Tripoera

Tripoera त्रिपुरा
Dielsteat fan Yndia
It Ujjayanta-paleis yn Agartala.
Symboalen
Algemien
Lân	Yndia
Haadstêd	Agartala
Grutste stêd	Agartala
Distrikten	8
Befolking
Ynwennertal	3.673.917 (2011)
Befolkingsticht.	350 ynw./km²
Talen	Bingaly en Kokborok (offisjeel)
Religy	Hindoeïsme 83,4% Islam 8,6% Kristendom 4,2% Boedisme 3,4%
Geografy
Oerflak	10.486 km²
Heechste punt	15 - 939 m
Oar
Stifting	21 jannewaris 1972
ISO 3166-2	IN-TR
Tiidsône	IST (UTC+5:30)
Offisjele webside
tripura.gov.in
Kaart
Lokaasje fan Tripoera yn Yndia

Tripoera (Ingelsk: Tripura) is in dielsteat yn it noardeasten fan Yndia. It is ien fan 'e lytste steaten fan it lân en wurdt hast folslein (oan it noarden, westen en suden) omsletten troch Bangladesj. Allinnich yn it easten hat de steat in lânferbining mei de oare Yndiaaske steaten Assam en Mizoram. De haadstêd en grutste stêd is Agartala. Neffens lânoerflak is Tripoera likernôch trije kear sa lyts as Nederlân.

Geografy

It lânskip fan Tripoera wurdt bepaald troch fiif grutte heuvelrêgen dy't fan it noarden nei it suden rinne. Tusken dye heuvels lizze fruchtbere dellingen.

Mear as de helte fan 'e steat is mei bosk begroeid. Bamboe is ien fan 'e wichtichste produkten út dy bosken.

De steat hat in tropysk savanneklimaat mei tige swiere reinfal yn 'e moessontiid.

Skiednis

Wetterpaleis fan Tripoera, dat datearret fan it âlde keninkryk.

Tripoera hat in lange skiednis as in selsstannich foarstedom. Stammekeningen regearden hûnderten jierren oer it gebiet foardat it yn 1949 by de Yndiaaske Uny kaam. De histoaryske haadstêd fan it keninkryk wie earst Udaipur (net te betiizgjen mei Udaipur yn Radjastan). Letter ferhuze de haadstêd nei Ald-Agartala en lang om let yn 'e 19e iuw nei Agartala.

As protest tsjin de hearskippij fan 'e keningen ûntstie de beweging fan 'e Ganamukti Parishad. Under it bestjoer fan 'e keningen hiene de tribale boeren te lijen ûnder swiere belestingen en in systeem fan skuldslavernij. Troch de komst fan jimmeroan mear lânbouwers út it oanswettende Bingalen ferlearen de lânseigen stammen harren rjocht op 'e grûn. De Ganamukti Parishad easke beskerming fan it tribale lân tsjin yllegale besetting. De beweging fûn ek dat it keninklik bestjoer tefolle op 'e hân fan 'e elite wie en se fersetten harren tsjin 'e diskriminaasje fan tribale talen (lykas it Kokborok) en tradysjes.

Flechtlingen út Bangladesj yn Tripoera.

De ferdieling fan Britsk-Ynje (1947) en foaral de Befrijingsoarloch fan Bangladesj (1971) hienen in ûnbidge ynfloed op 'e steat. Tripoera waard troch miljoenen Bingaalske flechtlingen út East-Pakistan oerspield en dêrom feroare de befolkingstichtens drastysk: de lânseigen stammen, dy't earder de mearderheid foarmen (sawat 70% foar 1947), waarden in minderheid (minder as 30%) yn harren eigen lân.

Op 21 jannewaris 1972 krige Tripoera de folsleine status fan dielsteat. De diskriminaasje fan 'e lânseigen befolking op it mêd fan taal, kultuer en lânbesit late lykwols oan 'e ein fan 'e jierren 1970 ta grutte etnyske spanningen en in wapene opstân. Pas nei it oprjochtsjen fan in autonome ried foar de tribale gebieten yn 'e jierren 1980 kaam der stadichoan wer mear politike stabiliteit.

Befolking en Kultuer

Leden fan 'e Darlongstamme yn tradisjonele klean, ien fan 'e tribale stammen fan Tripoera.

De befolking bestiet hjoed-de-dei foar it grutste part út Bingalezen en in minderheid fan 19 lânseigen stammen, wêrfan de Tripuri's de grutste groep foarmje.

It Kokborok, de memmetaal fan 'e lânseigen stammen, hat hjoed-de-dei as ûnderdiel fan 'e emansipaasje fan 'e tribale kultuer in offisjele status njonken it Bingaly. Njonken it Bingaly en it Kokborok wurdt ek it Meitei (ek wol Manipûry neamd) neamd as in wichtige taal. It Ingelsk wurdt in soad brûkt yn it bestjoer.

De kultuer is in kleurige mjuks fan Bingaalske tradysjes en de rituelen fan 'e 19 ferskate stammen. In ferneamd kultureel hichtepunt is it Kharchi Puja-festival, wêrby't 14 goaden fereare wurde.

Religy yn Tripoera

Religy	% (2001)	% (2011)	Ferskil (%)
Hindoeïsme	85,6%	83,4%	-2,2%
Islam	8,0%	8,6%	+0,6%
Kristendom	3,2%	4,2%	+1,0%
Boedisme	3,1%	3,4%	+0,3%

• Lykas ek yn oare fan 'e Sân Sustersteaten yn 'e krite (lykas Nagalân en Mizoram) ha in soad minsken fan lânseigen stammen it kristendom oannommen.
• De groei fan 'e islam is foar in grut part it gefolch fan natuerlike befolkingsgroei yn 'e Bingaalske moslimmienskip.
• It boedisme wurdt fral troch de Chakma's en de Mog's oanhongen. Troch de ferfolging fan boedisten yn Bangladesj flechten in soad boedisten nei Tripoera.

Bestjoerlike yndieling

Tripoera is ferdield yn 8 distrikten. Yn 2012 waard de yndieling oanpast; foar dy tiid wienen der mar fjouwer distrikten.

Distrikten fan Tripoera.

Distrikt	Haadplak	Oerflak (km²)	Inwennertal (2011)
Dhalai	Ambassa	2.426	378.232
Gomati	Udaipur	1.522	441.538
Khowai	Khowai	1.377	327.564
Noard-Tripoera	Dharmanagar	1.422	444.946
Sepahijala	Bishramganj	1.043	483.687
Súd-Tripoera	Belonia	1.534	430.751
Unakoti	Kailasahar	687	276.506
West-Tripoera	Agartala	1.475	917.534
Totaal Tripoera		10.486	3.673.917

Ekonomy

De wichtichste ferbining is de National Highway 8 (NH-8). Dit is de iennige grutte ferhurde wei dy't Tripoera oer de steat Assam ferbynt mei de rest fan Yndia. Dat makket de befoarrieding fan 'e steat kwetsber by swiere moessonrein of ierdferskowings. De twadde ferbining is in folle lytsere dyk dy't nei it easten rjochting de steat Mizoram rint.

De lânbou is de basis fan 'e ekonomy. Tripoera is ferneamd om syn rubberproduksje; it is nei Kerala de twad grutste rubberprodusint fan Yndia (nei Kerala). Ek de produksje fan tee en it ferwurkjen fan bamboe binne tige wichtich foar de wurkgelegenheid. Troch de beheinde ynfrastruktuer is it toerisme yn Tripoera net bot ûntwikkele.

Natoer

Tripoera hat in grut ferskaat oan planten en bisten fanwegen it tropyske klimaat en de dichte bosken. In opfallend dier is de Phayre-brilaap, de nasjonale diersoarte fan 'e steat.

Nasjonale parken

• Nasjonaal Park Clouded Leopard: leit yn it Sepahijala-wyldreservaat en is bedoeld foar de beskerming fan de seldsume dizepanter.
• Nasjonaal Park Rajbari: bekend om de grutte populaasjes fan 'e gaur (Yndyske bizon).

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Tripoera fan Wikimedia Commons.