Telangana

Telangana తెలంగాణ
Dielsteat fan Yndia
De Charminar yn Hyderabad, it symboal fan de steat.
Symboalen
Algemien
Lân	Yndia
Haadstêd	Hyderabad
Grutste stêd	Hyderabad
Distrikten	33
Befolking
Ynwennertal	35.193.978 (2011)
Talen	Telugu (offisjeel) Urdu (twadde offisjeel)
Religy	Hindoeïsme 85,1% Islam 12,7% Kristendom 1,3%
Geografy
Oerflak	112.077 km²
Heechste punt	maks. 965 m (Doli Gutta)
Oar
Stifting	2 juny 2014
Tiidsône	IST (UTC+5:30)
Offisjele webside
telangana.gov.in
Kaart
Lokaasje fan Telangana yn Yndia

Telangana is in dielsteat yn súdlik-sintraal Yndia op it Heechlân fan Dekkan. It is neffens ynwennertal in middelgrutte steat. De steat ûntstie op 2 juny 2014 troch de ôfspjalting fan 'e noardlike en sintraal-westlike regio's fan Andhra Pradesh, nei in desennia-lange politike striid foar in eigen steat. Telangana wurdt omsletten troch de dielsteaten Maharashtra yn it noarden, Chhattisgarh yn it noardeasten, Karnataka yn it westen en Andhra Pradesh yn it easten en suden.

De skiednis fan 'e regio is in mjuks fan 'e âlde Telugu-kultuer en de rike islamityske ynfloeden fan it Golkonda-sultanaat en de letter hearskjende Nizams fan Hyderabad. De haadstêd en grutste stêd is Hyderabad, in stêd dy't bekend stiet om syn histoaryske monuminten lykas de Charminar, mar ek as in sintrum foar ynformaasjetechnology en de farmaseutyske yndustry. Foar de wetterhúshâlding en lânbou is de steat sterk ôfhinklik fan 'e grutte rivieren de Godavari en de Krishna.

Geografy

Telangana leit yn it súdlik-sintrale part fan Yndia op it Dekkan-plato. It lânskip bestiet benammen út in semy-aride heechlân op likernôch 100 oant 600 meter boppe de seespegel. Oars as guon buorsteaten hat Telangana gjin kustline en is it folslein ynsluten troch lân.

Rivieren en wetterhúshâlding

Kanaal by in pompsintrum.

De steat leit yn it streamgebiet fan twa grutte rivieren: de Godavari yn it noarden en de Krishna yn it suden, dy’t foar in part de grins mei Andhra Pradesh foarmet. Fanwege it relatyf drûge klimaat is wetterbehear fan grut belang. In soad lânbou is ôfhinklik fan grutskalige yrrigaasjeprojekten, lykas it Kaleshwaram Lift Irrigation Project, dêr't wetter mei pompen nei heger lizzende gebieten brocht wurdt.

Klimaat

It klimaat is oer it generaal waarm en drûch, mei trije dúdlike seizoenen:

• simmer (maart–maaie): tige waarm, faak boppe de 40 °C
• moesson (juny–septimber): measte reinfal, mar ûnregelmjittich
• winter (novimber–febrewaris): myld en relatyf noflik

Lânskip en boaiem

Rotsfirnaasjes by Hyderabad.

De boaiem bestiet foar in grut part út reade ierde, geskikt foar gewaaksen lykas katoen en gierst. It lânskip wurdt op in soad plakken karakterisearre troch grutte graniten rotsformaasjes, benammen yn en om Hyderabad.

Skiednis fan Telangana

Yn 'e âldheid makke de regio fan it hjoeddeiske Telangana diel út fan it gebiet fan de Satavahana-dynasty (± 230 f.Kr. – 220 n.Kr.), ien fan 'e iere grutte riken yn it Dekkan. Letter ûntjoech de regio him fierder ûnder ferskate lokale machten, wêrby’t benammen de Kakatiya-dynasty (1083–1323) in wichtige rol spile. Ut Warangal wei bouden hja in relatyf sintralisearre steat op en lieten in duorsum erfskip efter yn 'e foarm fan bysûndere timpelarsjitektuer en útwurke yrrigaasjesystemen, ûnder oare de saneamde wetterreservoirs, dy’t op in soad plakken noch altiten yn gebrûk binne.

Islamityske perioade en de Nizams

Yn 'e 14e iuw kaam de regio ûnder ynfloed fan it Sultanaat fan Delhi, wêrnei't lokale islamityske machten har fêstigen yn it Dekkan. Ut dy ûntwikkeling wei ûntstie it Golkonda-sultanaat, dêr’t de Qutb Shahi-dynasty de hearskjende famylje fan wie. Yn dy perioade waard yn 1591 de stêd Hyderabad stifte, dy't him gau ûntjoech ta in wichtich polityk en kultureel sintrum.

De troan fan 'e Nizams.

Yn 1724 naam Asaf Jah I de macht oer en lei dêrmei de basis foar de Asaf Jahi-dynasty, better bekend as de Nizams fan Hyderabad. Under harren bewâld groeide Hyderabad út ta de grutste prinslike steat fan Britsk-Yndia. De Nizams stiene bekend om harren rykdom en patronaazje fan keunst en ûnderwiis, mar harren bewâld wie ek sterk hiërargysk en autokratysk.

Unôfhinklikens en yntegraasje yn Yndia

Froulju yn 'e tiid fan 'e opstân tsjin it bewâld fan 'e Nizams.

By de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 besocht de lêste Nizam, Osman Ali Khan, de steat ûnôfhinklik te hâlden. Dat late ta in ûnrêstige perioade en in grutte boere-opstân, de Telangana-beweging, dy't rjochte wie tsjin it feodale grûnbesitssysteem en de Nizam syn bestjoer. Yn 1948 griep de Yndiaaske steat yn mei Operation Polo, wêrnei't Hyderabad State ûnderdiel waard fan de Yndiaaske Uny.

De striid foar in eigen steat

Yn 1956 waard Hyderabad State opheft en tafoege oan 'e nije steat Andhra Pradesh, dy’t ûntstie troch in gearfoeging fan Telangana mei it eardere Andhra-gebiet (dat al sûnt 1953 bestie as aparte steat nei ôfskieding fan it âlde Britske distrikt Madras). De tafoeging late lykwols ta ûnfrede yn Telangana, benammen oer ûngelikense ûntwikkeling, wurkgelegenheid en ferdieling fan wetter en middels.

Dêrtroch ûntstiene ferskate protestweagen, ûnder oare de studinte-opstân fan 1969 en letter in fernijde massabeweging fan 2001 ôf. Dy lêste waard laat troch K. Chandrashekar Rao en syn partij de Telangana Rashtra Samithi (TRS). Nei jierren fan politike druk en maatskiplik protest stimde it Yndiaaske parlemint yn 2014 yn mei de ôfskieding.

Op 2 juny 2014 waard Telangana offisjeel de 29e (letter klassifisearre as 28e) dielsteat fan Yndia, mei Hyderabad as haadstêd.

Befolking

Minsken út Telangana op it blommefestival Bathukamma yn Telangana.

In opfallend skaaimerk fan 'e befolking fan Telangana is de relatyf hege graad fan urbanisaasje, foaral yn en om de haadstêd Hyderabad. Dy stêd is útgroeid ta in grut ynternasjonaal sintrum dêr't minsken út hiel Yndia wenje en wurkje. De wyk HITEC City, ek wol Cyberabad neamd, is in wichtich sintrum foar de IT-sektor, mei kantoaren fan ûnder oaren Microsoft, Google en Amazon.

Makkah Masjid-moskee, Hydrabad.

Religy yn Telangana

Religy	% (2001)	% (2011)	Ferskil	Karakteristyk
Hindoeïsme	85,94%	85,10%	-0,84%	Dominant yn 'e hiele steat, mei sterke tradysjes út de Kakatiya-perioade.
Islam	12,42%	12,69%	+0,27%	Sterk fertsjintwurdige yn Hyderabad en oare stêden.
Kristendom	1,21%	1,27%	+0,06%	Lytse mienskip, fral yn stedske gebieten en ûnder tribale groepen.
Sikhisme	0,08%	0,09%	+0,01%	Benammen migrantemienskip yn 'e haadstêd.
Boedisme	0,05%	0,09%	+0,04%	Histoarysk ryk (lykas yn Nagarjunakonda), no foaral oanwêzich troch neoboedisme.
Jaïnisme	0,04%	0,07%	+0,03%	In lytse, mar ekonomysk ynfloedrike hannelsmienskip yn Hyderabad.
Oars / net opjûn	0,26%	0,69%	+0,43%	Ynklusyf tribale religys (Sarna/Gond) en minsken dy't gjin religy opjouwe.

Befolkingsûntwikkeling fan Telangana (1901–2011)

Jier	1901	1911	1921	1931	1941	1951	1961
Ynwennertal	6.817.113	7.822.492	7.817.626	8.871.667	10.169.517	12.081.747	14.118.001
Groei	—	+14,7%	-0,1%	+13,5%	+14,6%	+18,8%	+16,9%
Jier	1971	1981	1991	2001	2011
Ynwennertal	17.502.592	22.013.045	27.221.133	30.987.271	35.193.978
Groei	+24,0%	+25,8%	+23,7%	+13,8%	+13,6%

Grutse plakken

Opfallend is de ûnbidige groei fan Hyderabad en de stêden dêromhinne, wylst de groei yn 'e mear agraryske regio's wat stadiger gie.

Rang	Plak	Distrikt	Ynwennertal (2001)	Ynwennertal (2011)	Groei (%)	Karakteristyk
1	Hyderabad (UA)	Hyderabad	5.742.036	7.749.334	+34,9%	Haadstêd en T-sintrum ("Cyberabad").
2	Warangal (UA)	Warangal	579.216	704.570	+21,6%	Histoarysk sintrum fan 'e Kakatiya's en ûnderwiisstêd.
3	Nizamabad	Nizamabad	288.722	311.152	+7,8%	Wichtich hannelssintrum foar rys en sûkerreid.
4	Karimnagar	Karimnagar	205.653	261.185	+27,0%	Groeiend agrarysk en edukatyf knooppunt.
5	Ramagundam	Peddapalli	204.256	229.644	+12,4%	Yndustrystêd mei grutte enerzjysintrales en koaleminen.
6	Khammam	Khammam	159.450	184.210	+15,5%	Brêge tusken Telangana en de kustregio's fan Andhra Pradesh.
7	Mahbubnagar	Mahbubnagar	130.986	157.733	+20,4%	Regionaal bestjoerssintrum yn it suden fan 'e steat.
8	Nalgonda	Nalgonda	110.568	135.744	+22,8%	Bekend om de lânbou en de tichteby lizzende Nagarjuna Sagar-daam.

• UA: "Urban Agglomeration" (stêdekloft). De sifers foar Hyderabad omfetsje ek de foarstêden dy't ûnder de Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC) falle.

Bestjoer

Gebou fan it regear yn Hyderabad.

Telangana hat in wetjouwend systeem mei twa keamers: de Telangana Legislative Assembly en de Telangana Legislative Council. De Legislative Assembly bestiet út 119 leden en wurdt streekrjocht troch it folk keazen foar in perioade fan fiif jier. It is it wichtichste orgaan fan 'e wetjouwende macht. De leden fan 'e Legislative Council wurde foar in part keazen troch ferskate kiezersgroepen en foar in part beneamd. Dy ried hat benammen in beskôgjende rol en kin wetjouwing op 'e nij besjen en fertrage

De útfierende macht leit formeel by de gûverneur, dy't beneamd wurdt troch de presidint fan Yndia en optreedt as haad fan 'e steat. Yn 'e praktyk leit de politike macht by de Chief Minister, dy’t it fertrouwen hawwe moat fan 'e mearderheid yn 'e Legislative Assembly en oan it haad stiet fan 'e Ried fan Ministers.

Bestjoerlik is Telangana opdield yn 33 distrikten, elk ûnder lieding fan in District Collector. Dêrneist bestiet der in systeem fan lokaal selsbestjoer, bekend as Panchayat Raj, mei ferskate lagen op doarps- en regionaal nivo.

De rjochterlike macht wurdt útoefene troch it Telangana High Court yn Hyderabad. Oant 2019 wie dit in mienskiplik heechgerjochtshôf foar sawol Telangana as Andhra Pradesh; sûnt dy tiid hat Telangana in eigen selsstannige rjochtspraak.

It politike lânskip fan Telangana wurdt foar in grut part dominearre troch regionale partijen.

Distrikten fan Telangana.

Distrikt	Haadplak	Ynwennertal (2001)	Ynwennertal (2011)	Groei (%)
Adilabad	Adilabad	604.496	708.972	+17,3%
Bhadradri Kothagudem	Kothagudem	940.125	1.069.261	+13,7%
Hanumakonda	Hanumakonda	930.215	1.135.707	+22,1%
Hyderabad	Hyderabad	3.829.753	3.943.323	+3,0%
Jagtial	Jagtial	834.120	985.417	+18,1%
Jangaon	Jangaon	490.154	566.376	+15,6%
Jayashankar Bhupalpally	Bhupalpally	356.120	416.763	+17,0%
Jogulamba Gadwal	Gadwal	520.125	609.990	+17,3%
Kamareddy	Kamareddy	830.435	972.625	+17,1%
Karimnagar	Karimnagar	849.232	1.005.711	+18,4%
Khammam	Khammam	1.189.120	1.401.639	+17,9%
Kumuram Bheem Asifabad	Asifabad	435.034	515.812	+18,6%
Mahabubabad	Mahabubabad	681.425	774.549	+13,7%
Mahbubnagar	Mahbubnagar	795.120	919.903	+15,7%
Mancherial	Mancherial	709.288	807.037	+13,8%
Medak	Medak	650.120	767.428	+18,0%
Medchal-Malkajgiri	Shamirpet	1.621.503	2.440.073	+50,5%
Mulugu	Mulugu	220.125	257.744	+17,1%
Nagarkurnool	Nagarkurnool	765.120	893.308	+16,8%
Nalgonda	Nalgonda	1.380.125	1.618.416	+17,3%
Narayanpet	Narayanpet	485.125	566.874	+16,9%
Nirmal	Nirmal	610.154	709.418	+16,3%
Nizamabad	Nizamabad	1.258.125	1.571.022	+24,9%
Peddapalli	Peddapalli	702.456	795.332	+13,2%
Rajanna Sircilla	Sircilla	470.125	552.037	+17,4%
Rangareddy	Shamshabad	1.583.131	2.446.974	+54,6%
Sangareddy	Sangareddy	1.250.125	1.527.628	+22,2%
Siddipet	Siddipet	860.125	1.012.065	+17,7%
Suryapet	Suryapet	935.120	1.099.560	+17,6%
Vikarabad	Vikarabad	795.321	927.140	+16,6%
Wanaparthy	Wanaparthy	495.120	577.758	+16,7%
Warangal	Warangal	905.120	1.080.858	+19,4%
Yadadri Bhuvanagiri	Bhongir	640.125	739.448	+15,5%

Kultuer en toerisme

Ramappa-timpel (13e iuw)

Telangana hat in rike kultuer, foarme troch lokale Telugu-tradysjes en islamityske ynfloeden út de histoaryske hearskippijen yn it Dekkan. De wichtichste erfgoedlokaasje fan 'e steat is de Ramappa-timpel (Rudreshwara), in timpel út de 13e iuw út de tiid fan de Kakatiya's. Dat monumint waard yn 2021 op 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO set en stiet bekend om syn detailearre byldhoukeunst.

Yn en om 'e haadstêd Hyderabad lizze ferskate wichtige histoaryske monuminten. De Charminar, boud yn 1591, is it bekendste symboal fan 'e stêd. It Golkonda-fort wie eartiids in wichtich sintrum fan 'e diamanthannel, wylst de Qutb Shahi-tomben in foarbyld foarmje fan in kombinaasje fan Perzyske en Yndiaaske arsjitektuer. Ek de Thousand Pillar Temple yn Warangal is in wichtich religieus en histoarysk monumint út de Kakatiya-perioade.

Natoer

It lânskip fan Telangana wurdt foar in grut part bepaald troch it Dekkanplato, mei drûge flakten, boskgebieten en graniten rotsformaasjes.

Atrophaneura hector yn it Nasjonaal Park Kasu Brahmananda Reddy

Telangana hat trije nasjonale parken:

• it Nasjonaal Park Kasu Brahmananda Reddy, in grien gebiet yn Hyderabad
• it Nasjonaal Park Mahavir Harina Vanasthali, bekend om ûnder oare de swarte antilope
• it Nasjonaal Par Mrugavani, in beskerme natoergebiet yn 'e omkriten fan de stêd

Dêrnjonken binne der ferskate gruttere wyldreservaten. It Tigerreservaat Kawal en it Tigerreservaat Amrabad binne wichtich foar it behâld fan de Bingaalske tiger. It Wyldreservaat Eturnagaram is ien fan 'e âldste beskerme gebieten fan 'e steat en leit oan 'e Godavari.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Census of India. Toerisme yn Telangana. Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Telangana fan Wikimedia Commons.