Radjastan

Radjasthan राजस्थान
Dielsteat fan Yndia
De Hawa Mahal (Paleis fan 'e Wyn) yn Jaipur.
Algemien
Lân	Yndia
Haadstêd	Jaipur
Grutste stêd	Jaipur
Distrikten	50
Befolking
Ynwennertal	68.548.437 (2011)
Befolkingsticht.	200 ynw./km²
Talen	Hindy (offisjeel), Radjastany
Religy	Hindoeïsme 88,5% Islam 9,1% Sikhisme 1,3% Jaïnisme 0,9%
Geografy
Oerflak	342.239 km²
Heechste punt	0 - 1.722 m
Oar
Stifting	30 maart 1949
ISO 3166-2	IN-RJ
Tiidsône	IST (UTC+5:30)
Offisjele webside
rajasthan.gov.in
Kaart
Lokaasje fan Rajasthan yn Yndia

Radjastan (Ingelsk: Rajasthan; Hindy: राजस्थान, transliteraasje: Rājasthāna, letterlike betsjutting: "Lân fan Keningen") is in dielsteat yn it noardwesten fan Yndia. It is de grutste steat fan it lân neffens oerflak. Radjastan grinzget yn it westen en noardwesten oan Pakistan, yn it noarden oan Pûndjaab, yn it noardeasten oan Haryana en Uttar Pradesh, yn it easten oan Madhya Pradesh en yn it súdwetsten oan Gûdjarat. De haadstêd en grutste stêd is Jaipur, ek wol bekend as de "Rôze Stêd".

Geografy

It lânskip fan Radjasthan wurdt foar in grut part bepaald troch de Aravalli-berchketen, ien fan 'e âldste berchtmen fan 'e wrâld, dy't de steat fan it súdwesten nei it noardeasten trochsnijt.

Tharwoastyn.

It westlike en noardwestlike diel fan 'e steat bestiet út de Tharwoastyn. Dit gebiet is drûch en hat in soad sândunen.

Eastlik fan 'e Aravalli-bergen is it gebiet fruchtberder. It hat mear wetter mei rivieren lykas de Chambal.

Mount Abu is it iennichste berchstasjon (hill station) yn 'e steat, dêr't it heechste punt, de Guru Shikhar (1.722 m), leit.

Skiednis

De namme Radjastan betsjut "Lân fan 'e Keningen". De regio bestie foarhinne út ferskillende foarstedommen dy't laat waarden troch de Rajputs, in krigerskaste dy't bekend stie om harren moed en earekoade. De Rajputs fersetten harren iuwenlang tsjin ynfallen fan bûtenôf, wêrûnder dy fan de Mogols. Under it Britske bestjoer stie de regio bekend as Rajputana.

Troch syn lokaasje oan 'e grins mei it hjoeddeiske Pakistan hat Radjastan altiten in strategysk krúspunt west. De westlike woastynstêden bloeiden iuwenlang troch de hannel tusken de Yndus-delling en it binnenlân fan Yndia. Sûnt de ferdieling fan Yndia yn 1947 foarmet de steat in krúsjale ferdigeningsliny. Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 waarden de 22 foarstedommen tusken 1948 en 1956 stadichoan gearfoege ta de hjoeddeistige dielsteat.

De regio om Pokhran hinne krige yn 'e 20e iuw bekendheid as de lokaasje dêr't Yndia syn earste kearnproeven die.

Befolking en Kultuer

Tradisjonele Ghoomar-dûns.

De offisjele taal is it Hindy, mar it Radjastany wurdt troch de grutte mearderheid fan 'e befolking as memmetaal praten. It Radjastany bestiet út ferskate dialekten, lykas it Marwary, Mewary en Dhundhary.

De kultuer fan Radjastan is wrâldferneamd om syn libbene kleuren. Dat is werom te sjen yn 'e klean fan 'e minsken, sa as de bûnte tulbanden (pagri) fan 'e manlju en de rike ghagra-choli fan 'e froulju. De steat hat in rike tradysje fan folkmuzyk en dûns, wêrûnder de ferneamde Ghoomar-dûns.

Radjastan hat ien fan 'e grutste mienskippen fan Jaïnisten yn Yndia. Harren Dilwara-timpels op Mount Abu binne wrâldferneamd fanwegen it detailearre moarmerwurk.

Religy yn Radjastan

Religy	% (2001)	% (2011)	Ferskil (%)
Hindoeïsme	88,8%	88,5%	-0,3%
Islam	8,5%	9,1%	+0,6%
Sikhisme	1,4%	1,3%	-0,1%
Jaïnisme	1,2%	0,9%	-0,3%

Stêden

De stêden yn Radjastan steane faak bekend om harren eigen kleur en arsjitektuer. Likernôch in fearn fan 'e befolking fan Radjastan wennet yn stêden. Dat betsjut dat it plattelân noch jimmeroan in tige grutte rol spilet. Dochs hat de groei fan 'e stêden de lêste tiid grut west. De measte grutte stêden lizze yn it easten en easten fan 'e steat (Jaipur, Kota en Ajmer) om't dêr mear wetter en de grûn fruchtberder is. Stêden yn it westen, lykas Jaisalmer en Bikaner, lizze as oäzes fier útinoar yn 'e Thar-woastyn en hawwe eartiids in wichtige rol spile as hannelsposten op 'e karavaanrûtes.

Fort Jaipur.

Rang	Stêd	Distrikt	Ynwennertal (2011)
1	Jaipur	Jaipur	3.046.163
2	Jodhpur	Jodhpur	1.033.756
3	Kota	Kota	1.001.694
4	Bikaner	Bikaner	644.406
5	Ajmer	Ajmer	542.321

Bestjoerlike yndieling

Radjastan hat in dynamyske bestjoerlike skiednis. Yn 2023 hat de oerheid it oantal distrikten flink ferhege om it bestjoer tichter by de boarger te bringen. De steat is no (2026) ferdield yn 10 divyzjes en 50 distrikten.

Distrikt	Haadplak	Oerflak (km²)	Inwennertal (2011)
Ajmer Divyzje
Ajmer	Ajmer	8.481	2.583.052
Nagaur	Nagaur	17.718	3.307.743
Tonk	Tonk	7.194	1.421.326
Biawar	Biawar	--	(Nij, út Ajmer/Pali)
Didwana-Kuchaman	Didwana	--	(Nij, út Nagaur)
Kekri	Kekri	--	(Nij, út Ajmer/Tonk)
Shahpura	Shahpura	--	(Nij, út Bhilwara)
Bharatpur Divyzje
Bharatpur	Bharatpur	5.066	2.548.462
Dholpur	Dholpur	3.033	1.206.516
Karauli	Karauli	5.530	1.458.248
Sawai Madhopur	Sawai Madhopur	4.498	1.335.551
Deeg	Deeg	--	(Nij, út Bharatpur)
Gangapur City	Gangapur City	--	(Nij, út Sawai Madhopur)
Bikaner Divyzje
Bikaner	Bikaner	30.247	2.363.937
Sri Ganganagar	Sri Ganganagar	11.154	1.969.165
Hanumangarh	Hanumangarh	9.656	1.774.692
Anupgarh	Anupgarh	--	(Nij, út Ganganagar)
Jaipur Divyzje
Jaipur	Jaipur	11.143	6.626.178
Alwar	Alwar	8.380	3.674.179
Dausa	Dausa	3.432	1.634.409
Jaipur Rural	Jaipur	--	(Nij, út Jaipur)
Dudu	Dudu	--	(Nij, út Jaipur)
Kotputli-Behror	Kotputli	--	(Nij, út Jaipur/Alwar)
Khairthal-Tijara	Khairthal	--	(Nij, út Alwar)
Jodhpur Divyzje
Jodhpur	Jodhpur	22.850	3.687.165
Jaisalmer	Jaisalmer	38.401	669.919
Barmer	Barmer	28.387	2.603.751
Jodhpur Rural	Jodhpur	--	(Nij, út Jodhpur)
Phalodi	Phalodi	--	(Nij, út Jodhpur)
Balotra	Balotra	--	(Nij, út Barmer)
Kota Divyzje
Kota	Kota	5.217	1.951.014
Baran	Baran	6.992	1.222.755
Bundi	Bundi	5.776	1.110.906
Jhalawar	Jhalawar	6.219	1.411.129
Udaipur Divyzje
Udaipur	Udaipur	13.419	3.068.420
Chittorgarh	Chittorgarh	7.822	1.544.338
Rajsamand	Rajsamand	3.860	1.156.597
Bhilwara	Bhilwara	10.455	2.408.523
Salumbar	Salumbar	--	(Nij, út Udaipur)
Sikar Divyzje (Nij)
Sikar	Sikar	7.732	2.677.337
Jhunjhunu	Jhunjhunu	5.928	2.137.045
Churu	Churu	13.830	2.039.547
Neem Ka Thana	Neem Ka Thana	--	(Nij, út Sikar/Jhunjhunu)
Pali Divyzje (Nij)
Pali	Pali	12.387	2.037.573
Jalore	Jalore	10.640	1.828.730
Sirohi	Sirohi	5.136	1.036.346
Sanchore	Sanchore	--	(Nij, út Jalore)
Banswara Divyzje (Nij)
Banswara	Banswara	4.522	1.797.485
Dungarpur	Dungarpur	3.770	1.388.552
Pratapgarh	Pratapgarh	4.449	867.848
Totaal Radjastan		342.239	68.548.437

Natoer

Hoewol't in grut part fan 'e steat út woastyn bestiet, hat Radjastan in ferskaat oan wylde bisten, lykas de tiger, de panter en de tige selsume Yndyske trap .

Nasjonale parken

Nasjonaal Park Keoladeo.

• Nasjonaal Park Ranthambore: ien fan 'e bekendste tigerreservaten fan Yndia, ferneamd om de Bingaalske tigers dy't sels by dei goed te sjen binne.
• Nasjonaal Park Keoladeo (Bharatpur): in wrâldferneamd fûgelreservaat en UNESCO-wrâlderfgoed, dêr't tûzenen wetterfûgels oerwinterje.
• Nasjonaal Park Desert: leit flakby Jaisalmer en beskermet it unike ekosysteem fan 'e Thar-woastyn.
• Nasjonaal Park Sariska: in tigerreservaat yn 'e Aravalli-heuvels mei in rike skiednis.
• Nasjonaal Park Mukundra Hills: in relatyf nij park yn it súdeasten fan de steat.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Radjastan fan Wikimedia Commons.