Sibearyske sânwilster

Sibearyske sânwilster
taksonomy
ryk dieren (Animalia) stamme rêchstringdieren (Chordata) klasse fûgels (Aves) skift wilstereftigen (Charadriiformes) famylje wilsterfûgels (Charadriidae) skaai dûkelmantsjes (Anarhynchus)
soarte
Anarhynchus mongolus
Pallas, 1776
IUCN-status: bedrige

De Sibearyske sânwilster (Anarhynchus mongolus, protonym Charadrius mongolus) is in fûgel út it skaai dûkelmantsjes (Anarhynchus) yn 'e famylje wilsterfûgels (Charadriidae). Oant koartlyn waarden de Sibearyske sânwilster en de Tibetaanske sânwilster ûnder de namme Mongoalske wilster as fûgels fan 'e selde soarte behannele. De spesifike Latynske namme mongolus referearret nei Mongoalje, dat yn 'e tiid fan it jaan fan in namme op in grutter gebiet sloech as it hjoeddeiske lân Mongoalje.

Ferskining

De Sibearyske sânwilster is lykas de Tibetaanske sânwilster wat grutter as de bûnte wilster mei in foarsere bou en langere poaten en in langere snaffel. De poaten, eagen en de dolkfoarmige snaffel binne donker yn alle drachten. Yn it briedkleed is it mantsje readbrún op it boarst en yn 'e nekke. De soarte hat in donker gesicht, in swart eachmasker en in wite kiel. De boppedielen binne meast griisbrún en de búk is wyt. It wyfke hat itselde fearrekleed, mar is doffer. Winterdeis liket de fûgel op it dûkelmantsje yn it winterkleed, mar hy is grutter en mist it wyt op 'e nekke en de siden fan 'e sturt.

Fersprieding

Oerwinterjende fûgel.

De soarte briedt lokaal yn eastlik Sibearje om 'e See fan Ochotsk hinne. Populaasjes binne û.o. op it Tsjûkotka-skiereilân en Kamtsjatka te finen. De fûgel oerwinteret fan Taiwan en nei it suden ta troch eastlik Yndoneezje oant Austraalje. Ut en troch wurdt de fûgel yn Jeropa waarnommen.

De fûgel wurdt yn twa ûndersoarten ferdield mei de folgjende briedgebieten:

• Anarhynchus mongolus mongolus – briedt yn eastlik Sibearje op plato's boppe de beamgrins en op strannen om 'e See fan Ochotsk hinne.
• Anarhynchus mongolus stegmanni – briedt fan Kamtsjatka oant it Tsjûkotka-skiereilân, de Kommandeurseilannen de noardlikste Koerilen.

Hâlden en dragen

De soarte briedt ûnregelmjittich op keale kustflaktes. It nêst is in ûndjip kûltsje yn 'e keale grûn en in lechsel bestiet út trije aaien. De soarte is in echte trekfûgel en oerwinteret op sânstrannen yn East- en Súdeast-Aazje.

De Sibearyske sânwilster yt ynsekten, skaaldieren en wjirms en hat de foar it skaai karakteristike wize fan foerazjearjen fan hurd rinne en skoftsje, oars as by oare waadfûgels wenst is dy't meast rêstich rinnend foerazjearje. De Sibearyske sânwilster set lykwols minder stapkes en skoftet koarter as de woastynwilster.

Status

Oannommen wurdt dat de soarte foars yn oantallen tebekrint. Lykas in soad oare Eastaziatyske waadfûgels hat er te krijen mei habitatferlies yn 'e oerwinteringsgebieten en benammen lâns de migraasjerûtes, dêr't eksploitaasje en ynvasive gerssoarten de rêstplakken oan 'e Giele See syn habitat feroare ha. Yn 'e lêste 50 jier gie likernôch 65% fan it habitat fan 'e fûgel ferlern oan lânbou en oar gebrûk. Ek yn Austraalje soe der sprake wêze fan habitatferlies troch útwreidzjende lânbou, feroaring yn wetterstân en fersteuring troch toerisme. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret him dêrom as bedrige (Endangered, 2023). Klimaatferoaring kin ek ynfloed hawwe op syn briedplakken, mar de kennis oer de ynfloed dêrfan is foar de Sibearyske beheind. De wrâldpopulaasje wurdt op mar 18.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

BirdLife, oproppen 17 jannewaris 2026. Ebird, oproppen 17 jannewaris 2026. Avibase, oproppen 17 jannewaris 2026 Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Sibearyske sânwilster fan Wikimedia Commons.