Savanne-earn
| savanne-earn | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| taksonomy | ||||||||||||
| ||||||||||||
| soarte | ||||||||||||
| Aquila rapax | ||||||||||||
| Temminck, 1828 | ||||||||||||
IUCN-status: 
| ||||||||||||
| ferspriedingsgebiet | ||||||||||||
 stânfûgel (it hiele jier rûn) |
De savanne-earn (Aquila rapax) is in grutte rôffûgel út de famylje fan 'e haukfûgels (Accipitridae) binnen it skift fan 'e haukeftigen (Accipitriformes). Syn wittenskiplike namme rapax betsjut frij oerset "rôfsuchtich" of "begearich", wat goed past by syn hâlden en dragen om't er sa faak proaien stelt fan oare jagers (kleptoparasitisme).
Uterlik
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]_(50108118667).jpg)
De savanne-earn is in grutte en krêftich boude earn mei in kop-sturtlingte fan 62 oant 72 sentimeter en in wjukspanne fan 165 oant 185 sm. Lykas by in soad oare rôffûgels binne de wyfkes in slach grutter en swierder as de mantsjes.
Dizze soarte stiet bekend om syn fariearjend fearrekleed (polymorfisme). Der binne ferskillende kleurfarianten (moarfen) te ûnderskieden, fan hiel ljocht gielbrún, readbrún oant donkerbrún. Troch dizze fariaasje is de fûgel yn it fjild soms lestich te ûnderskieden fan oare earnen. Syn wjukken binne breed en lang, en de sturt is relatyf koart en rûn. In dúdlik skaaimerk is de giele basis fan 'e snaffel en de folslein befearre poaten dy't ek giele teannen hawwe. De eagen hawwe in ljochte, faak gielich-brune oant grize iris.
Fersprieding en biotoop
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De savanne-earn hat in grut ferspriedingsgebiet dat him benammen útwreidet oer grutte dielen fan Afrika besuden de Sahara. Dêrnjonken binne der isolearre populaasjes te finen yn it súdwesten fan it Midden-Easten (it Arabysk Skiereilân) en yn Súd-Aazje, benammen yn Yndia. It is oer it algemien in stânfûgel dy't it hiele jier troch yn itselde gebiet bliuwt, al kinne se yn drûge tiden wol nomadysk omdoarmje om iten te sykjen.
Syn biotoop bestiet, lykas de namme seit, benammen út iepen en heal-iepen drûge savannes, toarre strûkgebieten en steppes yn it leechlân. Se mije echte woastinen en tichte tropyske reinwâlden.
Ekology en hâlden en dragen
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De savanne-earn is in alsidige en opportunistyske jager. Hy jaget op in breed skala oan proaidieren, lykas lytse en middelgrutte sûchdieren (lykas kjifdieren en hazzen), fûgels, hagedissen en grutte ynsekten (lykas gaanders).
Njonken de aktive jacht stiet de savanne-earn derom bekend dat er in iesiter is; se binne faak as ien fan 'e earste earnen te finen by de kadavers fan grutte sûchdieren, faak yn it selskip fan gieren. Dêrnjonken docht er in soad oan kleptoparasitisme: hy ferfolget oare rôffûgels of otters sa lang oant se harren krektfongen proai falle litte, sadat er dy sels opite kin.
It nêst is in grut platfoarm fan tûken dat meastentiids boppe yn in isolearre, toarnige beam (lykas in akasia) boud wurdt. It wyfke leit meastentiids 1 oant 2 aaien, dy't yn sa'n 39 oant 45 dagen útbret wurde. Faak oerlibbet mar ien pyk troch kaïnisme (it deameitsjen fan 'e jongste fûgel troch de âldste).
Taksonomy
[bewurkje seksje | boarne bewurkje].jpg){kind=spacer}
De taksonomy fan 'e savanne-earn hat in wichtige feroaring ûndergien. Jierrenlang waard de savanne-earn en de nau besibbe steppe-earn (Aquila nipalensis) as ien en deselde soarte behannele, de lêste as de noardlike ûndersoarte. DNA-ûndersyk en ferskillen yn anatomy en ekology hawwe lykwols oantoand dat it om twa folslein aparte soarten giet. De steppe-earn is in echte trekfûgel dy't folle grutter is, wylst de savanne-earn in stânfûgel is.
Op it stuit wurde der trije ûndersoarten fan 'e savanne-earn erkend:
- Aquila rapax rapax: De nominaatfoarm dy't foarkomt yn Súd- en East-Afrika.
- Aquila rapax belisarius: De fariant dy't libbet yn West-Afrika en it Arabysk Skiereilân (dizze is faak wat grutter en donkerder).
- Aquila rapax vindhiana : De isolearre populaasje dy't yn Yndia en omlizzende lannen yn Súd-Aazje foarkomt.
Status
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]De savanne-earn wurdt troch de IUCN sûnt 2018 klassifisearre as kwetsber (Vulnerable). Foarhinne hie de fûgel noch de status "net bedrige", mar de populaasje giet de lêste desennia yn rap tempo efterút.
De grutste bedrigings foar de soarte binne it ferlies fan biotoop troch de útwreiding fan lânbou, it direkte gefaar fan fergiftiging (wêrby't feehâlders fergiftige kadavers lizze om rôfdieren lykas liuwen en jakhalsen te deadzjen, mar dêr't iesfrettende earnen ek fan stjerre), yllegale jacht, en de ôfname fan de natuerlike stân fan proaidieren.
| Boarnen, noaten en/as referinsjes: | ||
|
- Fûgelsoarte
- Echte earn
- Bedrige fûgel
- Lânseigen fauna yn Algerije
- Lânseigen fauna yn Angoala
- Lânseigen fauna yn Benyn
- Lânseigen fauna yn Botswana
- Lânseigen fauna yn Boerkina Faso
- Lânseigen fauna yn Boerûndy
- Lânseigen fauna yn Kameroen
- Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk
- Lânseigen fauna yn Tsjaad
- Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk)
- Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk)
- Lânseigen fauna yn Ivoarkust
- Lânseigen fauna yn Dzjibûty
- Lânseigen fauna yn Eritreä
- Lânseigen fauna yn Swazylân
- Lânseigen fauna yn Etioopje
- Lânseigen fauna yn Gabon
- Lânseigen fauna yn Gambia
- Lânseigen fauna yn Gana
- Lânseigen fauna yn Guinee
- Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau
- Lânseigen fauna yn Yndia
- Lânseigen fauna yn Iran
- Lânseigen fauna yn Kenia
- Lânseigen fauna yn Malawy
- Lânseigen fauna yn Maly
- Lânseigen fauna yn Mauretaanje
- Lânseigen fauna yn Marokko
- Lânseigen fauna yn Mozambyk
- Lânseigen fauna yn Namybje
- Lânseigen fauna yn Nepal
- Lânseigen fauna yn Niger
- Lânseigen fauna yn Nigearia
- Lânseigen fauna yn Pakistan
- Lânseigen fauna yn Rûanda
- Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje
- Lânseigen fauna yn Senegal
- Lânseigen fauna yn Somaalje
- Lânseigen fauna yn Súd-Afrika
- Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan
- Lânseigen fauna yn Sûdan
- Lânseigen fauna yn Tanzania
- Lânseigen fauna yn Togo
- Lânseigen fauna yn Uganda
- Lânseigen fauna yn Jemen
- Lânseigen fauna yn Sambia
- Lânseigen fauna yn Simbabwe