de structuurstruktuer vanfan de grijzegrize en wittewite stof binnen eenin plat vlakflak (ziesjoch [[hersenanatomieharsensanatomy]])
 
By legere gewerveldenwringedieren as ([[fisken]], [[reptilen]], [[amfibyen]]) bestiet de cortex cerebri út minder as seis lagen. Dizze structuurstruktuer wordtwurdt ookek welwol [[allocortex]] genoemdneamd. BijBy [[sûchdieren]] bestiet eenin deeldiel vanfan de cortex cerebri út seis lagen. Dit diel wurdt de [[neokorteks]] genoemdneammd en ligtleit bovenopboppe-op de oudereâldere allocortex. By hegere sûchdieren lykas [[primaten]] foarmet de neokorteks in grutter diel fan de harsens as by legere zoogdieren.
 
[[Ofbyld:Encephalon.png|thumb|right|''Skematyske tekening mei de subdivyzjes fan de harsens fan in [[embryo]]. Letter sille dizze dielen har ûntwikkelje ta folwoeksen struktueren'']]
 
De harsens binne yn te dielen yn:
* [[RhombencephalonRombensefalon]] (efterharsens)
** [[MyelencephalonMyelensefalon]]
** [[MetencephalonMetensefalon]]
* [[MesencephalonMesensefalon]] (middenharsens)
* [[Prosencephalon]] (foarharsens)
** [[DiencephalonDiensefalon]]
** [[GroteGrutte hersenenharsens|TelencephalonTelensefalon]]
 
In eenvoudigerienfâldiger en gangbaarderegongberder indelingyndieling is:
* [[GroteGrutte hersenenharsens|CerebrumSerebrum]] (grotegrutte hersenenharsens)
* [[KleineLtse hersenenharsens|CerebellumSerebellum]] (kleinelytse hersenenharsens)
* [[Harsenstamme]]
 
== Neurobiology ==
OndanksUndanks deit variatieferskaat inyn diersoortenbistesoarten diedy't hersenenharsens hebbenhawwe zijnbinne erder op cellulairsellulêr, structureelstruktureel en functioneelfunksjoneel niveaunivo veelin overeenkomstensoad oerienkomsten. Op cellulairsellulêr niveaunivo: de hersenenharsens bestaanbesteane uitút tweetwa soortensoarten cellensellen: [[neuron]]enneuroanen en [[gliacelgliasel]]len. Beide soortensoarten cellensellen komenkomme voorfoar alsas verschillendeferskillende celtypenseltypen metmei verschillendeferskillende functiesfunksjes. OnderlingUnderling verbondenferbûne neuronenneuroanen vormenfoarmje neuronale netwerkennetwurken. DezeDizze netwerkennetwurken bestaanbesteane uitút schakelendeskeakeljende elementeneleminten (neuronenneuroanen) diedy't metmei elkaarelkoar verbondenferbûn zijnbinne doortroch biologischebiologyske bedradingbetriedding (zenuwvezelssenuwrizels). NormaliterOrnaris zijnbinne neuronenneuroanen verbondenferbûn metmei minimaal 1000 andereoare neuronenneuroanen. DezeDizze uitersttige gespecialiseerdespesjalisearre netwerkennetwurken vormenfoarmje systemen diedy't de basis vormenfoarmje vanfan [[perceptiepersepsje]], actieaksje en hogerehegere cognitievekognitive functiesfunksjes.
[[BestandOfbyld:Oligodendrocyte.png|thumb|right|250px|Een''In oligodendrocytoligoadendrosyt'']]
{{wurk}}
 
=== Histology ===
De sellen diedy't actiepotentialenaksjepotinsjalen genererengenerearje en informatieynformaasje doorsturentrochstjoere naarnei andereoare cellensellen zijnbinne de neuronenneuroanen. In elk hersengebied bevinden zich neuronen die input ontvangen ([[afferent]]e neuronen), die een output produceren ([[efferent]]e neuronen) en [[interneuron]]en. Afferente neuronen ontvangen projecties van andere hersengebieden. Efferente neuronen projecteren naar andere gebieden. Interneuronen hebben geen connecties buiten het hersengebied waarin ze liggen, maar zorgen voor lokale verwerking.
 
Neist neuronen bevatten de hersenen gliacellen, ongeveer 10 tot 50 per neuron. Gliacellen (van het Griekse ''glia'' wat staat voor lijm) hebben een ondersteunende rol in de hersenen, waaronder het produceren van het isolerende myeline, het verschaffen van structuur aan het neuronale netwerk en het verwerken van afval. De meeste soorten gliacellen die zich in het centrale zenuwstelsel bevinden bevinden zich in het [[perifeer zenuwstelsel]]. Een uitzondering zijn de [[oligodendrocyt]]en die in het centrale zenuwstelsel axonen isoleren. In het perifeer zenuwstelsel zijn hiervoor de [[Schwanncel]]len verantwoordelijk.
56.977

bewurkings

Navigaasjemenu