Kondors

	Kondors
	Kalifornyske kondor yn 'e San Diego Zoo.
	Taksonomy
ryk:	dieren (Animalia)
stamme:	rêchstringdieren (Chordata)
klasse:	fûgels (Aves)
skift:	rôffûgels (Accipitriformes)
famylje:	gierfûgels fan de Nije Wrâld (Cathartidae)
skaai	Kondors (Gymnogyps)
	Lesson, 1842

Kondors (Gymnogyps) foarmje in skaai fan 'e famylje gierfûgels fan de Nije Wrâld (Cathartidae). De wittenskiplike namme fan it skaai waard yn 1842 publisearre troch de Frânske natuerûndersiker René Primevère Lesson.

It skaai omfettet hjoed-de-dei noch mar ien libbene soarte: de Kalifornyske kondor (Gymnogyps californianus). Dizze fûgels hearre ta de grutste fleanende fûgels op ierde en steane bekend om harren tige grutte wjukspanne en harren rol as spesjalisearre iesiters.

Skiednis en fossilen

Wylst der hjoed-de-dei noch mar ien soarte oer is, wie it skaai Gymnogyps yn it Pleistoseen tige wiidferspraat oer Noard-Amearika. Ut fossile fynsten binne ferskate oare soarten bekend, dy't oantoane dat dizze kondors eartiids oeral foarkamen, fan Floarida oant New York en fan Kanada oant Perû.

De wichtichste fossile soarten binne:

† Gymnogyps varonai: In hiele grutte kondor út it lette Pleistoseen, wêrfan de resten fûn binne op Kuba. Dizze fûgel wie mooglik noch grutter as de hjoeddeiske Kalifornyske kondor en hie in tige krêftige snaffel.
† Gymnogyps amplus: In soarte dy't libbe yn it grutste part fan Noard-Amearika. Der wurdt wol tocht dat it de streekrjochte foarâlder wie fan 'e hjoeddeiske Kalifornyske kondor, mar dan yn in gruttere en robústere foarm.
† Gymnogyps kofordi: In fossile soarte út it iere Pleistoseen fan Floarida.
† Gymnogyps howardae: Dizze soarte libbe yn it Lette Pleistoseen yn Perû en bewiist dat it skaai folle fierder nei it suden foarkaam as earder tocht. De fûgel wie likernôch sa grut as de hjoeddeiske Kalifornyske kondor en dielde syn leefgebiet mei de Andeskondor. De soarte is ferneamd nei Hildegarde Howard, in pionier op it mêd fan fossile fûgelstúdzjes.

It útstjerren fan 'e measte soarten yn dit skaai foel gear mei it ferdwinen fan de Amerikaanske megafauna (grutte bisten lykas de mammût en de mastodont) oan 'e ein fan 'e lêste iistiid. Sûnder it ies fan dy reuzen koe allinne de hjoeddeiske Kalifornyske kondor oerlibje troch him werom te lûken oan 'e kust, dêr't er ite koe fan oanspielde deade seesûchdieren.

Soarten

Ofbyld	Wittenskiplike namme	Fryske namme	Fersprieding	Trend
	Gymnogyps californianus	Kalifornyske kondor	Westlike Feriene Steaten en Meksiko	krityk ^[1]
—	†Gymnogyps amplus	reuzekondor	Noard-Amearika	útstoarn (fossyl)
—	†Gymnogyps howardae	howardkondor	Perû	útstoarn (fossyl)
—	†Gymnogyps kofordi	Floaridakondor	Floarida	útstoarn (fossyl)
—	†Gymnogyps varonai	Kubaanske kondor	Kuba	útstoarn (fossyl)