Reahart

Reahart
taksonomy
ryk dieren (Animalia) stamme rêchstringdieren (Chordata) klasse sûchdieren (Mammalia) skift evenhoevigen Artiodactyla famylje harteftigen Cervidae skaai echte harten (Cervus)
soarte
Cervus elaphus
Linnaeus, 1758
IUCN-status: net bedrige
ferspriedingsgebiet
hjoeddeistige lânseigen fersprieding      histoaryske lânseigen fersprieding      yntrodusearre as eksoat troch de minske

It reahart (Cervus elaphus) is nei de eland it grutste hart dat yn Europa foarkomt. Yn Nederlân is it ien fan 'e meast ymposante wylde dieren. It reahart stiet bekend om syn krêftige bou en it grutte gewei fan it mantsje.

Beskriuwing

Bok yn 'e winter.

It reahart hat in slanke, mar sterke bou. It hier is simmerdeis brúnread fan kleur. Winterdeis feroaret de kleur nei griisbrún. In folwoeksen bok hat in skofthichte fan 110 oant 140 sintimeter en kin tusken de 160 en 250 kilo weagje. De hine (of geit) is in stik lytser en lichter.

Allinnich de bokken drage in gewei, dat alle jierren yn 'e lette winter ôfsmiten wurdt. Fuortendaliks dêrnei groeit der in nij en faak grutter gewei werom, oerdutsen mei in sêft hier, dat letter oan beammen ôffage wurdt.

Kealtsjes ha ljochte plakken op it hier.

Fersprieding

Reaharten komme foar yn grutte dielen fan Europa, Aazje en it noarden fan Afrika. Se binne ek yntrodusearre yn Nij-Seelân en Austraalje. Se libje it leafst yn boskrike gebieten, mar kinne harren goed oanpasse en komme ek foar op iepen heidefjilden en yn sompige gebieten, as der mar genôch dekking en fretten te finen is.

It reahart yn Nederlân

Yn 'e midsiuwen kaam it reahart yn hiel Nederlân foar. Troch de jacht op it bist, it oanmeitsjen fan lân foar lânbou en de bou fan doarpen en stêden rekke it reahart in grut part fan syn habitat yn Nederlân kwyt. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw wie it reahart hast ferdwûn. Allinne op 'e Feluwe wiene noch bisten, dy't op de lângoeden dêr beskerming krigen. Sa koenen de populaasjes op it Kroandomein it Loo en yn it Nasjonaal Park de Feluwe wer groeie. Letter kamen dêr nije gebieten by, lykas de Oostvaardersplassen dêr't bisten útset waarden.

Op guon plakken lykas op 'e Feluwe wurde se beheard. Dat is nedich om de populaasje yn lykwicht te hâlden mei it beskikbere fretten en de ferkearsfeiligens. Yn 'e Oostvaardersplassen libje se yn in mear natuerlike setting sûnder natuerlike fijannen. Ek yn Noard-Brabân en Limburch wurde hieltyd faker reaharten sjoen troch de oanlis fan ekodukten.

Reaharten komme op it stuit (2026) net yn Fryslân foar. Ut en troch is der wolris in swalker waarnommen, lykas yn novimber 2025 by Easterwâlde. Der binne plannen om it edelhert yn it Drintsk-Fryske Wâld te yntrodusearjen. Ut in ûndersyk fan 'e provinsje Drinte die bliken dat dêr plak is foar likernôch 150 reaharten. Tocht wurdt dat in populaasje fan reaharten in posityf effekt hat op 'e natuer en it toerisme fan it Drintsk-Fryske Wâld.

Undersoarten

De taksonomyske yndieling fan it reahert (Cervus elaphus) is net hielendal fêstlein. Net alle biologen en taksonomen erkenne deselde ûndersoarten; guon ûnderskiede mar in beheind tal foarmen, wylst oaren folle mear ûndersoarten beskriuwe. De ûndersteande list jout dêrom in seleksje fan faak neamde ûndersoarten. Ofhinklik fan 'e grutte, kleur en it gewei binne der in oantal ûndersoarten.

Fryske namme	Wittenskiplike namme	Leefgebiet	Beskriuwing
Sweedsk reahart	Cervus elaphus elaphus	Súdlik Sweden en oare dielen fan Súd-Skandinaavje en Midden-Europa	Genetysk suvere populaasjes komme benammen noch foar yn Skåne yn súdlik Sweden; in soad oare populaasjes binne hybriden mei oare reahart-ûndersoarten of wapity’s.
Noarsk reahart	Cervus elaphus atlanticus	Noarwegen	De measte populaasjes yn Noarwegen wurde as genetysk suver beskôge.
Skotsk reahart	Cervus elaphus scoticus	Skotlân; ek ynfierd yn Nij-Seelân	In relatyf lytse ûndersoarte fan de Skotske Heechlannen; genetysk suvere populaasjes komme ek foar op Nij-Seelân, dêr't yn 1871 dieren út Skotlân ynfierd binne.
Midden-Europeesk reahart	Cervus elaphus hippelaphus	Midden-Europa	In grutte ûndersoarte dy't yn in grut part fan Midden-Europa foarkomt; de populaasje yn 'e Fogezen wurdt faak as genetysk suver beskôge.
Ibearysk reahart	Cervus elaphus hispanicus	It Ibearysk skiereilân (Spanje en Portugal)	In wat lytser en griizer reahert; de populaasje yn it Nasjonaal Park Doñana wurdt as genetysk suver beskôge.
Korsikaansk reahart	Cervus elaphus corsicanus	Korsika en Sardynje	In lytse en bedrige ûndersoarte dy’t allinne op dizze eilannen foarkomt.
Atlasreahart	Cervus elaphus barbarus	Atlasberchtme yn Noard-Afrika	De iennige foarm fan it reahert dy’t fan natuere yn Afrika foarkomt.
Kaspysk reahart (Maral)	Cervus elaphus maral	Gebiet tusken de Swarte See en de Kaspyske See	In grutte ûndersoarte mei relatyf donker hier.
Boecharareahart	Cervus elaphus bactrianus	Sintraal-Aazje (û.o. Oezbekistan)	In seldsume ûndersoarte dy't benammen yn rivierbosken fan Sintraal-Aazje foarkomt.

Ekology

Reaharten binne herbivoaren en frette gers, krûden, leaten fan beammen, beien en ikels. It binne sosjale dieren dy't yn groepen libje, dy't ridels neamd wurde. De geiten foarmje mei harren keallen in groep, wylst de bokken meastentiids yn aparte groepen libje. Se binne skouwer as deimen en komme faak by it skimerjen of nachts nei iepen plakken. In reahart hat ek in folle grutter gebiet nedich as de lytsere deim.

Kealtsje.

As de bisten yn septimber en oktober jachterich wurde, litte de bokken fan harren hearre troch te 'burlen'. Dat lûde, rauwe lûd tsjinnet om rivalen ôf te skrikken. Dêrby wurdt der bytiden fûleindich fochten tusken bokken om it rjocht om te pearjen. De draachtiid duorret likernôch 8 moannen en it keal wurdt meast yn maaie of juny berne. Hast altiten wurdt der mar ien keal smiten, selden binne it twa. In keal weaget by de berte sa'n 6 oant 10 kilo.

It reahart wurdt likernôch 15 jier âld, bokken libje yn 'e regel wat koarter as hines (wyfkes).

Status en bedrigingen

Op 'e list fan 'e IUCN wurdt it reahart as net bedrige (Least Concern) klassifisearre. De populaasjes binne yn 'e measte Europeeske lannen stabyl of groeiend. De grutste bedrigingen foar it reahart binne de fragmintaasje fan it leefgebiet troch diken en bebouwing en de jacht yn gebieten dêr't se as skealik beskôge wurde foar de boskbou. De komst fan de wolf yn Nederlân soarget foar in nije natuerlike dynamyk yn 'e populaasjes.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

INatueralist, oproppen 5 maart 2026. IUCN, oproppen 6 maart 2026. Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Cervus elaphus fan Wikimedia Commons.